35 كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمى

بۇگىندە تالقىلانىپ جاتقان كونستيتۋتسيا جوباسىنا «ۇلى دالانىڭ مىڭداعان جىلدىق تاريحىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ» دەگەن تىركەستىڭ ەنگىزىلۋى – تاريحي جادىنى قۇقىقتىق دەڭگەيدە بەكىتۋدىڭ ايقىن كورىنىسى. بۇل – كىتاپ وقۋ مادەنيەتى مەن تاريحي تانىمنىڭ ءوزارا ساباقتاس ەكەنىن كورسەتەتىن ماڭىزدى قادام.

وسى ۇلتتىق يدەيانىڭ وڭىرلىك دەڭگەيدەگى ناقتى كورىنىسى – «جەتىسۋ» ولكەتانۋشىلار ورتالىعى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جۇمىسى. 2003 جىلدان بەرى ۇيىم 60-تان استام ولكەتانۋ كىتابىن جارىققا شىعارىپ، «كىتاپ سىيلا!» اكتسياسى ارقىلى وبلىستىق، اۋداندىق كىتاپحانالار قورىن تولىقتىردى. بيىل سول ەڭبەكتەردى كوپشىلىككە كەڭىنەن تانىستىرىپ، عىلىمي-تانىمدىق مازمۇنىن ناسيحاتتاۋ جۇمىسى قولعا الىندى.

وسى باستامالاردىڭ جالعاسى رەتىندە س. سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق كىتاپحانا قابىرعاسىندا مازمۇندى شارا ءوتتى. ءىس-شارا بارىسىندا بىرلەستىكتىڭ سوڭعى ءۇش جىلدىق جۇمىسى قورىتىندىلانىپ، اتقارىلعان جوبالار مەن جارىق كورگەن ەڭبەكتەر تۋرالى بەينەبايان كورسەتىلدى. بۇل – كەزدەيسوق اتقارىلعان شارۋا ەمەس، جۇيەلى ىزدەنىستىڭ ناتيجەسى ەكەنىن اڭعارتتى.

كەشتىڭ نەگىزگى بولىگى – كىتاپحانا قورىنداعى 35 كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمى بولدى. قاجەت انداس ءار ەڭبەكتىڭ عىلىمي سالماعىنا، دەرەكتىك قۇندىلىعىنا توقتالىپ، ولاردىڭ جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحي جادىن ساقتاۋداعى ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بۇل كىتاپتار – تەك باسىلىم ەمەس، ءوڭىردىڭ رۋحاني ءارحيۆى.

شارا بارىسىندا ءسوز سويلەگەن تالدىقورعان قالاسى، ەركىن اۋىلدىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى  تورتاي ىزباسقانوۆ ولكەتانۋدىڭ تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، جەرگىلىكتى تاريحتى تانۋ – ۇلتتىق تۇتاستىقتىڭ نەگىزى. تاعى ءبىر ارداگەرىمىز ارىستانبەك بيباتىرۇلى بىرلەستىكتىڭ ءۇش جىلدىق جۇمىسىنىڭ جۇيەلىلىگىنە توقتالىپ، ولكەتانۋ ءىسىنىڭ تۇراقتى ءارى ستراتەگيالىق باعىتتا دامىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.

تالەن نۇرعالي كىتاپ وقۋ مادەنيەتىنىڭ مازمۇنمەن ولشەنەتىنىن، ال تۋعان جەر تاريحىنا نەگىزدەلگەن ەڭبەكتەردىڭ تاربيەلىك ىقپالى جوعارى بولاتىنىن جەتكىزدى. ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەىنىڭ پروفەسسورى ەركىن توقپانوۆ وڭىرلىك باستامالاردىڭ ۇلتتىق رۋحاني ساياساتپەن ۇيلەسۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتىپ، ولكەتانۋدى ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ تىرەگىنە تەڭەدى.

شارا سوڭىندا Q-andas اقپاراتتىق اگەنتتىگى سايتى تانىستىرىلدى. پلاتفورما جەتىسۋ تاريحى مەن تۇلعالارىن تسيفرلىق فورماتتا جۇيەلەۋگە باعىتتالعان. بۇل – كىتاپ پەن جاڭا تەحنولوگيانىڭ ۇيلەسۋى، تاريحي مۇرانى زاماناۋي كەڭىستىككە كوشىرۋدىڭ ناقتى قادامى.

