Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت دەرەك

مەتەرباي بولىس

الاشوردا اسكەرىنە جاساق جيىپ بەرگەن مەتەرباي بولىس (اۋەلبەكوۆ) 1870 جىلى تۋعان. جەتىسۋ گۋبەرنياسى، جاركەنت ۋيەزى، قوڭىرولەڭ بولىسىنىڭ ەكىنشى اۋىلىنىڭ تۋماسى.

admin
2026/08/30
قاجەت دەرەك
0
Метербай  Болыс

جالپى قاي حالىقتىڭ بولماسىن وتكەن تاريحى قيلى كەزەڭدەر مەن سۇبەلى تاريحي وقيعالاردان تۇرادى. ءار داۋىردەگى وسىنداي تاريحي كەزەڭدەر ءوز اۋانىنا قاراي ءتۇرلى تۇلعالاردى دا تۋدىرىپ، ەل جادىندا ەسىمدەرىن اڭىزعا اينالدىرادى. ولار دا اتالمىش ۋاقيعالاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرىپ، زامانا داۋىلىنا حال – قادىرىنشە قارسىلىق كورسەتۋمەن قاتار، ەل تىزگىنىن قولدارىندا ۇستادى. قابىلەت قارىمى جەتكەنشە ەلى، جەرى  ءۇشىن ازدى – كوپتى قىزمەت ەتىپ، ەسىمدەرى ەل جادىندا ساقتالىپ قالدى. ال،ەندى وسى ماقساتتا قالام تارتۋشى، بىزدەر ىرگەلى سۋان ەلىنىڭ اتاقتى تۇلعالارى جايىندا ءسوز قوزعايتىن بولساق، ەسىمى ۋاقىت ەلەگىنەن وتكەن جاركەنت ءوڭىرىنىڭ تۋماسى مەتەرباي بولىسقا دا توقتالىپ وتكەنىمىز ءجون بولار. سەبەبى، شىعىس شەكارانىڭ ءبىر پۇشپاعىن بويلاي ورنالاسقان وسىناۋ قانداستارىمىزدىڭ باسىنىن نەبىر قيىن – قىستاۋ زاماندار ءوتتى عوي…

اتا سالتىمىز بويىنشا ماقالا كەيىپكەرىنىڭ شىققان تەگى جايىنداعى شەجىرەگە ۇڭىلەر بولساق – سۋان ىشىندە اقشا، ودان قۇرىمباي،ونىڭ بالاسى باشىق. قۇرىمباي ۇرپاقتارىنىڭ ىشىندەگى ايبىندى، اۋماققا اتى شىعىپ زامانىنىڭ بىلگىرى بولعان  وسى باشىق ەكەن. بۇل كىسى جالايىردىڭ اۋليەسى بولعان بالپىقتىڭ ءبىرىنشى ۇلكەن قىزى كۇنتەيدى، ول ەرتە قايتىس بولىپ كەتكەن سوڭ ءسىڭلىسى قانتەيدى العان. العاشقى ايەلى كۇنتەيدەن اۋەلبەك، تاعى ەكى بالا بار، اۋەلبەكتىڭ  ۇلى  مەتەرباي بولىپ كەلەدى. شەشەسىنىڭ ءسىڭلىسى قانتەيدەن تۋعان ءىنىسى بولاتاي دا جاسىنان ساۋدامەن اينالىسىپ، باي – باقۋاتتى بولعان. ول 1905 جىلى قاجىلىقق ساپار شەككەن، 1907 جىلى امان-ەسەن ەلگە جەتكەن سوڭ  بۇدان كەيىن بولاتاي قاجى اتانىپ، ول دا ءيسى سۋاننىڭ يگى جاقسىسىنىڭ ءبىرى بولعان.

ناعاشىسى بالپىق اۋليە، ءوزى دە تەكتى تۇقىمنىڭ ۇرپاعى بولعان مەتەرباي باي-قۋاتتى عۇمىر كەشكەن. ءوزى ساۋاتتى، العىر، زەرەك بولۋىنىڭ ارقاسىندا زامانا جەلىنىڭ قالاي سوعارىن الدىن الا بولجاپ، سوعان ساي عۇمىر كەشكەن سۇڭعىلا ادام بولىپتى. پاتشالىق رەسەي ۋاقىتىندا باقانداي 9 جىل بولىس بولىپ ەل سۇرايدى، جاقسى قىزمەتى ءۇشىن ءۇش رەت نيكولاي پاتشادان مەدال الىپ ۇلكەن ماراپاتقا بولەنگەن.

پاتشا تاقتان قۇلاعان سوڭ، ۋاقىتشا ۇكىمەت پەن كەڭەس بيلىگىنىڭ العاشقى جىلدارى تۇسىندا جاركەنت وڭىرىنەن سۋىرىلىپ شىعىپ ءا. بوكەيحانوۆ توراعا بولعان قازاق مەملەكەتتىلىگى الاش وردانى جاقتاپ، اق كازاكتارعا كومەك بەرۋدەن باس تارتىپ، «ەلدى، جەردى ورىسقا بەرمەيمىز!» – دەپ، قازاقتىڭ  ازاتتىعى مەن بوستاندىعى جولىنداعى كۇرەسكە بەلسەنە قاتىسادى. «ەلىمنىڭ ازاتتىعى بارىنەن قىمبات!» دەپ شەشكەن مەتەرباي، 1919 جىلى الاش ارىستارىنا قارجىلاي كومەكتەن باسقا، قازاقتىڭ سايدىڭ تاسىندا مىقتى جىگىتتەرىنەن جاساق قۇرىپ، ادام كۇشىمەن دە كومەك كورسەتكەن بىردەن – ءبىر تۇلعا.

ەلىنە تۇتقا بولىپ، ايماققا ايبىنى اسقان مەتەرباي بولىستى بولشەۆيكتىك قىزىلداردىڭ قۋدالاۋى 1921  جىلعى «جارتىلاي تاركىلەۋ» دەگەن ارەكەتتەرىنەن باستاۋ الادى. جالعاسىن تاپقان مۇنداي ادىلەتسىزدىككە شىداماعان بولىس 1922 جىلى مال – مۇلكىن تاركىلەۋ ارقىلى تارتىپ الماق بولىپ ەكىنشى رەت بارعان قىزىلدارعا قايمىقپاي قارسى شىعادى. اشۋعا بۋلىققان مەتەرباي مەڭسىز قارا قويدى قولىنداعى ءۇشى ۇشكىر ۇزىن سىرىقپەن شانشىپ تۇرىپ «…وسى قويدىڭ اققان قانى سياقتى، سەندەردىڭ دە قاندارىڭ اقسىن!» دەپ قورقىتىپ، مالىنىڭ كوپ بولىگىن بەرمەي امان الىپ قالادى.

بۇدان دا باسقا جاساپ جاتقان سوۆەت وكىمەتىنىڭ وزبىرلىق ساياساتىنا، سول كەزدە قۇرىلىپ بايلار مەن كۋلاكتاردى انىقتاپ، ولاردىڭ مال  جانىنىڭ ەسەبىن الۋدا ءتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەرگە بوي ۇرعان «قوسشى» وداعى مەن سولاقاي ساياساتتىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى بولعان بولشەۆيكتىك پارتياعا دەگەن سەنىمى كەتەدى. بايلىعى ءبىر باسىنا جەتىپ ارتىلاتىن  مەتەرباي شارۋعا پىسىقتىعىمەن قوسا الىس – جاقىن قالالارعا بارىپ ساۋدا – ساتتىقپەن دە جان – جاقتى اينالىسقاندىعى جانە بار. ماسەلەن، الماتىداعى باۋمتوعايى (باۋمانسكايا روشا) 1930 – شى جىلدارعا دەيىن مۇتتايىمباق اتالعاندىعى جايلى دەرەكتەر ارەكىدىك بولسا دا ايتىلىپ قالادى. جانە دە مەتەرباي بولىس جاركەنت ۋەزىنەن ايداپ اكەلگەن مالدارىن وسىناۋ مۇتتايىمباقتىڭ سىرتىندا ۋاقىتشا ۇستاپ، ۋاقىتى كەلىپ بازارعا شىعاراردا  مۇتتايىمباق ارقىلى  وتكىزىپ اكەلىپ ساۋدالاپ وتىرعان.  دەمەك،  مۇتتايىمباق كەيىنگى 30 – 40 جىلدار اراسىندا باۋمتوعايى (باۋمانسكايا روشا)   دەپ  اتالىپ  كەتكەن بولۋى كەرەك. بەينەتپەن تاپقان پۇل مەن دۇنيەسىن ايدىڭ، كۇننىڭ امانىندا  وپ – وڭاي بىرەۋدىڭ ولجالاعانى كىمگە دە بولسا اۋىر تيەدى ەمەس پە..؟! باسقا – باسقا بۇنداي قورلىققا باسقالارمەن قاتار مەتەرباي دا شىداماي اشىق نارازىلىققا كوشەدى.

ەلدەن، جەردەن ايىرىپ، مال-مۇلىكتى كوپە-كورىنەۋ تالاۋعا سالعاننان كەيىن، بۇل دا ءوز تاراپىنا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماي، كەرىسىنشە كەڭەستىك بيلىككە قارسى ۇگىت-ناسيحات جۇمىسىن بارىنشا جۇرگىزەدى. ءسويتىپ، ادىلدىكتى ىزدەيمىن دەپ كەڭەستىك وكىمەتىنىڭ قىرىنا ىلىككەن مەتەرباي بولىس 1927 جىلى قالىڭ مال العاندىعى ءۇشىن سوتقا تارتىلىپ، 6 ايعا ەڭبەكپەن تۇزەۋ ۇيىنە جابىلادى. جازاسىن وتەپ شىققان سوڭ 1928 جىلدىڭ مامىر ايىندا تاشكەن ءجۇنىسوۆ، مۇقاجان اتىەۆ، مۇحامەدراقىم تانتىليەۆ، قويشىبەك نادىربەكوۆ، قۇسانوۆ بوپاق سياقتى بايلاردىڭ باسىن قوسىپ، مال سويىپ جيىن وتكىزەدى.

جيىن  بارىسىندا كەڭەستىك قىزىلداردىڭ  كۇشتەپ مال-مۇلكتەردى تارتىپ الۋىنا قارۋ الىپ قارسى تۇرۋ جايى ءسوز بولادى. بىراق، ەل ەكىگە جارىلعان، ءبىرشاما ادام قىزىلدار جاعىندا، قارۋ تاپشىلىعى تاعى بار، سونداي كەدەرگىلەردى ەكشەلەي كەلە بىردەن-ءبىر جول  قولدا قالعان مال-مۇلىكپەن ۇدەرە كوشىپ قىتايعا وتۋگە ءبىراۋىزدان باتا جاساپ، سەرتتەسەدى. ءباتۋا بويىنشا ەرتە قوزعالعاندار شەكارا اسىپ، انە-مىنە بىزدە ارعى بەتكە وتەمىز دەپ وتىرعان سول جىلدىڭ قىركۇيەگىندە مەتەرباي اۋەلبەكوۆ پەن جانعازى تاڭقۇجاەۆتاردىڭ مال-مۇلكىن تاركىلەپ جانە جەر اۋدارۋ تۋرالى قاۋلىسىن قۋاتتايتىندىعى تۋرالى تاعى ءبىر قاۋلى قابىلدانىپ دەرەۋ جاۋاپقا تارتىلادى.

سودان، 1928 جىلىدىڭ قىركۇيەك ايىنىڭ 21-دە اۋداندىق بايلاردىڭ  مال-مۇلكىن تاركىلەۋ جانە جەر اۋدارۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ بۋرا-قۇجىر كەڭەسىنىڭ بىرىككەن كونفەرەنتسياسىندا جازىلعان حاتتامادا كەڭەستىك ۋاكىل بۇركىتباەۆتىڭ قازاق ورتالىق اتقارۋ كوميتەتى مەن حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى قابىلداعان «ءىرى بايلاردىڭ  مال-مۇلكىن تاركىلەۋ جانە جەر اۋدارۋ» تۋرالى دەكرەتىمەن الدىن-الا تانىستىرعاندىعى جانە كۇاگەرلەردىڭ ايتقان پىكىرلەرى دە قوسىلىپ بەرىلگەن. سول كەزدەگى بولىستىڭ مال-مۇلكى تۋرالى مىناداي مالىمەتتەر ارحيۆ قۇجاتارىندا ساقتالعان.

«الماتى وكرۋگىنىڭ وگپۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى كوۆالىشكيننىڭ 1928 جىلعى مالىمەتىندە: اۋەلبەكوۆ مەتەرباي جەتىسۋ گۋبەرنياسى جاركەنت ۋەزى قوڭىرولەڭ بولىسىنىڭ ەكىنشى اۋىلىنىڭ قازاعى جەكە ءوزى مەن 17 جاسار ۇلىنىڭ اتىنداعى شارۋاشىلىعىندا 600 قوي، 150 جىلقى، 30 ءىرى قارا جانە 8 تۇيەسى  جانە ونىڭ وتباسى 8 جاننان تۇراتىندىعى، ەكى تۇراقتى تىركەلگەن جۇمىسشىسىمەن ءۇش تىركەۋدە جوق جۇمىسشىلارىنىڭ بار ەكەندىگى، سونىمەن قاتار ءۇش كەدەي وتباسىن پايدالانىپ وتىرعانى» تۋرالى مالىمەتتەر بەرىلگەن.

اتالمىش جىلدىڭ قىسىندا بۇكىل سۋاننان ۇزىن سانى سەكسەن ادامدى «باي»، «كۋلاك» دەپ تاركىلەگەن بولاتىن. سول سەكسەن ادامنىڭ ىشىنەن مەتەرباي بولىستى قورعاپ «الار مالىن الدىڭدار، ەندى جاسى كەلگەن ادامدى بالا-شاعاسىنان اجىراتىپ جەر اۋدارعاندارىڭ جانى اشىماستىق قوي»، – دەپ  ۇكىمەتكە قارسى سويلەگەن كومەكباي ءبيدىڭ كىشى بالاسى الديبەك ەدى. امال قانشا اياۋشىلىق جاساپ ونى تىڭدار وكىمەت بولمادى…

جانە دە سولتانعۇل رۋىنىڭ ازاماتى، كوممۋنيست اقجازىق اۋىلىنىڭ شاڭىراعىن كوتەرىپ، ۋىعىن قاداعان كىتاپبەك قوجاگەلديەۆ بولىس تاركىلەۋگە تۇسكەن قىس ايىنان كەيىنگى، 1929 جىلدىڭ ەرتە كوكتەمىندە استىندا مەتەربايدىڭ قىزىل جورعاسى، باسىندا تۇلكى تىماعى تايپالتىپ جورعالاتقان كۇيى  جىلىكۇنگەيدە وتىرعان اعايىنى تىلەۋلىنىڭ ۇيىنە كەلەدى. شەكە تامىرى تىرىسىپ قارسى العان توكەڭ «سەنىڭ ءوزىڭدى ەمەس، ءجۇرىسىڭ ۇنامايدى. استىڭداعى قىزىل جورعا مەن باسىڭداعى تۇلكى تىماقتى تاستاساڭشى. بۇل جۇرىسىڭمەن اعايىنداس بۇكىل اقشالاردى وزىڭە قارسى قوياسىڭ، قارعاپ بەرگەن دۇنيە ساعان قۇت بولماس» دەگەنى بار-تىن. سوندا كىتاپبەك ىركىلمەستەن «مەتەربايدى مەن وزدىگىمنەن كامپەسكەلەگەن جوقپىن، ۇكىمەت كامپەسكەلەدى. كەشە ول مىنگەن ات پەن ول كيگەن كيىم بۇگىن ماعان تيسە، «ىرىس-جۇعىس» دەگەن، ونىڭ نەسى ەرسى؟ كوزىم قيىپ اتىن پىشاققا بەرگەم جوق، جيىركەنىپ كيىمىن وتقا ورتەگەم جوق. مەنىڭشە بۇل ىستەپ جۇرگەنىم – مەتەربايعا دەگەن قۇرمەتىم!» دەپ،  جاۋاپ بەرگەن ەكەن.

مىنە، وسىدان-اق، مەتەرباي بولىستى كەڭەس ۇكىمەتى قانشا قارالاپ جازالاسا دا، حالىق پەن جاڭا وكىمەتتىڭ جاۋاپتى وكىلدەرىنىڭ  اراسىندا ابىروي بەدەلىنىڭ جوعارى بولعاندىعىن بايقاتادى ەمەس پە؟…

ناتيجەسىندە، اۋىلدا بايلاردىڭ ەزگىسىن جويۋ جانە دەكرەت نەگىزىندە كەدەيلەردىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جاعدايلارىن كوتەرۋ ماقساتىندا:

– كەڭەس وكىمەتىنە قارسى ۇگىت جۇرگىزگەندەرى ءۇشىن؛                                                            –  ۇلت ارازدىعىن تۋدىرعاندارى ءۇشىن؛

– اۋىلدىڭ مادەني-شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە كەدەرگى كەلتىرگەندەرى ءۇشىن،  قالىڭ مال العاندىعى ءۇشىن، تاعى باسقا ءتۇرلى ايىپتار تاعىلىپ، وكتيابر اۋدانىنىڭ بايلارى مەتەرباي اۋەلبەكوۆ پەن جانعازى تاڭسىققوجاەۆتاردىڭ مال-مۇلكىن تاركىلەۋ جانە وزدەرىن جەر اۋدارۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدايدى.

مال-مۇلكى تاركىلەنگەن مەتەرباي كەيىن رەسەيدىڭ استراحانىنا جەر اۋدارىلادى. جازاسىن وتەگەن سوڭ 1931 جىلى ەلگە ورالىپ، 1932 جىلعى ناۋبەتتە امان قالعان مال-جانىمەن قىتايعا وتەدى. ءسويتىپ، ارعى بەتتەگى قۇلىستى قارابۇلاق دەگەن ەلدى مەكەندە تۇراقتاپ، 1934 جىلى 64 جاسىندا دۇنيەدەن وزىپ، سول جەرگە جەرلەنگەن ەكەن. مەتەرباي بولىستىڭ بالاسى ورىنباي اقساقال قىتايدان قايتا ءوتىپ كەلگەن سوڭ الماتىدا تۇرىپ  ءوسىپ-ونگەن. ۇرپاقتارى سول الماتى ماڭايىندا  ءالى دە  تۇرىپ جاتىر.

ق. يبرايىمجانوۆ،

«جاركەنت ءوڭىرى». -الماتى: 2022.-280ب. -98-100 ب.

«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 9
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
قاجەت دەرەك

تالدىقورعانداعى كونە كينوتەاترلار

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
قاجەت دەرەك

قالا كينوتەاترلارى قالاي وزگەردى؟

September 24, 2026
45 تاعدىر
قاجەت دەرەك

45 تاعدىر

September 8, 2026
قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح
قاجەت دەرەك

قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
قاجەت دەرەك

بۇيەن-اقسۋ كوتەرىلىسىنىڭ جەتەكشىلەرى كىم؟

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
قاجەت دەرەك

بۇل قاي ەردەنباەۆ؟

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz