قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ IV ۇلتتىق قۇرىلتايدا سويلەگەن سوزىندە: «بەت-ءجۇزدى تۇمشالايتىن قارا كيىم كيگەننەن گورى، ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىم كيگەن الدەقايدا دۇرىس» دەپ، ۇلتتىق كيىمدەردى دارىپتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا نازار اۋدارعان بولاتىن. بۇل – ۇلتتىڭ بولمىسىن ساقتاۋعا، ءتول مادەنيەتتى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى ۇستانىم. راسىندا، قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق كيىمدەرى – ۇلتتىڭ مادەني مۇراسى، ونىڭ وزىندىك بولمىسىن تانىتاتىن ايرىقشا قۇندىلىق. ولار تەك اسەمدىك ءۇشىن عانا ەمەس، حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن، دۇنيەتانىمىن، تۇرمىس-تىرشىلىگىن، ءتىپتى الەۋمەتتىك مارتەبەسىن دە بەينەلەيدى. سوندىقتان ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىمدەردى دارىپتەۋ – وتكەندى ۇلىقتاۋ عانا ەمەس، ونى بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىپ، ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزۋ دەگەن ءسوز. وسى ماقساتتا ۇيىمداستىرىلعان فەستيۆالدە كوپشىلىك نازارىنا قازاقى كيىم مادەنيەتىنىڭ باي مۇراسى ارنايى شەرۋلەر مەن تانىستىرىلىمدار ارقىلى ۇسىنىلدى. فەستيۆالگە قازاقتىڭ قولدانبالى ونەر شەبەرلەرى، اقساقالدار، جاستار جانە ۇلتتىق كيىمنىڭ تاريحى مەن مانىنە قىزىعۋشىلىق تانىتقان كوپشىلىك جينالدى. سونىمەن قاتار، جەرگىلىكتى شەبەرلەردىڭ قولونەر تۋىندىلارى قويىلعان ارنايى كورمە ۇيىمداستىرىلدى. وندا ۇلتتىق باس كيىمدەر، ەتىكتەر، ويۋ-ورنەكپەن كومكەرىلگەن ءتۇرلى بۇيىمدار، سۇلگىلەر مەن وزگە دە قولونەر تۋىندىلارى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. وسىنداي شەبەر جاندار جايلى حالقىمىزدىڭ «ون ساۋساعىنان ونەر تامعان» دەۋى بەكەر ەمەس.
ءىس-شارا بارىسىندا قۋانىش سۇلەيمەنوۆ بۇگىنگى قازاقستان ساياسي جاڭعىرۋمەن قاتار رۋحاني جاڭعىرۋ كەزەڭىن دە باستان وتكەرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، ۇلتتىق كيىم – سالت-ءداستۇر مەن ادەت-عۇرىپتى كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزەتىن ماڭىزدى رۋحاني مۇرا.
– مادەنيەت – مەملەكەتتىڭ تىرەگى. ال ۇلتتىق كيىم – سول مادەنيەتتىڭ ايشىقتى كورىنىسى. بۇگىندە ءبىز ۇلتتىق كيىمدى تەك مەرەكەدە عانا ەمەس، كۇندەلىكتى ومىردە دە كيۋ ءداستۇرىن قالىپتاستىرىپ كەلەمىز. بۇل – ۇلتقا دەگەن قۇرمەتتىڭ بەلگىسى. اسىرەسە، كيمەشەك كيگەن انالاردى كورگەندە جۇرەككە جىلىلىق ۇيالايدى، – دەدى ول.
سونداي-اق شارا اياسىندا جەتىسۋ وبلىسىنىڭ مادەنيەت، ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باسشىسى دۇنيەجۇزىلىك رەكوردتار كىتابىنا (Global World Book of Records) ەنگەن جەتىسۋ وبلىسىنىڭ قولونەر شەبەرلەرىن ماراپاتتادى.
فەستيۆال باعدارلاماسى مازمۇندى ءارى تاعىلىمدى سيپاتتا ءوربىدى. شارا قوناقتاردى قارسى الىپ، تىركەۋدەن باستالىپ، سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىمەن جالعاستى. ودان كەيىن قاتىسۋشىلارعا ارنالعان قۇتتىقتاۋ سوزدەر ايتىلىپ، ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان ارنايى بولىمدەر ۇسىنىلدى.