«كىتاپ وقيتىن ۇلت» يدەياسى – تەك ۇران ەمەس، ناقتى مازمۇنمەن تولىعىپ جاتقان رۋحاني باعدار. اتىراۋدا جاريالانعان باستاما جەتىسۋ جەرىندە ولكەتانۋ ەڭبەكتەرى ارقىلى ومىرشەڭ سيپات الىپ وتىر. كىتاپ – ۇلتتىق جادىنىڭ ساقتاۋشىسى.         ولكەتانۋ – سول جادتىڭ ايماقتىق بەينەسى. ال كىتاپحانا تورىندە وتكەن بۇل كەش – يدەيادان ىسكە كوشكەن رۋحاني سەرپىلىستىڭ ايقىن دالەلى.

يدەيادان ىسكە دەيىن…

بىرلەستىك اۆتورلارى وسىعان دەيىن 60-تان استام كىتاپ جازىپ، باسپادان شىعارسا، سونىڭ 35-ءى س.سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق كىتاپحاناعا «كىتاپ سىيوا!» اكتسياسى اياسىندا تابىستالعان. كىتاپحانا قورىنداعى ەڭبەكتەر مازمۇنى جاعىنان بىرنەشە ىرگەلى باعىتتى قامتيدى.

تانىستىرىلىمى وتكەن كىتاپتاردى تومەندەگىدەي تۇرگە بولۋگە بولادى:

ولكەتانۋ، كيەلى جەر، ەكسپەديتسيا (جەر مەن جادى)

1. ق. انداس – جەرۇيىق مەكەن (كىتاپ-الьبوم). الماتى, «تايماس», 2014. 200 ب. ISBN 978-601-264-127-1.
2. قاجەت انداس – «سايىپ دالانىڭ سايبولاتتارى. الماتى, 2019. 160 ب. (+24 ب. تۈرلى-تۈستى). ISBN 978-601-06-5930-8.
3. قاجەت انداس – قۇت مەكەنىم – سارىبۇلاق. الماتى, «Atameken», 2024. 304 ب. ISBN 978-601-7142-16-2.
4. قاجەت انداس, ەركىن توقپانوۋ, قالي يبرايىمجانوۋ – جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى (I كىتاپ). تالدىقورعان, «Travel جك», 2024. 163 ب. ISBN 978-601-7833-18-3.
5. قاجەت انداس, ەركىن توقپانوۋ, قالي يبرايىمجانوۋ – جەتىسۋدىڭ قاسيەتتى جەرلەرى. تالدىقورعان, «Travel جك», 2024. 163 ب. ISBN 978-601-7833-18-3.
6. قاجەت انداس, روزا ىستاي, قالي يبرايىمجانوۋ, كۆركەم راحىمعاليەۋا (قۇراست.) – جاركەنت – كيەلى مەكەن (ەكسپەديتسييا ماتەريالدارى). ISBN 978-601-7833-86-2.
7. قاجەت انداس – ەرمىرزا باتىر. تالدىقورعان, «Travel جك», 2025. 85 ب. ISBN 978-601-12-5659-9.
8. قاجەت انداس – قىزىلجار شايقاسىنان نىلقى كۆتەرىلىسىنە دەيىن. تالدىقورعان, «Travel جك», 2025. 174 ب. ISBN 978-601-12-5660-5.
9. قاجەت انداس – شالعاي اۋىل شىراعى. تالدىقورعان, «Travel جك», 2025. 120 ب. ISBN 978-601-12-5657-5.

تاريحي زەرتتەۋ, دەرەكناما, رەپرەسسييا/قۇجات (دەۋىردىڭ «اۋىر ىزى»)

• ق. انداس – ۇلى دالا شەجىرەسى (تاڭدامالى زەرتتەۋلەر). الماتى, «ەدەبيەت ەلەمى», 2016. 160 ب. ISBN 978-601-7414-64-1.
• قاجەت انداس, ماقپال انداس – ۆتكەن كۈندە بەلگى بار. تالدىقورعان, ى. جانسۈگىروۋ ات. جەتىسۋ مۋ, 2015. 288 ب. ISBN 978-601-216-292-9. (1920–30 جج. باسپاسۆز, تۆتە جازۋدان اۋدارۋ ت.ب.)
• ر.ق. سەرعازينوۋا, گ.س. ەسجانوۋا, ق. انداس (قۇراست.) – ەرلىكتىڭ داڭقى, ەلدىكتىڭ نارقى. تالدىقورعان, «7Su-Company», 2020. 320 ب. ISBN 978-601-7610-84-5.
• جۇمىس توبى – جەتىسۋ ۆڭىرىنىڭ قۋعىن-سۈرگىن قاسىرەتى. تالدىقورعان, 2023. 242 ب. ISBN 978-601-7217-17-4.
• مەملەكەتتىك كوميسسييا ماتەريالدارى (47-توم) – جەتىسۋ وبلىسىنداعى بوسقىندىق مەسەلەسىنىڭ سەبەپ-سالدارى مەن زاردابى. استانا, «ليتەرا-م», 2023. ISBN 978-601-08-0192-9.
• قاجەت انداس – 1916 جىلعى كۆتەرىلىس: باسپاسۆزدەگى كۆرىنىسى. تالدىقورعان, «Travel جك», 2025. 157 ب. ISBN 978-601-12-5661-2.
• قاجەت انداس – ۋوسستانيە 1916 گودا: وتراجەنيە ۋ يزدانيياح. تالدىقورعان, «Travel جك», 2025. 164 ب. ISBN 978-601-12-5661-2.

تۇلعاتانۋ, ۆمىربايان, ەستەلىك (ادام تاعدىرى ارقىلى تانىم)

21.ق. انداس, ب.م. شايانباەۋا – پاراسات جولى. الماتى, 2013. 376 ب. ISBN 978-601-06-2514-3. (ەبدىماناپ ەلىكبايۇلى بەكتۇرعانوۋ تۋرالى)

• ز. ەمىرعاليەۋا, ق. انداس – بەگزات ۆمىر. تالدىقورعان, «وفسەت», 2020. 287 ب. ISBN 978-601-06-3112-0. (دينا نۇرعاليقىزى ۆنەگەسى)
• ق. انداس – ۆتكەنى ەرەن, كەلەشەگى كەنەن ەركىن. تالدىقورعان, «وفسەت», 2023. 320 ب. ISBN 978-601-7646-45-5. (ەركىن اۋىلى تاريحى, ازاماتتارى)
• قاجەت انداس – ەكەم ەكەۋمىز (حيكاياتتار I كىتاپ). تالدىقورعان, «Travel جك», 2023. 144 ب. ISBN 978-601-06-9279-4.

 ەدەبيەت, پوەزييا, ايتىس, كۆركەم سۆز (رۋحتىڭ كۆركەم تىلى)

• ق. انداس – التى جول ۆلەڭ (ۆلەڭ سۆز بەن كۆسەمسۆز). الماتى, «اردا», 2014. 376 ب. ISBN 978-601-7355-28-9.
• انداس وماراقىن – تاريح تالعارىندا (I توم). تالدىقورعان, 2022. 320 ب. ISBN 978-601-7865-39-9.
• انداس وماراقىن – دودا (II توم). تالدىقورعان, 2022. 304 ب. ISBN 978-601-7865-38-2.
• انداس وماراقىن – جىلدار ىزى (III توم). تالدىقورعان, 2022. 304 ب. ISBN 978-601-7865-37-5.
• ا. اسەتقىزى – جۈرەك سىرى (ۆلەڭ سۆز بەن كۆسەم سۆز). تالدىقورعان, 2023. 90 ب.
• (قۇراست.: قاجەت انداس) – ارتىما اتا ميراس, تاريح قالسىن (دوسپەر ساۋرىقۇلىنىڭ ۆلەڭدەر جيناعى). تالدىقورعان, «Travel جك», 2025. 158 ب. ISBN 978-601-12-5662-9.
• (ت77) يمانعاليەۋ قاناتاي ابياحمەتۇلى ۆلەڭدەرى جيناعى. تالدىقورعان, «Travel جك», 2025. ISBN 978-601-12-5656-8. (اتاۋى ۈزىندىدە تولىق بەرىلمەگەن, بىراق ISBN بار)
• الماناح – «اينالايىن, اتامەكەن!» (قانداس قالامگەرلەر شىعارمالارى). (ۈزىندىدە تولىق بيبليوگرافييالىق دەرەك بەرىلمەگەن, Kazneb سىلتەمەسى كۆرسەتىلگەن)

     جۋرناليستيكا جەنە پۋبليتسيستيكا (قوعامعا اينا بولعان سۆز)

33. ق. انداس, م. انداس – قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ جامپوزى (ماقالالار). الماتى, «بايانجۈرەك», 2019. 348 ب. ISBN 978-601-7532-81-9.
34. قاجەت انداس – شالعاي اۋىل شىراعى. (جوعارىدا B-بۆلىمدە دە تۇر: مازمۇنى جۋرناليستىك زەرتتەۋ/رەپورتاج سيپاتىندا بولعاندىقتان وسىندا دا جانرلىق تۇرعىدا سەيكەس كەلەدى.)

 بىلىم, وقۋشى شىعارماشىلىعى, وقىرمان مەدەنيەتى (تەربيە مەن ساباقتاستىق)

31. اۋەسحان ماجايقىزى جەنە بالالارى (قۇراست.) – انداس وماراقىن وقۋلارى (وقۋشىلار شىعارماشىلىعى). تالدىقورعان, «Travel جك», 2023. 179 ب. ISBN 978-601-06-9182-7.

 مەدەنيەت/ۆنەرتانۋ (ۆلكەنىڭ ۆنەر ەلەمى)

• ق. انداس – جەرۇيىق مەكەن (كىتاپ-الьبوم). (5-تارماق) – ۆنەر مەن مەدەنيەت تۇلعالارىن قامتۋىمەن وسى ساناتقا دا جاتادى.

قولۆنەر/جازۋ مەدەنيەتى (رۋحتىڭ تاڭباعا تۈسۋى)

• ق. انداس – تۇرسىنبەك قيياشۇلىنىڭ حاتكەرلىك ۆنەرى (1-كىتاپ). الماتى, 2024. 192 ب. ISBN 978-601-7063-04-7.

شارۋاشىلىق, قولدانبالى بىلىم (تەجىريبە ارقىلى تانىم)

• ە. كۈنەس – بال ارا باعىمشىلىعى (اۋدارىپ, دايىنداعان ق. انداس). تالدىقورعان, «وفسەت», 2016. 228 ب. ISBN 978-601-7865-02-3.

جەتىسۋدىڭ قاسيەتتى جەرلەرى، جارتاس سۋرەتتەرى، تاريحي مارشرۋتتارى، ەكسپەديتسيالىق ماتەريالدارى تۋرالى ەڭبەكتەر ءوڭىردى تەك گەوگرافيالىق ايماق ەمەس، تاريحي-مادەني كەڭىستىك رەتىندە تانىتادى. بۇل كىتاپتار وقىرمانعا جەردىڭ ءوزىن سويلەتەدى، كەڭىستىكتىڭ جادىن وياتادى. مۇنداي ەڭبەكتەر ولكەتانۋدىڭ باستى ميسسياسىن ورىندايدى: تۋعان جەردى عىلىمي ءارى تانىمدىق   قورداعى تۇلعاتانۋ جانە ومىرباياندىق ەڭبەكتەر وڭىرگە ەڭبەگى سىڭگەن ازاماتتاردىڭ ءومىر جولىن، عىلىمي، مادەني، رۋحاني قىزمەتىن سارالايدى. تاريح تەك وقيعا ەمەس، تاريح – ادام تاعدىرى ەكەنىن دالەلدەيدى. بۇل باعىتتاعى كىتاپتار جاس ۇرپاققا ۇلگى كورسەتىپ، ەلدىك سانا مەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى.

تىزىمدەگى ەڭبەكتەردىڭ كوپشىلىگى قۇرعاق دەرەك قۋالامايدى. ولكە تاريحىن تۇلعا ارقىلى، اۋىل تاريحىن ءومىر ارقىلى، كيەلى كەڭىستىكتى ناقتى دالەلدەرمەن تانىتادى. بۇل – وقىرمانعا ەڭ ءوتىمدى فورمات. ويتكەنى وقىرمان ەڭ الدىمەن وقيعاعا، ادامعا، تاعدىرعا ەرەدى؛ سودان كەيىن بارىپ تاريحي پايىمعا كەلەدى. جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى، جەتىسۋدىڭ قاسيەتتى جەرلەرى، جاركەنت – كيەلى مەكەن سەكىلدى ەڭبەكتەر ولكەنى «كارتاداعى اتاۋ» ەمەس، تاڭباسى بار ءتىرى كەڭىستىك رەتىندە كورسەتەدى. «قۇت مەكەنىم – سارىبۇلاق»، «وتكەنى ەرەن، كەلەشەگى كەنەن ەركىن» كىتاپتارى تۋعان جەردىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن ساباقتاستىرىپ، جەرگىلىكتى قاۋىمنىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋىنا قىزمەت ەتەدى. ەرمىرزا باتىر سياقتى ەڭبەكتەر ارقىلى ءوڭىردىڭ تاريحي سۋبەكتىلەرى (باتىر، بي، مامىلەگەر، كوشباسشى) قايتا سويلەيدى. «جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ قۋعىن-سۇرگىن قاسىرەتى» مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ 47-تومى، سونداي-اق 1916 كوتەرىلىسىنە ارنالعان (قازاقشا/ورىسشا) ەڭبەكتەر – بىرلەستىك كىتاپ قورىنىڭ عىلىمي سالماعىن ارتتىراتىن «ىرگەلى قابات».
بۇل قاتار وقىرمانعا دەرەككە سۇيەنگەن تاريحي سانا، سالىستىرمالى تالداۋ (ءباسپاسوز ماتەريالدارى)، قۇجاتتىق دالەل مادەنيەتىن ۇيرەتەدى.

زياتكەرلىككە باستايتىن جول

ولكەتانۋ ءماتىنىن كوپشىلىك كەيدە «اۋىر» قابىلدايدى. ال «التى جول ولەڭ»، «جۇرەك سىرى»، «ارتىما اتا ميراس تاريح قالسىن»، سونداي-اق جۋرناليستىك جيناقتار وقىرماندى قىزىقتىرىپ، كەيىن تاريحي-تانىمدىق ەڭبەكتەرگە الىپ كەلەدى. «انداس وماراقىن وقۋلارى» سياقتى جيناقتار «وقۋ مادەنيەتىن» ءبىر شارامەن توقتاتپاي، ادەتكە اينالدىراتىن مەحانيزمگە اينالدىرادى. وقۋشى وقيدى، جازادى، سالىستىرادى، ساحنالايدى، زەرتتەيدى. بۇل – ءدال ءسىز ءسوز ەتكەن «كىتاپ وقيتىن ۇلت» يدەياسىنىڭ وڭىرلىك ولشەمدەگى ناقتى كورىنىسى.

س. سەيفۋللين اتىنداعى جەتىسۋ وبلىستىق كىتاپحاناسىنىڭ قورىنداعى 35 كىتاپ – وڭىرلىك دەڭگەيدەگى رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ناقتى كورىنىسى. بۇل ەڭبەكتەر تۋعان جەردىڭ تاريحىن تۇگەندەپ قانا قويماي، جاس ۇرپاقتىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتەدى، تاريحي ساناسىن قالىپتاستىرادى.

كىتاپ – جاي باسىلىم ەمەس. ول – ۇلتتىق جادىنىڭ ساقتاۋشىسى.
ولكەتانۋ – سول جادتىڭ ايماقتىق ايناسى. ال وسى كىتاپتار قورى – «كىتاپ وقيتىن ۇلت» يدەياسىن جۇزەگە اسىراتىن ناقتى مادەني الاڭ. جەتىسۋدا اتقارىلىپ جاتقان بۇل جۇمىس ۇلتتىق دەڭگەيدەگى رۋحاني ساياساتپەن ۇندەسىپ، تاريحي ساباقتاستىقتى ساقتاۋعا جانە بولاشاق بۋىندى زياتكەرلىك تۇرعىدا تاربيەلەۋگە قىزمەت ەتەدى.

«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى