Adam ómiri qyzyqty da ókinishti. Qyzyqty bolatyny – osynau tirshilik dúniesinde esten ketpestei ómir lázzatyn tatyp, jaqsylarmen jaqyn júrip, ótken maǵynaly kezderiń bolsa, ókinishti bolatyny – qimas jandaryńnan aiyrylyp, kóńiliń el kóshken sary júrttai qúlazyp, júregiń óksikke tolyp, beimaza kúi keship, jalǵyzsyraǵan kezderiń eken.
SHirkin, ómir-ai deshi, bir de aldyńdy, bir de artyńdy kórsetip, júmyr basty pendeni bir de quandyryp, bir de múńaityp júrip, bir kúni tirlik biltesin sóndirip ákete beredi ekensiń-au.
Mine, búgin mende sanam san-saqqa júgirip, kóńilime saǵynyshtyń sary ala japyraqtary túsip, meń-zeń kúi keship, keshe ǵana aǵalyq aqylyn aityp, aramyzda júrgen ardager ústazym, aqyn, zertteushi Andas Omaraqyn aǵamen birge ótken kúnderimniń elesin oi elegimnen ótkizip, asyl aǵanyń aqjarqyn beinesin saǵyna eske alyp, qolyma qalam alyp otyrmyn.
Men Andas aǵamen bir auyldanmyn. YAǵni, ekeumizde óleńniń kenishi, ónerdiń órisi bolǵan qasietti meken Keńsudyń tól tumasymyz. Sondyqtan da Andas aǵany bala kezden ústaz tútyp, óleń-jyrlarynan ónege alyp, aqyndyǵymnyń alǵashqy bastauyna jol kórsetken ústazymnyń biri dep erekshe qadirlep, qúrmettep óttim. Ol kisi de meni tuǵan inisindei kórip, ayalap «Jaqash» dep erkeletip, aqyl-keńesin ayamai, jaidary júzimen janyma shuaq shashyp, árdaiym aldaǵy kúnderime sáttilik tilep, jebeushi bolyp kelgen edi.

Surette: ortadaǵy aqyn Uálibek Ahmet úly, sol jaqtaǵy aqyn, jazushy, zertteushi Andas Omaraqyn úly.
Áli esińmde, 1985 jyly 6-aidyń ayaq sheninde Kúnes audandyq aqyndar aitysy kórikti Aqózen jailauynda 7-aidyń 15-si kúni ótetin bolyp, árbir auylǵa, aitys aqyndaryn tańdap, tizimin joldauǵa arnaiy shaqyrtu jiberilgen. Ol kezde Keńsu auyly, Araltóbeden bólinip shyqqanyna kóp bolmaǵan. Auyldyq ókimettiń alǵash qúrylǵan kezi. Bizdiń auyldyq Mádeniet úiine aituly aqyn aǵamyz Uálibek Ahmetúly jauapty edi.
Uálibek aǵa men Keńsu sharua mektebinde tolyqsyz ortada oqyp júrgende maǵan bir mezgil ádebiet páninen sabaq bergen bolatyn. Men sol kezde azyraq óleń jazyp, ara-túra Uálibek aǵaǵa kórsetip túratynmyn. Al Andas aǵa Kúnes audandyq №3 orta mektebinde oqytushy bolatyn. Bizdiń úi Keńsu auyly, Keńsu sharua qystaǵynda bolatyn. Ákemiz erterek qaitys bolyp, otbasylyq jaǵdaiymyz aitarlyqtai jaqsy emes edi. Sol úshin de joǵarylap oquǵa otbasy jaǵdaiy jar bermei, kúndelik tirshilik kúibeńimen óndiris gurppasynda eginshi bolyp júrgen kezim.
Bir kúni túste úiimizge Andas aǵa men Uálibek aǵamyz kele qalmasy bar ma?! Aituly halyq tanityn, aqyn aǵalarymnyń úiimizge kelgeni meni erekshe quantty. Anam marqúmda óner dese ishken asyn jerge qoyatyn aqkóńil adam edi. Ataǵy alty Alashqa jaiylǵan aǵalarymnyń kelgenin quanysh sanap aq dastarqanyna jyly-júmsaǵyn salyp, ystyq yqylaspen qarsy aldy. Aǵalarymda dastarqandaǵy dámnen ala otyryp, shesheme kelgen búiymtaiyn aita bastady.
– Jaqynda, Aqózende aqyndar aitysy bolmaqshy. Soǵan auyl-alańdaǵy talantty balalardy tańdap, saralap júrmiz. Estisek, sizdiń úlyńyz óleń aitady, óleń jazady dep el auzynan estimiz. Sol úshin balańyzdy osy aitysqa qatystyrsaq dep kelip otyrmyz, – dep júrekjardy tilekterin aitty.
Anamda aǵalarymnyń aq tilegin jerge tastamai:
– Baratyn bolsa, barsyn, – dep meiirin tókti.
Quanyshymda shek bolǵan joq! Aǵalarym attanyp ketken soń aitys bolatyn kúnniń keluin tosyp, taǵatym tausylǵany qanshama?! Aqyry ańsaǵan, armandaǵan kúnde kelip, Aqózendegi aitysqa baryp, bas júldeni jeńip aldym. Búl meniń birinshi ret qatysqan aitysym bolyp, aitys degen qasietti ónerdiń alǵashqy qadamyn sátti bastym.
Mine, osylai aitysqa alǵash qatysuyma jaǵdai jaratyp, alǵash ret sahnaǵa shyǵuyma demeushi bolǵan Andas, Uálibek aǵalaryma alǵysym men qúrmetim erekshe. Bir óner adamy úshin seniń alǵash basqan sátti saparyń, bútin ómirińniń mán-maǵynaly sáti ári bastamasy bolyp esepteledi. Sol úshin de men aqjarqyn Andas aǵany alǵashqy óner jolyn kórsetken ayauly ústazymnyń biri dep qúrmettep, qadirlep óttim. Ol kisi de meni inisindei ayalap, aǵalyq aqylyn aityp, ónerime sáttilik tilep keldi.
Mine, sodan bastap Andas aǵa ekeumiz aǵa-inili syrlas dos bolyp otyz jyldy bir kúndei tatu-tátti ótkerdik. Andas aǵanyń boiyndaǵy asyl qasieti, bázbireulershe qyzǵanshaq, ataqqúmar emes. Ónerli jastarǵa qúshaǵy ashyq, jármeńke júregin jaiyp salatyn, adal, turashyldyǵynda ári kópshil, kishipeiildiliginde.
1989 jyly Andas aǵa men Uálibek aǵalar Kúnes audandyq halyq ókimetiniń úiymdastyruymen Kúnes halyq auyz ádebieti toptamalaryn shyǵaru úshin Kúnes audandyq mádeniet mekemesine kelip, kitap shyǵaru júmysyna kiristi. Sol bir mańyzdy, japaly qyzmetti jauapkershilikpen ústine alǵan Andas aǵa auyl-qystaqtardy aralap, qazynaly qarttarmen áńgimelesip, óz belsendiligin kórsetti. Sol jyldary bizdiń auylǵa jii-jii kelip túrdy. Kelgen saiyn meni shaqyryp, qasynan tastamai aǵalyq meiirin tógip, jazǵan-syzǵanymdy kórip, shabyttandyryp otyrdy.

Surette: oń jaqtaǵy aqyn, jazushy, zertteushi Andas OMARAQYN úly, sol jaqtaǵy áigili halyq aqyny Dáuletqan QORALASÚLY.
Osyndai kirshiksiz kóńildi asyl aǵa Andas 1991 jyly Nauryz aiynda qyzmettiń talaby, úiymnyń úiǵarymy boiynsha Kúnes audandyq sayasi keńesi, tarihi-materialdar keńsesine jauapty bolyp auysyp, «Kúnes tarihi materialdaryn» shyǵaruǵa belsene atsalysty. Kitapqa material jinau úshin tau asyp, tas basyp, tarihi qúndy materialdar jinap, Kúnes tarihi materialdarynyń 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10-shy tomdaryn shyǵuyna eresen eńbek sińirdi. Múnda ózi jazyp, ózi redaktsiyalap, kitaptyń tarihi qúndylyǵyn arttyruǵa nazar audaryp barynsha kúsh saldy ári kóptegen kómuli jatqan tarihi oqiǵalar men tarihi túlǵalardy oqyrmanmen qauyshtyryp, qalamgerlik quatyn áigilep, júrttyń alǵysyna bólendi.
Andas aǵanyń ómir keshuleri men qyzmet tarihyna kóz salsaq, mádeniet tóńkerisiniń boz boranyna úshyrap, joǵarylap oqi almasa da, óziniń tuabitti talantymen ádebiet salasyna 70-shi jyldardyń ortasynda qadam basyp, ádebi jasampazdyqpen iainalysyp, júrtqa tanyla bastady. Sonymen qatar, sol kezdegi qoǵamdyq jaǵdaidyń talabymen 1975 jyly sáuirden, 1978 jyly nauryzǵa deiin SHyńjań ólkelik «SHúǵyla» jurnalynda, «SHyńьjań halyq baspasynda» redaktor bolyp istedi.
Andas aǵa osyndai qarbalas qoǵamdyq qyzmetterdi istei júrip, shyǵarmashylyqtan qol úzbei, tartymdy shyǵarmalar jazumen qatar, halyq aqynadary aitysyna qatysyp, óziniń aityskerlik quatyn da áigiledi.
Aitar bolsaq, 1974 jyldan bastap audan, aimaq, oblysta ótkizilgen aqyndar aitysynda júldeli bolyp, 1977 jyly 7-aida Ile qazaq avtonomiyaly oblysynyń Altai aimaǵy, Qaba audany, Bolbadai jailauynda ótken aqyndar aitysynda áigili halyq aqyny Jamalhan Qarabatyrqyzy, Júmaǵali Qúiqabaev, Berdiqandarmen aitysyp, tamasha aitys órnegin kórsetken. «Jamalqanmen aitysy», «Júmaǵalimen aitysy» 1977 jyly shyqqan «Dala dabyly» degen kitapta jariyalanǵan. Sol jyldary jazǵan «Aqsúńqar» dastany 1979 jyly «SHińьjań» hylaq baspasy shyǵarǵan «Jońǵar jolaushylary» degen dastandar jinaǵyna endi.
Andas aǵanyń ómir joly osyndai qym-quyt qoǵamdyq jaǵdailarda qalamgerlik quatyn shyńdap «Jyldar izi» óleńder jinaǵy, «Tarih talǵaryndaǵy tarlandar» esse, zertteu maqalar, «Doda» atty aitys, «Sarykezeń saryny» atty óleńder jinaǵy qatarly tartymdy shyǵarmalar men kitaptaryn halyqqa úsyndy. 2006 jyly kúzde «Jyldar izi» atty shyǵarmashylyq keshin ótkizip, ónerden halqyna esep berdi. Keshke qalamger dostary, aqyn-jazushylar qatysyp, aqyn eńbegin baǵalap, ádebiettegi ornyn túraqtastyryp, óz lebizin bildirip aqan eńbegine eresen baǵa berdi. Kúnes audandyq partkom, ókimet basshylary aqynǵa at mingizip, shapan japsa, aqynnyń tuǵan auyly Keńsu auyldyq ókimet basshylary úkilegen arǵymaǵyn mingizip ardaqtady. Aqyn quanyshyna ortaq bolǵan biz de iyǵyna oqaly ton jauyp, aitys ónerin kórsetip, bolmashy shákirttik kóńilimizdi bildirdik.
SHirkin, uaqyt deseńizshi?! Sondai tatu, berekeli de merekeli kúnder bara-bara adam sanasyna saǵynysh degen saryala japyraqty tastap kete beredi eken-au.
Dúnie óter-keter soqqan jeldei,
Jaqsynyń júrgen jeri ruly eldei, – demekshi, qashanda halqyna qaltqysyz úles qosudy oilaityn esil aǵalardyń orny bólek qoi. 2007 jyly 6-aidyń orta sheninde Keńsu auyly, audanda ótetin aqyndar aitysyna daiyndyq jasau úshin jas aqyndardy tárbieleu isin qolǵa aldy. Búǵan auyl basshylary, jas aqyndarǵa tárbie, sabaq bersin dep Andas aǵany úsynyspen shaqyrǵan bolatyn. Qashanda el tilegin eki etpeitin elgezek minezimen bázibireulershe búldanyp, aqy tilemei-aq, qasyna qyzy Maqpaldy ertip kelip, jas aqyndarǵa sabaq berip, qazaqtyń aitys tarihy, Kúnes tarihy jóninde lektsiya oqyp, balapan aqyndarǵa ystyq yqylasyn bildirip, atalyq meiir kórsetti.
Kursy ayaqtalyp, keshinde Keńsu Qúrózek qystaǵynda túratyn, óner dese ishken asyn qoya túratyn, azamat aqyn Batyrǵazy Múqametbekúly Andas aǵa bastaǵan aqyndarǵa, aq sarbas aityp soiyp, keń dastarqan jaidy. Sol basqosuda Keńsu auylyndaǵy
Qajet ANDAS