سولاردىڭ ءبىرى – باس كيىمدەر شەرۋى. قازاقى دۇنيەتانىمدا باس كيىم – مارتەبە مەن مىنەزدىڭ، جاس ەرەكشەلىگى مەن تۇرمىس-سالتتىڭ، ماۋسىم مەن كاسىپتىڭ دە ايعاعى. فەستيۆال اياسىندا كورەرمەن نازارىنا تۇماق، قالپاق، مالاقاي، تاقيا جانە شىت-ورامال سەكىلدى ۇلتتىق باس كيىم ۇلگىلەرى ۇسىنىلدى. تۇماق – قىستىڭ قاقاعان ايازىنا لايىقتالعان جىلى ءارى ءداستۇرلى باس كيىم بولسا، قالپاق – سالتانات پەن ءساننىڭ ۇيلەسىمىن تانىتادى. مالاقاي – ايازعا توزىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەتىن كەڭ قولدانىستاعى باس كيىم ءتۇرى. ال تاقيا – جەڭىل ءارى ۇلتتىق ناقىشتى ايقىندايتىن كوركەم ۇلگى بولسا، شىت-ورامال – قازاق ايەلىنىڭ مادەنيەتى مەن يناباتتىلىعىنىڭ بەلگىسى.
كورەرمەن كوڭىلىنەن شىققان ەرەكشە ءبولىمنىڭ ءبىرى – كيمەشەكتەر شەرۋى بولدى. كيمەشەك – انانىڭ ايبىنى، يبالىق پەن يبالىلىقتىڭ، ۇرپاق تاربيەسىنىڭ نىشانى. ءار ءوڭىردىڭ كيمەشەگىندە وزىندىك ورنەك، ناقىش، ساندىك ەرەكشەلىك ساقتالعان. سونىمەن بىرگە، كيمەشەك ۇلگىلەرىنەن ايەل ادامنىڭ جاس ەرەكشەلىگى مەن الەۋمەتتىك ورنى دا اڭعارىلادى. شەرۋدە ۇسىنىلعان كلاسسيكالىق كيمەشەك ۇلگىلەرى ويۋ-ورنەكپەن اسەمدەلىپ، ۇلتتىق تالعام مەن نازىكتىكتىڭ ۇيلەسىمىن كورسەتتى. كەيبىر كيمەشەكتەردىڭ كەستەسى مەن جيەك ورنەكتەرىنەن وڭىرلىك ەرەكشەلىك ايقىن بايقالدى.
فەستيۆالدىڭ كەلەسى ءبولىمى – جاعالى كيىمدەر شەرۋى. وندا شاپان، كامزول، بەشپەنت، بەلبەۋ سەكىلدى ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرى تانىستىرىلدى. بۇل كيىمدەر حالقىمىزدىڭ تۇرمىس مادەنيەتىن، تالعامىن، سالتاناتىن، ءسان مەن جاراسىمعا دەگەن كوزقاراسىن ايقىن كورسەتەدى. اسىرەسە، ەرلەر مەن ايەلدەرگە ارنالعان كيىم ۇلگىلەرىمەن قاتار ۇسىنىلعان «وتباسى» فورماتىنداعى ۇيلەسىمدى وبرازدار ۇرپاق ساباقتاستىعىنىڭ جارقىن كورىنىسىن تانىتتى. شاپان – قازاقتىڭ كلاسسيكالىق سالتاناتتى كيىمى رەتىندە ەرەكشەلەنسە، كامزول مەن بەلبەۋدىڭ ۇيلەسىمى ۇلتتىق كيىمنىڭ كوركەمدىك قۋاتىن ايشىقتاي ءتۇستى.
شارانىڭ تاعىلىمدى بولىمدەرىنىڭ ءبىرى – ۇلتتىق اياق كيىمدەر تانىستىرىلىمى بولدى. قازاقتىڭ اياق كيىمدەرى – قولونەردىڭ وزىق ۇلگىسى عانا ەمەس، تۇرمىستىق قولايلىلىق پەن ەستەتيكالىق تالعامنىڭ ساباقتاستىعىن تانىتاتىن مۇرا. كورسەتىلىم بارىسىندا ءماسى، كەبىس، ەتىك، ساپتاما ەتىك سياقتى ءداستۇرلى اياق كيىم تۇرلەرى تانىستىرىلدى. ءماسى – جۇمساق ءارى جەڭىل، كۇندەلىكتى تىرشىلىككە ىڭعايلى اياق كيىم. كەبىس – ءماسىنىڭ سىرتىنان كيىلەتىن بەرىك اياق كيىم ءتۇرى. ال ەتىك پەن ساپتاما ەتىك – كوشپەلى ءومىر سالتىنا بەيىمدەلگەن، توزىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەتىن ۇلتتىق مۇرا.
سونىمەن قاتار، «ۇرپاق ءۇنى» اتتى اڭگىمە-سۇحبات ۇيىمداستىرىلىپ، وندا ۇلتتىق مۇرانىڭ ۇرپاق تاربيەسىندەگى ورنى كەڭىنەن ءسوز بولدى. شارا بارىسىندا «جەتىسۋ ولكەتانۋشىلار ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى قاجەت انداس ءسوز سويلەپ، كورمەنىڭ ءمان-ماڭىزىنا توقتالدى.
– بەينەلەۋ ونەرى گالەرەياسىمەن بىرلەسىپ بۇل كورمەنى ءۇشىنشى رەت ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. مۇنداي ءىس-شارالاردى وتكىزۋدە تاجىريبەمىز بار. اللا قالاسا، كەلەسى جىلى دا وسى سەكىلدى ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن نىعايتاتىن، جاستاردى ۇلتتىق ءداستۇردى، سونىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمىن قۇرمەتتەۋگە باۋليتىن فەستيۆالدى تاعى دا وتكىزەتىن بولامىز، – دەدى ول.
شارا بارىسىندا «جەتىسۋ ولكەتانۋشىلار ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى قاجەت انداس فەستيۆالگە اتسالىسقان ولكەتانۋشىلاردى ماراپاتتادى. ۇلتتىق مۇرانى دارىپتەۋگە ۇلەس قوسقان بىرقاتار ازاماتقا العىس حات تابىستالدى.
اتاپ ايتقاندا، ايكۇلىم ورازاليەۆ، ايگۇل نۇسىپباەۆا، كۇلاش بەگاليەۆا، نۇرجان كاسەنوۆا، ايگۇل يماماديەۆا، شولپان بەكتەنوۆا، دامەلى مەيىل، ۇلجان كاريموۆا، عايني دىبىر، ايسۇلۋ مەدەن، راۋشان ازكەنقىزى، راۋشان الپىسبەكقىزى، نۇرسۇلۋ ماقسىمقىزى، كۇناراي امانبەكقىزى، مەرۋەرت تويبولات، زاۋرە ايتمۇقانقىزى اينابەكوۆا، كۇلتاي بولتاەۆا، بانۋ وسپانوۆا، سابەنۇلى نازاربەك جانە كاتەپقان كاكەرقىزى ماراپاتتالدى.
سونىمەن قاتار، بايقاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ۇزدىكتەر دە انىقتالدى. «ۇزدىك ۇلتتىق كيىم ۇلگىسى» نوميناتسياسى ايكۇلىم ورازاليەۆاعا بۇيىرسا، «ۇرپاق ساباقتاستىعى» اتالىمى ابدىبەك ابىلقاسىمعا بەرىلدى. «ۇزدىك اياق كيىم» نوميناتسياسىمەن ءنۇرالى نۇرعازى ماراپاتتالدى. ال «ۇزدىك كيمەشەك» اتالىمىن ايگۇل نۇسىپباەۆا يەلەنسە، «ۇزدىك باس كيىم» نوميناتسياسى نۇرقايرات مايقانعا تابىستالدى. «كورەرمەن كوزايىمى» اتالىمىنىڭ يەگەرى تۇرىمقان جولمولدا بولدى.
فەستيۆالدىڭ كوركىن ۇلتتىق كيىم كيگەن ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ دەفيلەسى اشا ءتۇستى. ودان كەيىن مەرەكەلىك باعدارلاما كونتسەرتپەن جالعاسىپ، سوڭىندا قوناقتار كورمەنى تاماشالاپ، گالەرەيا ەكسپوزيتسياسىمەن تانىستى، ارنايى ەكسكۋرسياعا قاتىستى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاجەت انداس جەتىسۋ وبلىسىنىڭ مادەنيەت، ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باسشىسى قۋانىش سۇلەيمەنوۆكە العىس ءبىلدىرىپ، «جەتىسۋ ولكەتانۋشىلار ورتالىعى» شىعارعان بىرنەشە كىتاپتى سىيعا تارتتى.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
وسىلايشا، «ۇلتتىق كيىم – ۇلت قۇندىلىعى» فەستيۆالى حالقىمىزدىڭ باي مۇراسىن ناسيحاتتاپ قانا قويماي، ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاۋدىڭ، جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا رۋحاني تاربيە ءسىڭىرۋدىڭ ماڭىزدى الاڭىنا اينالدى. مۇنداي تاعىلىمدى شارالار ارقىلى قازاقتىڭ ءتول كيىم مادەنيەتى جاڭاشا سيپات الىپ، بۇگىنگى قوعاممەن ۇندەسە تۇسەتىنى انىق.
«Q-Andas» اقپارات اگەنتتىگى
https://vestnik19.kz/vestnik-zhetisu/festival-naczionalnoi-odezhdy-proshel-v-zhetisu-693
