Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Áskeri tártip (voennoe polojenie)

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Әскери тәртіп (военное положение)

Yrǵyz,  Torǵai, Qostanai uezderine áskeri tártip ornatu turaly Senatqa bergen Patsha Jarlygynda aitylǵan:

Ministrler Keńesi úsynǵan jurnagyndaǵy Yrǵyz, Torǵai, Qostanai uezderine bútindik, tynyshtyq bolu úshin basqa shara istemese bolmaidy degen qararyn qoldap, ámir etemin:

  • Torǵai oblysynyń Yrǵyz, Torǵai, Qostanai uezderine, áskeri tártipke túskendigi ilan etilsin jáne búl uezderge, askeri tartipke túsken jerler úshin shyǵarylǵan qaǵidalar úkimi júrgizilsin (Ministrler Keńesi zańynyń ekinshi tomy, Jalpy guberniyalyq mekemeler zanynyń 23-shi babyna qosymsha bolyp, 1892-shi jyly shyqqan jáne 1912-shi jylǵy zańdarmen tolyqtyrylǵan)
  • Búl atalǵan Uezder túrasynda, Qazan áskeri okrugynyń qolbasshysyna, áskeri tártip zańyna túsken jerlerdegi ásker bastyǵyna beriletin erkindikter berilsin, jáne onyń ústine aiyryqsha, óz aldyna, memleket bútindigi, tynyshtyǵy úshin azamattyq hakimderge beriletin qúqyq jáne mindetter qosylsyn.
  • Qazan áskeri okrugynyń qolbasshysy, ózine berilgen erkindikterdi joǵaryda aitylǵan qaǵidanyń 19-shy statьyasy boiynsha, basqalarǵa beruge yqtiyarly bolsyn. Biraq sońǵysynyń júrgizgen tártipterin únatpasa, qolbasshy búzatyn bolsyn.

Búl ámir telegrafpen ornyna keltirilsin delingen.

 

Áskeri tártip degen ne nárse ekenin túsinu úshin ol tártip qandai jerge,  qandai shaqta bolatynyn bilu kerek. Áskeri tártipti ia soǵys maidanyna tayau jerge, ia úkimetke qarsy búlik shyǵarǵan shaqta júrgizedi. Áskeri tártipke túsu soǵys zańyna túsu. Áskeri tártip Amerika men SHveitsariyadan basqa memleketter zańynyń bárinde bar. Biraq olardyń tútqan zańyna qarai, birinde qatan, birinde júmsaǵyraq. Bizdiń Rossiyada, Germaniyada áskeri tártip zańy qatan. Búl zań, basynda Frantsiyada shyqqan. Áskeri tártip kirisimen, ákimshilik tártibi soǵys zańyna túsedi. Jaidaǵy hakimderge berilgen qúqyqtar kúsheiip, ásker hakimderiniń qolyna auady. Eldiń erki tarylady. Jeńilgen el kúiine túsedi. Múlik ieligi de kishireiedi. Júrip-túru yqtiyary azayady. Jai sot isiniń kóbisi áskeri sotqa auysady. Jaza mólsheri jaidaǵydan zorayady. Jazyqtylar, jazyǵyna qarai, ólimge de búiyrylady. Rossiyada áskeri tártiptiń kesimdi uaqyty bolmaidy. Úkimet, ózi kerek qylǵan kúnde toqtatady. Áskeri tártipke túsken jerlerdiń bas hakimderine beriletin airyqsha qúqyqtar da bar. Mysaly, general-gubernator yaki onyń qúqyǵy berilgen adamdar qarsylyq, talan-taraj, órteu siyaqty isterdi jai sottan alyp, áskeri sotqa beruge, maldy, múlikti, jerdi iesine iemdendirmei qoyuǵa, 3 ai túrmege jabuǵa, yaki 3 myń aiyppúl saluǵa, qai mekemelerdiń de bolsa sheneunikterin qyzmetten bosatuǵa, qala jáne jer mekemelerin, oqu ordalaryn jabuǵa jáne basqa, sol siyaqty isterdi isteuge erki tolyq. Osy erkindigi boiynsha Túrkistan general- gubernatory Kuropatkin orys qany tógilgen jerlerdiń bári de qazynaǵa alynady dep búiryq shyǵarǵany, oqyrmandarǵa málim. Prjevalьsk (Qaraqol) uezindegi qyrǵyzdar jeligip jańjal shyǵaryp, orystarǵa zaqym qylǵany sebepti, jerleriniń bárin qazynaǵa alyp, bir uezde bir qyrǵyz qaldyrmai, Naryn tóńiregine audarmaqshy deidi.

Bizde general-gubernator joq. Onyń qúqyǵy Qazan okrugynyń qolbasshysy- general Sanditskiige berilgen. Yrǵyz, Torǵai, Qostanai qazaqtarynyn jelikkenine riza bolyp, kim de bolsa mańdailarynan sipamaityny belgili. Qazannan Yrǵyz, Torǵai uezderine baratyn áskeri sot shyǵaiyn dep jatqan kórinedi. Áskeri sottyń, jai azamattyq sottan aiyrylatyn, tolyp jatqan jigi bar. Áskeri sottyń jazasy kúshti, isi shapshań. Jai sotta tergeu júrgizu kerek. Askeri sottyn tergeui, tekserui qysqa. Qúrylǵan jerinen tysqary bolsa, aiǵaqtardy súramasqa yqtiyarly. Jazu-syzu azy. Úkimdi tez, ornyna keltiru qajet dese, ol úkimniń ústinen oryndauǵa yqtiyarly.  Áskeri tártip  soǵys zańynda bolǵan soń, sozyp otyru joq. Úmar-júmar is bitiruge bolady.

Áskeri  sottyń isi qatal bolatyn sebebi – búl sotqa beriletin jazyqty bolǵan áskerler, jaudan alynǵan jerlerdiń adamdary áskeri tártipke túsken jerlerdiń elderi. Yrǵyz, Torǵai, Qostanai elderi qazir áskeri tártipke túsken soń, jaishylyqta jai sottyń qarauyna túsetin ister endi áskeri sot qarauyna beriledi.

Túrkistanda áskeri sot qúrylyp, búlinshilik shyqqan jerleriniń halqy tergeuilde. Talai adamdar jazasyn tartyp ta qoidy. Ólimge búiyrylǵandar kóp bolsa da, Kuropatkin, sot úkimin kóbinese jeńildetip, naǵyz eldi qútyrtyp basshylyq etkenderi bolmasa, basqalaryn ólimnen alyp qalyp jatyr. Bizdiki Kuropatkinnen basqa, onyń etkenin búlda eter deuge bolmaidy. Sot úkimimen, ólim qarmaǵyna ilingender shyǵyp kete almas.

Áskeri tártiptiń jai mánisi osy. Qansha alań, áureshilik, búlinshilik, qansha jan kúizelmek. Qansha mal-múlik shashylmaq. Áskerge alynatyn jigitterdi ainaldyra sanaǵanda, úi basyna bireuden de kelmeidi. Sol úshin júrt múnsha búline me? Jastar, qashyp basyn qorǵaimyn dep, júrtty múnsha alańǵa salǵansha, jasyn jerge jasyrsa bolmai ma? Qatyn-bala, kempir-shal, kóptiń obalyna qalyp, qorǵaǵan bas, saqtaǵan jan nemenege túlǵa bolmaq? Alańǵasar, aqymaq aqsaqaldar, bas tynyshtyǵy úshin basqanyń obalyn oilamaǵan azamattar – júrt obalyna qaldyńdar. Az beinetten qashamyn dep, zor pálege júrtty saldyńdar.

Sau basqa saqina tilep alǵandai boldy. «Tilep alǵan auruǵa em joq» degen búl áskeri tártip, júrtqa kelgen emi joq indet. Endi Yrǵyz, Torǵai júrty adamdaryn tezirek berip, tezirek áskeri tártipten qútyluǵa tyrysuda. Neǵúrlym adam tez berilse, solǵúrlym áskeri tártiptiń zalaly júrtqa az timek.

«Qazaq» gazeti, №214, 1-bet.

20 qańtar, júma, 2017-jyl.

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas.

 

ВОЕННОЕ ПОЛОЖЕНИЕ

 

В Царском Указе «О введение военного положения в Иргизском, Тургайском и Костонайском уездах» направленном в Сенат, сказано:

Найдя нужным согласитья  с предложением Совета Министров о необходимости введения Военного положения в Иргизском, Тургайском, Костанайском уездах, для сохранения целостности, спокойствия, приказываю:

1). Установить Военное положение в Тургайском, Костанайском уездах, для этих уездов применять правила действующие для мест, находящихся в Военном положении (Законы Совета Министров II-том, 23-я статья общего закона губернских учреждений, дополненные законами 1892-го года и поправками 1912 года).

2). Для наведения порядка в указанных уездах, командующему Казанским Военным округом дать полномочия командующего Армией для действий на территориях находящихся в Военном положении, кроме этого добавить ему права и обязанности гражданских администраций.

3). Полномочия данные командующему Казанским Военным Округом, на основании 19-ой статьи вышеуказанных правил, он имеет право передавать другим лицам. В случае неудовлетворительного решения вопросов и ведения дел, командующий имеет право приостановить действие, данных им полномочий.

Этот приказ должен быть доставлен на места телеграфом.

Чтобы понять что такое Военное положение, надо знать где, для чего и в каких случаях вводится такое положение. Военное положение вводится в зонах военных действий, и в случае возникновения бунтов против правительства. Законы о военных положениях есть во всех странах, кроме Америки и Швейцарии.

Но у них военные положения, в зависимости от закона, могут быть жестокими и помягче.

У нас в России и в Германии Военное положение очень строгое. Такой закон впервые вышел во Франции. С введением Военного положения административный порядок подпадает в правила и законы военного времени.

Обычные полномочия властей дополняются и передаются военным властям, органам.

Ограничиваются свободы граждан, и они оказываются в положении, как побежденный народ. Ограничиваются права собственности на имущество, право свободного передвижения. Виновные судятся военным судом, вплоть до смертной казни. Все гражданские судебные дела передаются в военные суды. В России срок действия Военного положения не устанавливается.

Правительство само, когда сочтет нужным, снимает Военное положение.

Управляющим властям (военным) на территории введенного Военного положения, даются дополнительные, особые полномочия. Например, генерал – губернатор или их уполномоченные, имеют право: гражданские судебные дела – сопротивление властям, воровство, грабеж, поджег, и тому подобные изъять и передать военному суду, также запретить пользоваться скотом, имуществом, землей, содержать любого в тюрьме до 3-х месяцев или наложить штраф в 3 тысячи рублей, уволить со службы чиновника любого учреждения, закрыть городские службы, учреждения и учебные заведения. Наши читателя помнят, как генерал – губернатор Туркестана Куропаткин, воспользовавшись такими полномочиями и правами издал приказ, по которому «все земли, где пролилась русская кровь, переходят государству».

За причинение ущерба и повреждений русским, во время бунта, все земли киргизов Пржевальского (Каракол) уезда переданы государству, а всех киргизов до единого переселяют в окрестности Нарына.

У нас нет генерал-губернатора. Но таковыми полномочиями наделен командующий Казанским Военным Округом – генерал Сандитский.

Ясно, чтозсопротивление властям и невыполнение их решений, казахов Иргиза, Тургая, Костаная никто по  головке не погладит. Из  Казани в Иргизский, Торгайский уезды даже выехал военный суд. Разница ощутимая и очень большая между гражданским и военным судом.

У военного суда наказания – жестоки, и приведение их в  исполнение – быстры. Гражданский же суд проводит следствие, допросы, проверки, доказывают вину. А у военного суда разговор короткий. Если приговор нужно быстро привести в исполнение, не особо – то ищут доказательств. Приводят в исполнение и закрывают дело.

Законы военного суда строги – потому, что люди  несущие наказание –  военнослужащие, люди с территории врага, люди сеющие смуту на территории,  где введено Военное положение. Народ Иргиза, Торгая, Костаная сейчас находится под присмотром военного суда. Дела рассматриваемые гражданским судом в обычное время, теперь находятся в ведении военного суда.

В Туркестане создан военный суд, люди тех мест, где возникали недовольства, смута, подвергаются допросам. Многие уже осуждены. Хоть и много людей были приговорены к смертной казни, Куропаткин делает снисхождение, облегчает наказание многим, кроме разве, что руководителей и организаторов бунтов.

У нас нет Куропаткина,  у нас другой. И не надо думать, что здесь будет так же как и в Туркестане. Навряд ли смогут оправдаться, те кто будет приговорен военным судом к смертной казни.

Вот так обстоят дела при военном положении. Сколько волнений, сколько разорений, сколько погубленных душ. Если посчитать, то получается даже меньше одного призывника с одного дома. Из – за этого не стоит людям поднимать  такой сыр – бор. Молодежь, уклоняясь от призыва, спасая свои головы, вы многих подвергаете опасности. Ваши спасшиеся головы, кому будут опорой и защитой?

Легкомысленные джигиты, аксакалы – ради своего спокойствия, вы принесли много бед народу. Избегая малое зло вы накликали большое зло. «От болезни которую купил сам – нет лечения». И это военное положение болезнь которая свалилась на наши головы.

Теперь, нужно без сопротивления направлять своих сыновей на воинскую службу, и добиваться отмены Военного положения. Чем быстрее мы от него освободимся, тем меньше страданий будет нашему народу.

 

Газета «Казах», №214, стр.1, 20 января 1917 года.

Материал подготовлен по переводу Кажета Андaса.
Перевод на русский язык
– Сабыржан Калиев.
Источник: информационное агентство “Q-Andas”.

Жалғасы бар…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 15
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz