«ىرىس الدى – ىنتىماق» دەيدى قازاق. ەلدىڭ وركەندەۋى دە وسى ىنتىماقتان باستالادى. ءتۇرى باسقا بولسا دا، تىلەگى ءبىر ءار الۋان جۇرت ءبىر-ءبىرىن قۇرمەتتەپ، ورتاق ىسكە جۇمىلعاندا، قوعامدا سەنىم ورنايدى. سەنىم بار جەردە ەلدىڭ دامۋىنا جول اشىلادى. سول سەنىمدى ساقتاۋعا جۋرناليست تە قالام قۋاتى ارقىلى ۇلەس قوسىپ ءجۇر. ونىڭ تاراتقان دەرەگى، بايىپپەن تاڭداعان ءسوزى، ءار تاراپقا قۇلاق اسۋى قوعامدىق پىكىرگە ىقپال ەتەدى. وسى تۇرعىدانك ەلگەندە رەسپۋبليكالىق جۋرناليستەر كلۋبى وڭىرلەردەگى ارىپتەستەردىڭ باسىن قوسىپ، تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك بەرىپ كەلەدى. سەمەي قالاسىندا وتكەن كلۋبتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىستا وسىنىڭ ايعاعى.
ءبىرىنشى كۇن: سەمەيدىڭ جاڭا تىنىسى
ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن جۋرناليستەر مەن مەديا ماماندارى سەمەيدەگى العاشقى كۇنىن قالامەن تانىسۋعا ارنادى. اباي وبلىسىنىڭ «قوعامدىق كەلىسىم» كمم قىزمەتكەرى ورلەۋبەك ەرسىنبەك قوناقتارعا بەيبىتشىلىك الاڭىن، ەرتىستىڭ ەكى جاعاسىن جالعاعان اسپالى كوپىردى كورسەتىپ، شاھاردىڭ تاريحىنان سىر شەرتتى.
بىرنەشە جىل بۇرىن سەمەيگە كەلگەنىمىزدە، قالانىڭ جۇدەۋ كورىنىسى كوڭىلىمىزگە كىربىڭ تۇسىرگەن ەدى. بۇل جولى ەرتىس جاعاسىنداعى شاھاردى ارالاپ ءجۇرىپ، ونىڭ ءبىراز تۇرلەنگەنىنە، تىرشىلىگى جاندانا تۇسكەنىنە كۋا بولدىق. كەزىندە كوڭىلىمىزگە قاياۋ سالعان قالانىڭ اجارلانا تۇسكەنىن كورۋ ءبىزدى قۋانتتى.
ساپار الاش ارىستارىنىڭ مۇراسىمەن تانىسۋعا ۇلاسىپ، ودان ءارى اباي مۋزەيىنە باردىق. الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ەل بولاشاعى ءۇشىن اتقارعان قىزمەتىن ەسكە الىپ، ابايدىڭ ءومىرى مەن مۇراسىنا ۇڭىلدىك. الاش تاريحىن وسى قالادا وتىرىپ قايتا پاراقتاعاندا، ارىستاردىڭ ەلگە قىزمەت ەتۋ مۇراتى بۇگىنگى ۇرپاققا دا جاقىن ەكەنىن سەزىندىك.
تۇرلەنگەن سەمەيدى ارالاپ ءجۇرىپ، ءبىر ءسات الاش ارىستارىنىڭ رۋحى قايتا ويانعانداي اسەردە قالدىق. ەرتىس ۇستىندەگى اسپالى كوپىردەن باستالعان اڭگىمە وسىلايشا ەلدىك مۇرات پەن ۇرپاققا قالعان امانات جايىنا ويىستى.
ەكىنشى كۇن: كوڭىلگە جىلۋ، كاسىپكە باعدار
سەمەيدىڭ تورىندەگى اباي كىتاپحاناسىندا «ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسى: باق ءرولى» تاقىرىبىندا وتكەن وتىرىستىڭ بەتاشار ءسوزىن جۋرناليستەر كلۋبىنىڭ توراعاسى اليشەر ساتۆالديەۆ سويلەدى. الەۋمەتتىك جەلىلەر دامىعان سايىن جالعان اقپاراتپەن قاتار ديپفەيكتەردىڭ دە تارالىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ول ءوز ءونىمىن نەمەسە پىكىرىن ستوريتەللينگ ارقىلى اسەرلى جەتكىزۋگە ۇمتىلعان كەيبىر جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ ءسوزى كەيدە وزدەرى اڭعارماي-اق قوعامدا تۇسىنبەۋشىلىك پەن وشپەندىلىك تۋعىزۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– مۇنىڭ الدىن الۋىمىز كەرەك. اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلىلەردى بەلسەندى پايدالاناتىن ازاماتتارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت، – دەدى اليشەر ساتۆالديەۆ.
اباي وبلىسىنىڭ ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى جارقىن تۇسىپبەكۇلى قاتىسۋشىلارعا قۇتتىقتاۋ ءسوز ارناپ، جيىن جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. ال «QOSTANAI» تەلەارناسىنىڭ ديرەكتورى، قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى، حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ قوستاناي وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى زاڭعار ساناي قازاق ءتىلىنىڭ قوعامدىق جانە اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى ورنىنا توقتالدى. ول مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋدە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ اتقاراتىن رولىنە نازار اۋداردى. «ۇيعىر اۆازي» (ۇيعىر اۋازى) قوعامدىق-ساياسي گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ەرشات ءاسماتوۆ بىرلىكتىڭ تۇعىرى، ەلدىكتىڭ مىڭىمدىعى تۋرالى جۇرەكجاردى ويىمەن ءبولىستى. سونداي-اق، حالىققا جەتپەگەن ءسوزدىڭ قادىرى بولمايتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ، ارىپتەستەرىنە ساتتىلىك تىلەدى.
وتىرىستىڭ العاشقى ترەنينگىن 24KZ تەلەارناسى جاڭالىقتار قىزمەتىنىڭ، «Prime Time» جانە «ءتۇيىن» اقپاراتتىق-ساراپتامالىق باعدارلامالارىنىڭ پروديۋسەرى قاينار ەگىزباەۆ وتكىزدى. ول جۋرناليستىك يدەيانىڭ ەفيرگە دەيىنگى جولىن تارقاتىپ، ءار كەزەڭدە پروديۋسەردىڭ قانداي شەشىم قابىلدايتىنىن، تاۋەكەلدى قالاي باعالايتىنىن جانە اقپاراتتىق ونىمگە كىم جاۋاپ بەرەتىنىن ءتۇسىندىردى.
جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋى دا وسى تالقىلاۋعا ارقاۋ بولدى. 24KZ مالىمەتىنشە، جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدە ينتەرنەتتە جالعان اقپارات تاراتقان 124 ازامات جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. ولاردىڭ اراسىندا الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارى، بلوگەرلەر جانە كوپشىلىككە ارنالعان پاراقشالاردىڭ اۆتورلارى بار. جيىنعا قاتىسۋشىلار جاڭالىقتىڭ شىنايىلىعىن قالاي قامتاماسىز ەتۋگە بولاتىنىن جانە ەتنوسارالىق تاقىرىپتاردى جاريالاۋدا قانداي كاسىبي ۇستانىم قاجەت ەكەنىن تالقىلادى.
كاسىبي اڭگىمەنىڭ اراسىندا «MEDIA دودا» زياتكەرلىك سايىسى ءوتتى. سايىستى قىزىلوردا وبلىستىق جۋرناليستەر كلۋبىنىڭ توراعاسى ەلەنا رىبينا مەن وڭىردەگى «قوعامدىق كەلىسىم» كمم ءباسپاسوز حاتشىسى اسەل ابزال ۇيىمداستىردى. ءتورت توپقا بولىنگەن جۋرناليستەر ءتۇرلى تاقىرىپتاعى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ، بىلىمدەرى مەن تاپقىرلىقتارىن ورتاعا سالدى. سايىسقا سەرپىن بەرگەن وسى باسەكەدە «العا» مەن «بىرلىك» توپتارى ۇزدىك شىعىپ، ارنايى ماراپاتتارعا يە بولدى.
ودان كەيىن «قوعامدىق كەلىسىم» رمم-ءنىڭ جەتەكشى ساراپشىسى نارگيز شوتباي «مەدياساۋاتتىلىق – قاۋىپسىز بولاشاقتىڭ كەپىلى» تاقىرىبىندا ترەنينگ وتكىزدى. ول اقپاراتتى سارالاۋ، جالعان مالىمەتتى اجىراتۋ جانە جەلىدە تاراعان حابارعا سىني تۇرعىدان قاراۋ جولدارىن ءتۇسىندىردى. اقپاراتتى بولىسەر الدىندا ونىڭ قايدان شىققانىن انىقتاۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
تۇستەن كەيىن اباي وبلىستىق تەلەارناسىنىڭ ديرەكتورى نۇربەك بەكەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جۋرناليستيكاعا ىقپالى تۋرالى ءسوز قوزعادى. «جاساندى ينتەللەكت جانە جۋرناليستيكا: جاڭا قۇرالدار، جاڭا جاۋاپكەرشىلىك» تاقىرىبىنداعى ترەنينگتە ول تەحنولوگيانىڭ جۋرناليست جۇمىسىنا اشاتىن مۇمكىندىكتەرىن جانە ونى قولدانعان كەزدە تۋىندايتىن كاسىبي جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەلەرىن ورتاعا سالدى.
«Abay Media Group» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دۋمان كەنجەعازين ەتنوسارالىق تاقىرىپتاردى جاريالاۋدىڭ كاسىبي تاسىلدەرى وزەگىندە ماتەريالدا ءسوزدى ءدال قولدانۋدىڭ، دەرەكتى مۇقيات تەكسەرۋدىڭ جانە بەيتاراپتىق ساقتاۋدىڭ ماڭىزىن تالدادى. قاتىسۋشىلار اقپاراتتىڭ قوعامعا قالاي اسەر ەتەتىنىن ەسكەرىپ، ەتنوسارالىق قاتىناستارعا قاتىستى وقيعالاردى بايىپپەن جاريالاۋ جونىندە پىكىر الماستى.
سوڭىندا اليشەر ساتۆالديەۆ جۋرناليستەر اراسىنداعى كاسىبي بايلانىستى نىعايتۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. سەمەيدىڭ تاريحىمەن تانىسۋدان باستالعان ەكى كۇندىك باسقوسۋ ءجۋرناليستىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىنا قاتىستى ناقتى اڭگىمەمەن تۇيىندەلدى. ءبىر حاباردى جاريالار الدىندا دەرەگىن انىقتاۋ، تاقىرىپ قويعاندا ءسوزدىڭ سالماعىن ەسكەرۋ، ال قوعامعا سەزىمتال ماسەلە كوتەرىلگەندە ءار تاراپقا قۇلاق اسۋ – ءجۋرناليستىڭ ەل ىنتىماعىنا قوساتىن ۇلەسى وسىنداي كۇندەلىكتى شەشىمدەردەن كورىنەدى.
مەديا فورۋم، سەمينار مەن ترەنينگتەر ءار وڭىردە، ءار ۋاقىتتا، ءتۇرلى تاقىرىپتا ءوتىپ تۇرادى. سەمەيدەگى وسى باسقوسۋدىڭ ەرەكشەلىگى قاتىسۋشىلاردىڭ جاڭا ادامدارمەن تانىسىپ، ويى وزىق، كوڭىلى جارقىن جانداردىڭ پىكىرىنەن ءنار العانىندا ەدى. ارىپتەستەردىڭ تاجىريبەسىن تىڭداپ، مەديا سالاسىنداعى جاڭا باعىتتاردىڭ مانىنە ءۇڭىلدى. ارقايسىسى ومىرىنە وي ازىعىن، كاسىبىنە جاڭا باعدار الىپ قايتتى.
قوشتاسار ساتتە «كوڭىلگە ىزگىلىك ۇيالاتقان وسىنداي كەزدەسۋلەر جالعاسىن تاپسا ەكەن» دەگەن ورتاق تىلەك ايتىلدى. ءبىر-ءبىرىن قيماي قوشتاسقان ارىپتەستەر قايتا جۇزدەسەر كۇندى تىلەپ، ءوز وڭىرلەرىنە اتتاندى.
قاجەت انداس،
سەمەي قالاسى،
اباي وبلىسى.











