…. بارشا حالىقتارعا بوستاندىق ءتيدى. تار زامان كەتتى، كەڭ زامان كەلدى بۇرىنعى زالىم ۇكىمەت جوعالىپ، جاڭا ۇكىمەت بولدى دەپ ۋشبۋ ۋاقىتتى ءار ۋرۋۋ حالىق قارەكەت قىلىپ جيىلىش كۋرۋپ كەڭەش جازاپ، مۇعالىمدەر جينالىسى دەگەن بولادى ۋشبۋ قىركۇيەك ايىندا، وعان جاراتىمدى ادام جيبەرەميز، “فەدەراتسيا” الامىز، ياعني ەزيميزچە بوتەن بولىپ ءوز تيزگينيميزدي ەزيميز الامىز دەپ تىنگىماي جاتىپتى.
ەندي بوتەندي نەعىلالىك، “ەركەك بالانى تۋۋراپ قىز بالا قولىنا سيەدي” دەگەندەي بولمايىق. وسى ەزيميز مەن كۇنى كەچە عانا ايتىسىپ – تارتىسىپ بip داراجادا جۇرگەن مىناۋ قازاق اعايىندار وزدەرينەن بيليمديلەرى چيگىپ وشول ەل بيلگەنديڭ بارىندە بيليپ، بارىندە قىلىپ جاتىر. وسى كەزدە قازاقتىڭ ادامىنىڭ الدى پەتروفادقا بارىپ جاڭى حۋكيمەتتيڭ الدىندا دوكلاد سوزدەرين ايتىپ جانادا وزدەرينيڭ گازەت – جۋرنالدارىن 138 شىعارىپ، يلگەري ديلجيپ (؟) بارا جاتىر. ال ەندي ءبىزدىڭ قىرعىزدىڭ باشدىق ادامدارى “تەڭ تۋۋعاندان كيم تۋۋعان” دەگەندەي جۋرتتىڭ ارتتا قالعانىن ەسكرمەي ۋيلەريندە. مەن ماناپ ەديم دەپ، كورپەشكە قاراماي اياعىن سوزىپ اقىماق، بولۋپ فاكىر اسينا زۋراق قىلىپ، ۋشبۋ كەزدە بولىپ جاتقانداي يشلەردەن حابارسىز دوڭىزداي بولىپ سەميريپ ۇيىندە ۇيىقتاپ جاتىر.
جاقىندا مەن قازاقتىڭ “قازاق” ناملي گازەتينيڭ 532 – شi ءنومىرىن وقىپ كوردىم. قازاق – قىرعىز بولىپ رۋسياعا قاراعان جەردە التى – جەتى ميلليون بولادى. جاشى 20 – دان جوعارقى ادامداردان ءار ەكi ءجۇز مىڭنان بip وكىل ۋچرەديتەلنوە سوبرانياعا سايلانىپ جىبەرىلدى. سوعان قاراعاندا قازاق – قىرعىزدان قىرىق شامالى وكىلدەر سايلانىپ بارسا كەرەك دەپتي. جانادا شوعان جاراتىلدى ادام دەپ 43 ادامنىڭ نامىن جازىپتى. يچيندە بير كىرگىزدىڭ دا نامى جازىلماپتى.
قىرعىز باۋىرلارىم! بيلسەك بۋل بيزگە ءوليم، كەمديك. اگار دا قازاق – قىرعىزدىڭ جالپى سانىندا تورتتەن بيري قىرعىز بولعاندا بيزدەن ۋچرەديتەلنوە سوبرانياعا ون ادام بارسا كەرەك. ادامىمىز جوق دەپ بارماي قالساق ۋيات. “جاياۋدىڭ كادىرىن اتلى بىلمەس، اش كادىرىن توق بىلمەس” دەگەندەي ءبىزدىڭ حال – احۋالىمىزنى ەشكىم ايتپاس، ادام قاتارىنان چىعىپ، چەتتە قالىپ قالارمىز. “بالا جىلاماي ەمچەك جوق” دەگەندەي ءوزيميز حارەكەت قىلماساق قىرعىز بار دەپ بيرەۋ ايتماستان، ەسكەرۋسيز قالىپ، سىرتىمىزدان بيرەۋ ساتىپ، بيرەۋديڭ قولىندا قۇل بولىپ كەتەرميز.
ۋشبۋ ۋاقتيدا رۋسيا قول الدىندا ءار قيلى حالىق بار. سولاردىڭ ەڭ ءبيليمسيزى، يچينەن وقۋعان ادام چىقپاعان قاراڭعىلىقتا قالعان حالىق بيزديڭ قىرگىز ەكەن. بيزديڭ قىرعىزنى يچكي رۋسيادا “ديكوكامەننىي كيرگيز”، ياعني جاۋاي تاشاق، قىرعىز دەر ەكەن. ەندي بيز شول جاۋاي تاشاق دەگەنينە ءماز بولماستان بip قاۋىم حالىق ەكەنىمىز جەتي سۋداعى، فەرعاناداعى، سىردارياداعى ۇيىم بوتەن جايداعى قىرعىز بولىپ بيريگيپ تۇرىپ بير جايعا باس قوسىپ يچيميزدەن 3 – 4 ادامنى سايلاپ شول قازاق اعايىنداردىڭ باگيچدەرينيڭ (؟) يچيندە تۇرىپ، ءسوزين ەستيپ، قالعانىن بيرگە يچتەسيپ تۇر دەپ جيبەرسەك جاقشى بولار ەدي. ول ۋاقىتتا ءوزيميز بيريگيپ تالاپتانىپ تۇرساق “قازاق” گازەتيندە مىناۋ قىرعىز تۋىسقاندارىمىزدىڭ كوڭىلىنە كەلمەسىن دەپ جاڭا سيداي (؟) ادام نامىن جازاردا بيرەر – جارىم بيزدين ادامىمىزدى دا ic بيلمەسە دە جازىپ كويار ەدي.
تورەقۇل جانۇزاقوۆ
رەداكتسيادان. ماقالا ەگەسى تورەقۇل مىرزانىڭ بۇل ءسوزىن ورىندى تاپپايمىز جانە ورىندالعانىنان بولىپ وتىرعانىمىز جوق، ورىنسىز ءوزىن بولەك ساناپ وتىرعان تورەقۇل باۋىرىمىز وكپەلەپ قالماسىن دەپ باستىق. بولماسا قازاق – قىرعىز دەپ ءبولۋىمىزدىڭ ورنى جوق، بولۋگە سەبەپ تە بولا قويعان جوق. قازاقتا قىز بالاسىنىڭ جازعانىنىڭ ءباpi اينىماي بولىپ قالىپ، قىرعىز باۋىرلارىمىز ولجادان قۇر قالعانىن ءبىز بىلمەيمىز. “ول جيىن وسىنداي بولسا قايتار ەدى” دەگەن جوبا نەگە تۇزەلىپ نەگە بۇزىلسا كەرەك. كۇيەۋ بولسا، قىز دايىن دەپ،
ادام تابىلسا ic كوپ، قىزمەت جەتەرلىك.
«بىرلىك تۋى» № 5، 12 تامىز،1917 ج.
ءتۇپ نۇسقا اراب حارپىندە
اۋدارعان قاجەت انداس











