Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Halyq jady

Auyr kún esten ketpeidi

admin
2026/02/05
Halyq jady
0
Ауыр күн естен кетпейді

Kesapat-ashtyq kezdeisoq kelmegeni málim. Árisi Stalinniń, berisi Goloshekinniń qandy qolymen, súrqiya zúlymdyǵymen jasalǵan ziyankestik ekenine dau joq. Sol súmdyqtardyń qolymen 3 mln. qazaq qyrǵynǵa úshyrady. Azaly jyldyń, azapty tústaryn aita bersek tausylar emes. Ashtyq ákelgen asyra silteudiń áperbaqan, úrda-soq basshysymaqtarynyń atyn ataudyń ózi jiirkenishti. Qazaqtyń aldyndaǵy malyn asha túyaq qaldyrmai, sypyryp alǵan joǵarydaǵy kórsetilgen sholaq belsendiler.

Kóp qazaq baratyn jerine bara almai, janashyrǵa qolyn soza almai tentirep, shúbyryndyǵa úshyrady. Barar jer, asar tau taba almady, el azyp, jer toza bastady. Osyndai aqtaban shúbyryndy, adam aitqysyz asharshylyqty suretteitin halyq aqyny Núrhan Ahmetbekovtiń myna óleńi eriksiz oiǵa oralady:

Esikteri ashylmai,

Aǵash-tasy shashylmai.

Qara qonys kóp qaldy,

Túndikteri túńilip,

Uyqtary búgilip,

Tuyrlyǵyn qúm basqan,

Tiguli orda úi qaldy.

Ótkensiz búgin bolmaidy. Ótkendi eske ala otyryp, bolashaqqa qadam basu – bárimizdiń boryshymyz. Aldyńǵy tolqyndy ardaqtaudy, olardyń elge, jerge, últqa jasaǵan eńbegin eskeru men esten shyǵarmaudy keiingi jastyń sanasyna sińirip, kóńiline qorǵasyndai qúyu, sóitip, úrpaq sabaqtastyǵyn jalǵastyru – óser júrttyń órisin keńeiter úly is. Búl túrǵydan kelgende, naǵyz últ ziyalylarynan, aǵalardan, áspettep júretin asyl azamattardan, ayauly analardan, ardaqty bauyrlardan úirenerimiz az bolmasa kerek. Biz búl oidy qozǵaǵanda júzden asqan Asqar atanyń ónegesin óz sanamyzǵa sińirip qana qoimai, sińirdei myqty etip keiingilerdiń de júrek túkpikirine úyalatpasaq artyq bolmas.

Jeti jasqa kelgende ashtyq apatyn kórgen atamyz ashtyq turaly áńgime qozǵala qalsa, qatty tolqyp, janaryna jas úiirile qalady. 1929 jyldary bir qystadyq ta, Qytaiǵa qashqanymyz 30 jyldary bolu kerek. Osy jyldan bir jyl búryn Aqsuda «Bóribai kóterilisi» bolyp jatyr dep estidik. Aq qar, kók múzda qan aidady ma bilmeimin ne bir jaqsy adamdar bar edi. Kóp halyqtyń ishinde biz de boldyq. Demikpe degen asu bar odan assań Qytaiǵa ótip ketesiń. Balasazdaǵy zastavadan ótip, Demikpege barǵanda qar jibermei tirelip, halyq sol Demikpeniń ishinde qaldy. Aqsudyń suy myna jaǵy kúngei, myna jaǵy teriskei. «Qashty» dep ókimetten 20 deidi, 30 deidi tura sanyn bilmeimin soldat quyp, Salqynbelge barady. 2-3 kún atysyp, Salqynbelden ótkizbei qoidy. Qansha adam óldi, qansha adam qaldy bilmeimin. Salqynbelden ótkizbei qoiǵannan keiin múnyń aldynan shyǵatyn jol bar ma dep, Qibash shala-qazaq, Qúldarqali degen kisiler bolǵan sol ekeui halyqty bastap, Búienniń bas jaǵynan úshke bólinetin, biri Qyzylauyz dep atalady. Sol Qyzylauyzǵa ketedi. Qibash pen Qúldarqali bastaǵan halyq qalyń qardyń ústine kiiz salyp (kiiz salsa qarǵa batpaidy), kópir jasap ótedi. Órlep otyryp, jol tappaǵannan keiin jayau, qarmenen teriskei jaǵymen Demikpeniń aldynan baryp shyǵady. Ol kezde úlken ákelerimiz tiri. Atqan oqy jerge túspeitin Seiitbatqal degen mergen kisi bolǵan. Qasha otyryp, talai soldatqa oǵyn tigizdi. Arttarynan soldattar quyp baryp, adamdardy mal aidaǵandai qaitaryp ákelip, Sorqoraǵa iirip qamap qoidy. Qashqan halyqty tiz qatarynan otyryǵyzyp qoiyp, anau kim, mynau kim dep súrap jatyr. SHetinen kekilikshe atyp jatyr. Keiinnen sol jerge adamdardyń súiegi shashylyp jatqanyn barǵan adamdar aityp júrdi. Ieleri barlar baryp tuystarynyń súiegin jinap aldy, ieleri joqtardyń súiekteri sol jerde shashylyp qaldy ǵoi.

17 jastaǵy bir aǵamdy eki soldat eki jaǵynan ústap alǵan.  Men sheshemniń bauyryna tyǵylyp otyrmyn. Sol kezde aǵamnyń shesheme aitqan: «Apa-au, maǵan tamaq tabyldy, sizge tamaq tabylmaityn boldy ǵoi» dedi eki kózine jas alyp. Osy sózi aityp úlgerdi, eki soldat qúlaq shekeden meniń kózimshe shauyp tastady. Qatyn-balany shuyldatyp, Balasazǵa qarai aidady. Emeleli Ónimbai degen paluan kisi bolǵan. Ónimbaidyń qai jaqqa jarysqa aparsań da jeńip keletin paluan bolǵan. Sol Ónimbai degen paluandy eki soldat óltiretin bolyp, Ónimbai júrgisi kelmei artynan iterip kele jatqanda, Ónimbai artyna jalt búrylyp, eki soldattyń biriniń keńirdegine qoly tiip keńirdegin júlyp aldy. Ekinshi soldat sol jerde Ónimbaidy atyp óltirdi. Túnimen eptep qashqany qashty, qashpaǵandaryn alyp keldi. Sol kezde sovhoz, kolhoz degen joq bolatyn. Qoi-qoiǵa, siyr-siyrǵa, jylqy-jylqyǵa qosyldy. Maldyń iesi joq. Jinalǵan kóp maldy Ábdirahman degen shal aidasyp barǵan adamdardyń biri bolǵan eken. Kedeilerge mal bergen boldy, olardyń bergen maly ne bolady. Kúni-túni demei adamdar Qytaiǵa qasha bastady. Qashqany qashty, qashpaǵany óldi. Biz sol jyly qasha almai Balasazda bir qystadyq ta, kelesi jyly (1930 jyldar bolsa kerek) qashtyq. Meniń kórgenim súmdyq, pende túgili ittiń basyna bermesin.

Ústimizde jeide dambal ǵana, jayau qashtyq. Nikolai zamanynda el Qytaiǵa bir asqan eken. Ol kezde halyqty eshkim qyrmai, halyq óz erkimen qashqan deidi. Men sol asyp barǵanda tuǵan ekenmin. Onan keiin Nikolai patsha túzeldi degende halyq óz eline qaitypty. Emeleli, Qainar sol kezde qaityp kelgen deidi. Ózim eseptegende 7-8 jyl ótkende bolьshevikter shyǵyp, qaita qashtyq. Matai ruynan da Qytaiǵa kóp adam asty, kelgeni keldi, kelmegeni sol jaqta ósip-óndi. Kelesi jyly bizdi aǵamyz alyp qashty. Qytai shekarasyna jaqyndap qalǵanymyzda SHoshai degen jigit jolyǵa ketti. janynda eki jigit, balasy bar, bir áiel bar eken. Ákem, aǵam men jeńgem, ápkem barlyǵy jeti adam edik. SHoshai úsh adam ákelip qosty, sonymen on adam boldyq.  Bárimiz bir bieni soiyp, shelekke etin asyp jedik. SHoshai degen jigit: «Sender osy jerge toqtańdar. Jetisudyń kolhozynyń birinen jylqy aidap kelmesek,  Qytaida kún kóruiń qiyn. Búl jerge bolьsheviktiń de, qytaidyń da soldaty kelmeidi», – dedi. Ákemdi, aǵamdy alyp qu SHoshai ketip qaldy. Jarqyrap kún shyǵyp edi, ústimizdegi kiimimizdi sheship jaiyp qoidyq. At taǵalap jatqan bolatynbyz. «Oibai anau ne?» dep aityp úlgerdim, jetip kelgen soldattar qoiǵa qasqyr tigendei qyrǵidai tidi  (sońynan búl soldattardyń neǵylǵan soldat ekenin aityp berem). Men ákem, aǵam ketken jaqqa, órge qarai dalbaqtai jóneldim. Myltyqtyń astynan aldy. Su bar eken, sumen órlei qashtym. Myltyqtyń dausy dyń-dyń etedi. áiteuir túryp-jyǵylyp, túryp-jyǵylyp ózekke baryp jyǵyldym. Qalǵan adamdardyń qaida eknin bilmeimin. Men eń artynda qalǵan ekenmin, jeńgem (jeńgemniń aty Ádiya) menen tómen kele jatqan. Jeńgem men tátem menen on úsh jas úlken edi. Álgi qu SHoshai alyp kelgen áiel artymda kele jatyr edi, bir kezde artyma qarap edim «dúńk» ete qaldy. Áiel kele jatqan jerinde qaldy. Aldymnan aǵam shyqty, maǵan qarai júgirip kele jatyr, «aǵau» deimin. Ol jeńgemdi súrady. «Adiya qaida?» dedi men «tómende kele jatyr» dep edim, aǵam tómen qarai júgirdi. Oq jauyp ketip bara almai qaityp keldi. Oq degen jauyp túr.

Sol qashqannan qashyp, jayau, jalań ayaq, jalań bas tauǵa shyǵyp kettik. Kún batty, túman túsip ketti. janymyzdan qorqyp qashqanda kóringen nárseni ústai bergennen ayaq-qol degeniń qyp-qyzyl qan. «Sile qatqan» degendi sol kezde kórdim. Kóziń júmylyp ketse, basyń jerge, tasqa tars ete qalady. Qaidaǵy úiqy, basymyzdyń bári qan. Soldattar qaitqandai boldy. Kóz bailanatyn kózge túrtkisiz tas qarańǵy. Kim óldi, kim qaldy bilmeimiz. Jauyp jauyp túr. Sodan ayańdap kiip jaiyp qoiǵan jerimizge keldik. Qaitqanda áreń keldik. Soldattar júrtta bizdi kútip tyǵylyp jatqan shyǵar dep kelgende qoryqtyq. Bir-eki jauyp attyń ishegin tauyp alyp jamyldyq. Soiǵan bieniń terisin SHoshai atty taǵy bireui jamyldy. Bir terini omyrauynan bir tesip, jelkesinen bir tesip, qylmen bailap bireusi jáket jasap aldy. qarańǵyda jaiǵan kiimimizdi izdeuge shamamyz kelmei qúladyq.

Endi qalai júremiz. Jol bastap kele jatqan ákemiz joq, oq tidi me bilmeimiz. Jol júretin shamamyz joq. Sonda da kishkene júrip bir tastyń túbine baryp, bir-birimizge tyǵylp úiyqtaǵan boldyq. Tań atty. Ary qarai taǵy júrdik. Ústide kiim joq. Qashyp bara jatqandardyń arasynda eń kishisi menmin. Aǵam atymdy atap aiqailap qoyady, arttarynan qalmai erip otyrdym. Sudan meni aǵam arqalap ótti. Soiǵan bieniń etin turap salyp alǵanbyz. Jolda toqtap jep alamyz. Araǵa eki kún qondyq. Bireulerdiń jaǵyp ketken otyra kez boldyq. «Qytaiǵa jaqyndap qalǵan ekenbiz» dep otqa jylynyp, etten kishkene jep oytrǵanda eki qalmaq keldi. Qalmaq kelip aǵamnyń ústindegi kúpáikesin súrady. Aǵam: «Kúpáikemdi qalai berem, ishinde kóilek qana, jauyn mynau jauyp túrǵan» dese «Men seni atyp tastaimyn» deidi «Atsań at, bosqa myna jauynda ólip qalǵansha» dedi. Sóitip eki qalmaq artymyzdan qalmai, kele jatqan jolymyzdan shatysyp, tauǵa qarai shyǵyp kettik. Qarańǵy túsip ketti. Men qańǵalaqtap kele jatyp, toǵandaǵy suǵa túsip kettim.

Tún ishinde ne jasaimyz, ústimniń bári su boldy. Ary-qarai júre berdik. Aldymyzdan tastan qalaǵan qoraǵa kez boldyq. Úi joq. Qoranyń ishinde qi jinalǵan eken, ishine kirdik. Qoranyń ishinde itke jasalǵan úishik bar eken. Ittiń úishiginiń auzyna aparyp ot jaǵyp, saban tósep, ishine meni anamnan tuǵandai qylyp kiimimdi sypyryp alyp kirgizip jiberdi. Denem jylynyp, búrisip jattym. Etten auzyma salyp qoidy. On adamnan biz tórteu, taǵy eki adam bar altau, qalǵanyn bilmeimiz. «Joldan shatasyp qaldyq, Qytai joq, álgiler bizdi tura joldan shatastyrdy» dep kún shyqpai tótelep júre berdik. Tús aua bir tauǵa shyqtyq. Qúr Beijiń, Su Beijiń deitin jer bar eken, biz su Beijińge tústik. Rauǵash qaptap ósip túr eken, jep, beti-qolymyzdy juyp, demalyp otyrǵanda taǵy bir qalmaq keldi. Keldi de, «meniń ana jaqta bastyǵym bar, men soǵan habarlaiyn» dedi de ketip qaldy. Qaida baramyz tamaq joq, júruge de jaramaimyz, otyrdyq. Bir kezde jeti qalmaq keldi. Janymyz osy jeti qalmaqtyń qolynda aman qaldyrsa qaldyq, qaldyrmasa taǵy kóremiz dedik. Aǵamyz bir nárselerdi  aityp eńkeiip jatyr. Bastyǵy bolu kerek bir qalmaq betimizge ajyraiyp bir qarady da, basqalaryna bir nárse dep edi qorjyndarynda et bar eken, sony aldymyzǵa tastady. Súrastyra kele qalmaq aǵamdy tanityn bolyp shyqty.

Qalmaqtyń bastyǵy basqa qalmaqtarǵa birdeńe dep edi, olardyń bireusi ústindegi bir kiimin, bireusi shalbaryn sheship berdi. Meni atyna mingestirip, bir qoraǵa alyp keldi. Bir qalmaqty ańǵa júmsap jibergen eken. Ol bir kezde arqar atyp alyp keldi. Arqardyń etin sol kezde birinshi ret jedim. Ishek-qarnyn alyp, sasyp ketpes úshin suǵa salyp qoidy. Arqardyń etin bir búrq etkizip qainatyp aldy da, bizge aǵashtyń úshyna ilip alyp aldymyzǵa laqtyrdy. Qoyamyz ba qarnymyz ash, maily eken jep aldyq. Sonan kún batuǵa ainaldy. Meni mingestirip, taǵy bir adamdy bireui mingestirip alyp Keregetas degen jerge baryp bir túnedik. «Bizdi kórdik dep eshkimge aitpańdar, ózimiz kele jatyrmyz dep aityńdar. Men senderge nan jiberem» dep ketip qaldy. Bireu óltirip ketti me álde bizge qaita jete almai jolda kedergi boldy ma sol ketkennen habar bolmady. Úlken ózen bar eken, sol ózennen jayau óttik. Ústimdegi kiimimdi sheship alyp, aǵamnyń qolynan ústap óttim. Qúdai saqtap aman-esen óttik. Sudan ótkennen keiin qalmaq berip ketken sirińkemen ot jaǵyp, etten jep demaldyq. Ábden álsirep qalǵan ekenmin etti jútatyn shama joq. Keńirdekten et ótpeidi. Meniń halimdi kórgen aǵam: «Ái, Asqar-ai, búkil on adamnan seni pana qylyp edim, ne áke, ne sheshe, ne áiel joq jalǵyz qalǵanym-ai» dep jylap otyr. «Oi, aǵa, eshteńe etpeidi, men jazylamyn» dep áreń sóileimin. Tańerteń oyansam jaqsy bolyp qalǵan ekenmin. Ornymnan túryp, ári qarai taǵy da júrdik. Aldymyzdan aq qalpaq kigen úlken kisi shyqty. «Oi, qaraqtarym-ai, kúileriń ketip qalypty ǵoi. Endi aman bolsańdar túste el shetine jetesińder, kelip qalǵan ekensińder» dedi. «Tayap qalǵan ekenbiz» dep aldyǵa qarai júre berdik. Aldymyzdan shashyrap jaiylyp júrgen qoilar shyqty. Meni kóteretin aǵamda shama joq, artynan erip otyrdym. Túske taman bir úige keldik. Úidiń ishinde bir áiel, bir sart otyr eken:

– «Neden keldińder?» deidi, «Neden kelgenimizdi kórip otyrsyń ǵoi» deidi aǵam oǵan. Qalǵanymyzda ún joq. Áieli qatyp ezip berdi. Maǵan qúiǵan shaidan bir bóligi tidi. Jútyp kep jiberip edim ary qarai lyp ete tústi. Qatyqty ishkenimidi bilem, ary qarai bilmeimin. Men sylq etip qúlappyn. Bir esimdi jinasam kún batypty. Et asqan eken. Bir tilim etpen sorpa ishtirdi. Biz kelgen jer eldiń sheti jailau ǵoi, ary qarai elge jetu úshin taǵy da jol júru kerek. Aǵalarym el izdep jolǵa shyqty. Meni sol jerge tastap ketetin boldy. «Aǵa, meni Qytaiǵa aparamyn dep ediń ǵoi, myna jerge tastama. Meni búl jerden sart áketse, qytai áketse qaidan tabasyń?» dep jyladym. Bir aǵam menen tórt jas úlken edi «Jylama, seniń qasyńda men qalamyn» dep meniń qasymda qaldy. Tórteui ketti. biz ekeumiz qaldyq. Aǵamyz ekeumiz qaiyr tilep, ana úige bir, myna úige bir qonyp júrdik.

Bir úige baryp edik, tamaǵyn ayady ma «Ói ana qytailar bala jinap júr eken» dedi. Qarnymyz ashqannan taǵy bir úige bardyq. Ol úi shái berdi. Saǵat eki mólsheri bolu kerek, álgi úige bir ógizge qoi bailap alǵan 50-60 jastyń ústindegi er adam keldi. «Ei, qaraqtarym-ai!» dep bizge jany ashyp: «men senderdi bir qymyzy bar úige aparsam barasyńdar ma?» dedi. Bizdiń izdep júrgenimiz tamaq qoi, basqa ne kerek «baramyz» dedik. Qolymyzǵa eki shybyq alyp, álgi kisiniń aldymyzǵa salyp aidap on shaqyrymdai jerdegi bir úige kirdik. Ol úidiń adamdary bizge jandary ashyp, úige kirgizdi. Ol úidiń menimen jasty Kókejan atty balasy bar eken. Qytaidyń bir bastyǵynyń malyn baqqan jylqyshy eken. On bes-jiyrma shaqty bie bailaidy eken, qymyz mol. Jylqyshy, áieli, balasy úsheui ǵana eken. Aǵam pysyq jigit edi, su ákep, otyn jaryp júrdi. Meniń qyzmetin Kókejandy oinatu. Menen Kókejan aiyrylmaidy. Mensiz tamaq ishpeidi. Toq bala tamaq jemeidi, bárin men jeimin. Bergen tamaqty jep, qymyzdy iship jatyrmyz. Toyu degen joq. Qaida ketip jatyr bilmeimin. Toiǵandy bilmeimiz. Nan pisirip búzaudyń terisine orap qoyady. Ary-beri ótkende nannan úzip alyp aǵama aparyp berip qoyamyn. Úidiń iesi bizdi eshqaida jibergisi kelmeidi. Úrlyq qylady ǵoi deimin. Esik aldynda bir qoi joq, biraq kúnde qoi soyady. Bit degeniń endi ústimizge qaptap ketken. Qytaidyń kók shapanyn berip edi, álgi shapannyń astary márlimen astarlanǵan, arǵy jaǵy maqta. Bit túra ma márliden ótip, maqtaǵa deiin kirip alǵan. Bir kúni súienip otyryp edim áieli kúieuine «ana balalarǵa bergen kók shapan bit bolyp ketipti» dep aityp edi, kúieui: «Bizdiń jalǵyz baladan kem emes, jetim bishara bit bolsa qalar shapan onda túrǵan ne bar» dep aityp jatqandaryn estip qaldym. Aǵam ekeumiz kók shapandy qaraǵaidyń túbine aparyp qaqtyq, qaidan bitter túse me ishige kirip alǵan. Juyp jatyrmyz, qaǵyp jatyrmyz ái ketpeidi. Kók shapan kórpeden artyq qasietti, kirip jata qalamyz. Bitine qarap jatqan biz joq. Ái, ana, kók shapandy órtese aspanǵa atylatyn shyǵar (kúlip aldy). qysqartyp aitqanda sol úide bir ai túrdyq. Bir áiel kelip: «qaraqtarym, bizdiń úige júrińder» dedi. Túrǵan úiimizden rúqsat súrap álgi áieldiń úiine bardyq. Aǵam bie sauady, su ákep beredi. Et asyp, shái beredi. Sóitip otyrǵanda «Asqar, aǵalaryń kele jatyr eken» dedi, ornymnan qarǵyp túryp dalaǵa shyqtyq. Búryn Qytaiǵa asyp ketken bir aǵamyz ekeumizdi izdep kelipti. Bir atty ózi minip, bir atty jetektep bizdi áketuge kelgen eken. «Al endi bir ai jatqan úilerińe baryp rahmetterińdi aityńdar» dedi. «Men barmaimyn, aǵam baryp rahmet aitsyn» deimin. «Meni Kókejan kórse jibermei qoyady» dep men barmai qoidym. Aǵam baryp rahmet aitsa, Kókejan «Asqar qaida?» dep zań eńirep jylap qalypty. Araǵa eki kún qonyp elge jettik. Qytaiǵa barǵannan bireudiń oraǵyn ordyq, bireudiń júmysyn istep kúnimizdi kórdik.

Kúz boldy. Qytaiǵa barǵannan men sheshemdi izdep jylai berippin. Aǵamyz, kishi ákemiz ekeui qaitadan elge baryp, qytaiǵa sheshemizdi aman-esen alyp keldi. Úiimiz 11-shi auylda (qazir Qyzyljar dep atalady) bolatyn. «Auylda túk qalmaǵan, bárin tonaǵan» dep aityp keldi. Eijenǵali, Tólegen, Esenaman degen kisiler de birge keldi. Bireudiń tamyn alyp kúnimizdi kórip kettik.

Endi álgi bizdi soldattar quǵanda joǵaltyp alǵan Ádiya degen jeńgeme toqtalaiyn. Bárimiz tym-tyraqai qashqan kezde jeńgemdi jáne jeńgemnen úsh jas úlken ápkemdi soldattar ústap alyp, Tekelige ákelip, abaqtyǵa qamapty. Tórkini Qapalda bolatyn. Abaqtydan shyqqannan keiin Qapalǵa óz úiine kelip, sol jerde bolady. Ony estigen sheshem 11-shi auyldagn bireudiń túiesin súrap, jeńgemizge Qapalǵa keledi. SHeshe men kelin jylap kórisip, bizdi súraidy: «Qali (jeńgemniń joldasy, meniń aǵam), Asqarlar tiri me?» deidi, kelini: «soldat bárimizdi quǵanda qashyp ketken, sodan óli-tirisin bilmeimin» deidi. «Endi meni tastamańy, meni de ar jaqqa alyp ketińiz» dep jylaidy. SHeshem: «Men seni alyp kete almaimyn, bireu alyp ketse qaitemin. Endi senen de tiridei aiyrylam ba?» dep jeńgemdi almai Qapalǵa tórkinine tastap ketedi. Keiinnen men Qytaidan kelgennen keiin (1959 jyly keldim) 5-6 jyldan keiin qaitys boldy. Óz qolymmen jerledim. Aǵamnan kúder úzgennen keiin osy jerde qalǵan bir aǵaiynymyzǵa kúieuge shyqqan eken. Ileniń dúńgenderi sol kezde Qytaiǵa qashyp jatqan halyqty jolda tonaidy eken. Bárinde attary, myltyqtary, tamaqtary bar olar Tekeleniń basynda jaiylyp júrgen jylqyǵa kózderi túsip keledi. Búrlibai degen jylqyshyǵa «Biz Ileden kele jatyrmyz, jylqy izdep keldik. Sen arǵy betke ótesiń be? Maǵan bir jylqy berseń, men seni arǵy betke ótuińe kómektesemin» deidi. «Olai bolsa meniń elde ákem, sheshem, bala-shaǵam bar solardy alyp keleiin, sen jylqyǵa bir kún qarai túr» deidi. Kún batqanda Búrlibai 10 shaqty úidi alyp keledi. Jylqyny aldyǵa salyp 10 shaqty úidi kóshire Qytaiǵa qarai júredi. Aqbaital Qarashap degen asu bar eken, ol jerge Qytaidyń da, myna jaqtyń da soldattary kelmeidi eken. Sol asumen túndeletip, kúndeletip qashady. Ony quǵan 25-tei soldat jete almai, bizdiń ústimizden túsedi. Búrlibai jylqyshy men dúngender bastaǵan kósh óstip soldattardan qútylyp ketipti. Jol bastap, bizben birge qashyp bara jatqan ákemiz solardyń ústine túsedi. Búryn barǵan aǵamyz ben ákemizge dúńgender jylqy baqtyryp qoiypty. Jylqy baqpasań atyp tastaidy eken (búl áńgmeni maǵan aǵam aityp bergen). Ileden kelgen dúńgender búlarǵa kórsetpegendi kórsetipti. Erkekterdiń bárin quyp shyǵyp, qatyn-qalashqa bilgenderin istepti. Búrlibai qalai qashyp shyqty eken, Qytaidyń ba, dúngenniń be, bilmeimin Dútun degen patshasyna baryp, «biz sizdiń keń etek, tar qoltyǵyńyzǵa kelip jatyr edik. Osy jerden dúngen baryp, meni kóshirip alyp kele jatyr edi, qatyn, bala-shaǵamdy shulatyp kún kórsetpei jatyr» dep kómek súraidy. Qytaidan 20-30 soldat shyǵyp, dúńgenderdiń qolyn bailap, «Basqynshylyq jasaityn zań óz elińde bar ma?», «Joq», «jylqyny ǵana alyp tynysh kete bermeisiń be?» dep dúngenderdiń bárin atyp tastaidy. Ne bir myqty sáigúlik attar bar edi, bárin sol jerde óltiripti. Er-toqymdy órtetti. Eshteńsin qaldyrmai báriniń kózin qúrttyrdy. Basqa adamdardyń ózderi qorqyp ketti. endi bizdi atyp tastaidy eken dep shoshydyq. Aǵalarymyz sol jerden qashyp shyqqan eken.

Asqar JOLDYHANÚLY

SHejireshi. Qapal auylynyń túrǵyny.

Estelikti jazyp alǵan: B. Syrttanov atyndaǵy orta mekteptiń tarih páni múǵalimi R. Qalysheva.

Jariyalandy. -Almaty: Toqtarbai E. Matai Bóribai batyr. Zertteu jáne estelik  maqalalar jinaǵy. «Bayanjúrek» baspasy. 2020. – 280 b. -214-222 b.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 11
Ақиқат айтылмай қалды
Halyq jady

Aqiqat aitylmai qaldy

August 12, 2026
Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры
Halyq jady

Baiyrsha Abylaihanovtyń beimálim taǵdyry

August 10, 2026
Айбат
Halyq jady

Aibat

August 4, 2026
Келмеске кетсін сол зұлмат…
Halyq jady

Kelmeske ketsin sol zūlmat……

July 31, 2026
ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»
Halyq jady

JARKENT ÓŃIRINDEGI «ALJIR»

July 30, 2026
Екпемен елін сақтаған…
Halyq jady

Ekpemen elin saqtaǵan…

July 27, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz