Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Arnaıy jobalar Konferensııa

Aimaq DJanǵaliev-113 jyl: Almanyń atasy-Almaty emes, adam

admin
2026/08/31
Konferensııa
0
Аймақ Джанғалиев-113 жыл: Алманың атасы-Алматы емес,адам

Basy:

 «Qazirgi Qazaqstan aumaǵyndaǵy jabaiy alma aǵashtary turaly alǵashqy málimetter Barnaul qalasynyń dárihanashysy ári Erkin ekonomikalyq qoǵamnyń tilshisi I. Siverstiń 1796 jylǵy hattarynda kezdesedi. Búl jariyalanymda I. Sivers Aligalь (Alakól) kóline jasaǵan sapary kezinde Ortalyq Tarbaǵataidyń ońtústik makrobetkeiindegi Úrjar ózeniniń ańǵarynan «asa kórkem alma aǵashyn» kezdestirgenin jazady. Onyń sipattauynsha, aǵashtyń jemisteri «Reseide belgili Ryazanь almalaryna úqsaidy jáne kólemi tauyq júmyrtqasyndai bolady».

Akademik Aimaq Janǵaliúly Janǵaliev

Sońǵy onjyldyqtarda aǵylshyn jáne amerikalyq ǵalymdar júrgizgen ǵylymi zertteuler búkil álemdi mádeni alma sorttarynyń arǵy tegi Qazaqstanǵa keńinen tanys «jabaiy» Sivers almasy ekenine túbegeili kóz jetkizdi. Búl túr elimizdiń ońtústik jáne ońtústik-shyǵysyndaǵy tauly óńirlerde – Tarbaǵatai jotasynan (SHyǵys Qazaqstan oblysy) bastap Ógem jotasy men Syrdariya Qaratauyna (Túrkistan oblysy) deiin keń taralǵan. Onyń eń iri tabiǵi toǵailary Almaty qalasynyń mańynda, Ile-Alatauy memlekettik últtyq tabiǵi parkiniń aumaǵynda jáne Jońǵar Alatauynyń soltústik betkeilerinde, Sarqan, Lepsi, Topolevka auyldary mańynda shoǵyrlanǵan. Jaqynda osy óńirde Jońǵar Alatauy memlekettik últtyq tabiǵi parki qúryldy. Sivers almasynyń baǵaly taǵamdyq qasietteri men pishindik aluantúrliligine ótken ǵasyrdyń 30-jyldarynyń basynda belgili keńestik ǵalymdar – genetik N.I. Vavilov pen botanik M.G. Popov erekshe nazar audardy.

1929 jyly N.I. Vavilov Almaty mańyndaǵy tauly óńirlerdegi jabaiy alma ormandaryn zerttei kele bylai dep jazǵan: «Alma-Ata sózbe-sóz audarǵanda – «Almanyń atasy» degendi bildiredi. Qalanyń ainalasynda tau betkeilerin boilai úzaq qashyqtyqqa sozylǵan jabaiy alma aǵashtarynyń qalyń toǵailary tútas orman alqaptaryn qúraidy. Kavkazdyń úsaq jemisti jabaiy almalarynan aiyrmashylyǵy, Qazaqstannyń jabaiy almasy negizinen mádeni súryptarǵa úqsas iri jemisti alauan túrlerden túrady. Búl – 1 qyrkúiek, almanyń pisip-jetiletin kezeńi. Sol kezde biz mádeni almanyń shyqqan keremet ortalyǵynda túrǵanymyzǵa kóz jetkizdik. Múnda mádeni jáne jabaiy alma formalary bir-birimen úshtasyp jatqandyqtan, jabaiy almany mádeni almadan ajyratu óte qiyn. Keibir formalar jemisteriniń sapasy men kólemi sonshalyqty joǵary bolǵandyqtan, olardy eshqandai selektsiyasyz-aq mádeni baqtarǵa kóshiruge bolatyndai. Búl óńirdiń mádeni baqtarynda ataqty «Aporttan» bastap Europanyń eń tańdauly alma sorttaryn kóruge bolady» (N.I. Vavilov, 1987).

N.I. Vavilovtyń jabaiy alma aǵashtaryn zertteu boiynsha eńbekteri jas qazaqstandyq botanik Aimaq Jańǵalievti shabyttandyrdy. Ol Qazaqstannyń jabaiy jemis ormandaryn zertteu isin jalǵastyryp, soǵystan keiingi jyldary Sivers almasyn jan-jaqty zertteuge kiristi.

Kelesi 50 jyl boiy Aimaq Jańǵaliev pen Almatydaǵy Qazaqstan Ǵylym akademiyasyndaǵy áriptesteri zertteu júmystaryn júrgizip, Qazaqstandaǵy jabaiy alma aǵashtarynyń jemisteriniń túsi, pishini jáne dámi boiynsha mádeni sorttarmen jaqyn tuystyq bailanysy bar ekenin dáleldeitin mol ǵylymi derekter jinady. Qazirgi zamanǵy genetikalyq zertteuler Sivers almasynyń búgingi tańda belgili mádeni alma sorttarynyń arǵy tegi ekenin rastaidy.

Aimaq Jańǵaliev 1913 jyldyń 15 tamyzynda Batys Qazaqstan oblysynyń Jambeiti audanyndaǵy Ashysai auylynda dúniege kelgen. Azamat soǵysy men újymdastyru jyldary ol ata-anasynan jáne tuǵan shańyraǵynan aiyryldy. Almaty qalasyndaǵy balalar úiinde tárbielengen zerek ári bilimge qúshtar Aimaq Jańǵaliev 1935 jyly Qazaq auyl sharuashylyǵy institutynyń jemis-kókónis fakulьtetin úzdik bitirdi. 1935–1937 jyldary Ońtústik Qazaqstan oblysy Qaratas audanyndaǵy Túrbat mashina-traktor stantsiyasynda (MTS) jemis ósirushi agronom, keiin osy audannyń bas agronomy qyzmetterin atqardy. 1938 jyly Máskeudegi K.A. Timiryazev atyndaǵy auyl sharuashylyǵy akademiyasynyń jemis jáne júzim daqyldarynyń selektsiyasy men túqym sharuashylyǵy kafedrasynyń aspiranturasyna oquǵa tústi. Osy oqu ornynda «Jabaiy júzimniń agrobiologiyalyq sipattamasy jáne ony paidalanu» taqyrybynda kandidattyq dissertatsiyasyn sátti qorǵap, auyl sharuashylyǵy ǵylymdarynyń kandidaty ǵylymi dárejesin aldy. Dissertatsiyasyn 1941 jyldyń shilde aiynda qorǵady. Alaida ǵylymi zerthanaǵa aparatyn joldy Úly Otan soǵysy toqtatty. Dissertatsiyasyn qorǵaǵannan keiin Aimaq Jańǵaliev óz erkimen maidanǵa attandy. 1941 jyldyń sońyna qarai Gorьkii qalasyndaǵy zenittik-artilleriyalyq áskeri uchilisheni támamdap, áskeri mamandyq aldy. Soǵystyń basym bóligin Batys maidanynda vzvod komandiri, keiin Máskeu áue shabuylyna qarsy qorǵanys maidanynyń 60-zenittik artilleriyalyq diviziyasynda batareya komandiri retinde ótkizdi. Soǵysty Qiyr SHyǵysta ayaqtap, 1945 jyldyń sońynda zapastaǵy kapitan sheninde Qazaqstanǵa oraldy. Qazaqstandyq kórnekti ǵalymnyń maidandaǵy erligi joǵary baǵalanyp, ol kóptegen jauyngerlik ordendermen jáne medalьdarmen marapattaldy.

Ásker qatarynan bosatylǵannan keiin Aimaq Jańǵaliev 1946–1948 jyldary V.R. Vilьyams atyndaǵy Qazaq eginshilik ǵylymi-zertteu institutynyń jemis sharuashylyǵy bóliminiń meńgerushisi, al 1948–1953 jyldary osy instituttyń direktory qyzmetterin atqardy. Aimaq Jańǵaliev Qazaqstanda jemis sharuashylyǵyn damytuǵa erekshe úles qosty. Ásirese, 1953–1959 jyldary ózi úiymdastyrǵan Atyrau memlekettik auyl sharuashylyǵy tájiribe stantsiyasynyń negizin qalaushy ári direktory retinde, al 1959–1970 jyldary Qazaq jemis sharuashylyǵy jáne júzim sharuashylyǵy ǵylymi-zertteu institutynyń direktory qyzmetin atqara júrip, bir mezgilde Qazaq KSR Ǵylym akademiyasynyń Biologiya jáne meditsina ǵylymdary bólimshesiniń akademik-hatshysy (1962–1970 jj.) boldy. Onyń basshylyǵy kezeńinde Qazaqstandaǵy mádeni jemis baqtarynyń aumaǵy on esege úlǵaiyp, respublikadaǵy jemis sharuashylyǵynyń ǵylymi jáne óndiristik negizderi edáuir nyǵaidy.

1970 jyldan ómiriniń sońyna deiingi ǵylymi jáne eńbek joly Qazaq KSR Ǵylym akademiyasynyń Bas botanikalyq baǵymen (qazirgi Botanika jáne fitointroduktsiya institutynyń qúramynda) tyǵyz bailanysty boldy. Aimaq Jańǵaliev jabaiy jemis ósimdikteri bóliminiń meńgerushisi qyzmetin atqardy. Keiin búl bólim orman gendik qoryn saqtau jáne dúniejúzilik mádeni floradan jemis ósimdikterin introduktsiyalau jónindegi salaaralyq zerthana bolyp qaita qúryldy.

Aimaq Jańǵalievtiń ómir boiǵy basty ǵylymi maqsattarynyń biri – negizin Sivers almasy qúraityn Qazaqstannyń biregei jabaiy jemis ormandaryn zertteu jáne olardy saqtau boldy. 1960-jyldardyń basynan bastap ol áriptesterimen birge Sivers almasynyń genetikalyq rezervattaryn irikteu, aiqyndau jáne ǵylymi qújattau júmystaryn júieli túrde júrgizdi. Eń tanymal genetikalyq rezervattardyń biri – qazirgi Ile-Alatauy memlekettik últtyq tabiǵi parkiniń aumaǵynda ornalasqan «Kuznetsov shatqaly» rezervaty. Búl rezervatta ǵylymi baqylaulardy úzaq jyldar boiy Aimaq Jańǵaliev zerthanasynyń qyzmetkerleri júrgizip keldi. Al 2007 jyldan bastap zertteu júmystaryna Ile-Alatauy memlekettik últtyq tabiǵi parkiniń ǵylymi qyzmetkerleri P.V. Korobko, R.M. Tórehanova, A.A. Ivashenko jáne V.YU. Skripskis te belsendi qatysty.

Qazaqstanda ónerkásiptik jemis sharuashylyǵyn úiymdastyruǵa kóp uaqyt pen kúsh júmsai otyryp, Aimaq Jańǵaliev ǵylymi-zertteu júmystaryn da úzdiksiz júrgizdi. 1969 jyly ol «Ile jáne Jońǵar Alatauynyń alma ormandary jáne olardy paidalanudyń biologiyalyq negizderi» taqyrybynda doktorlyq dissertatsiyasyn sátti qorǵady.

Aimaq Jańǵaliev – álemdik ǵylymi qauymdastyq moiyndaǵan 200-den astam ǵylymi eńbektiń avtory, kórnekti botanik-ǵalym ári jemis ósimdikterin zertteushi. Onyń «Qazaqstannyń jabaiy almasy» jáne «Qazaqstannyń jabaiy jemis ósimdikteri» atty ǵylymi eńbekteri AQSH-ta aǵylshyn tilinde jaryq kórdi. Nátijesinde qazaqstandyq mamandardyń negizgi anyqtamalyq eńbekterine ainalǵan búl basylymdar álemniń kóptegen elderindegi ǵalymdar arasynda keńinen tanylyp, joǵary súranysqa ie boldy.

1990-jyldardyń basynan bastap A.D. Jańǵalievtiń toby últtyq parktiń barlyq derlik shatqaldarynda – Esik, Mikushino, Soldatsai, Talǵar, Qotyrbúlaq, Úlken jáne Kishi Almaty, Aqsai, Qaskeleń jáne Túrgen shatqaldarynda jabaiy jemis ósimdikterine keshendi zertteu júrgizip, olardyń túgendeu júmystaryn júzege asyrdy. Sonymen qatar taǵy bir qúndy jemis daqyly – jabaiy órikke erekshe kóńil bólindi. Búl ósimdik akademik Aimaq Jańǵalievtiń júbaiy ári ǵylymi seriktesi Tatьyana Nikolaevna Salovanyń negizgi zertteu nysanyna ainaldy. Ústazynyń ǵylymi baǵyty men zertteu tásilderin jalǵastyra otyryp, Tatьyana Nikolaevna jabaiy óriktiń qúndy formalaryn irikteuge airyqsha kóńil bóldi. Tek Qotyrbúlaq shatqalynan ǵana jabaiy óriktiń 20-dan astam formasy iriktelip, olardyń 11-i keiinnen ósiruge jáne selektsiyalyq júmystarda paidalanuǵa eń tiimdi formalar retinde úsynyldy.

Aimaq Jańǵalievtiń ǵylymi eńbekteri Qazaqstannyń jabaiy jemis ormandarynyń genetikalyq qorynyń qúndylyǵyna álemdik ǵylymi qauymdastyqtyń nazaryn audardy. 1989 jyldan bastap ol AQSH, Kanada, Jańa Zelandiya jáne Ońtústik Afrika Respublikasynyń ǵalymdarymen birlesken ǵylymi zertteuler júrgizdi.

Qazaqstannyń jabaiy almasynyń genetikalyq qorynyń, ásirese jańa sorttardy shyǵarudaǵy erekshe mańyzy turaly amerikalyq sarapshylar da joǵary baǵa beredi. Minnesota universitetiniń genetik-selektsioneri, sarapshy Djeims Lubi búl jóninde bylai dep jazady: «Sivers almasy Qazaqstannan taralǵannan keiin jetken óńirlerdiń biri – Amerika boldy. Uaqyt óte kele ol qazirgi tańda adamdar tútynatyn alma budandarynyń 90 paiyzdan astamynyń arǵy tegi bolyp sanalatyn «Krasnoe prevoshodnoe» jáne «Zolotoe prevoshodnoe» sorttarynyń qalyptasuyna negiz boldy».

Kornell universitetiniń alma daqyldary jónindegi sarapshysy, AQSH-taǵy alma boiynsha ǵylymi bilimniń negizgi ortalyǵynyń ókili Gerbert Oldvinkldiń aituynsha, Qazaqstannyń jabaiy alma ormandary – jahandyq mańyzy bar biregei tabiǵi genetikalyq qor. Qazaqstandaǵy jabaiy (tabiǵi) alma aǵashtarynyń basty qúndylyǵy – olardyń aurularǵa joǵary tózimdiliginde.

Akademik A.D. Jańǵaliev pen onyń zerthanasy qyzmetkerleriniń ǵylymi-zertteu júmystarynyń nátijeleri Qazaqstan Respublikasynyń patentterimen jáne avtorlyq kuálikterimen rastalyp, qúqyqtyq túrǵydan qorǵaldy. Osyndai qorǵau qújattary Sivers almasynyń 27 sort-klonyna jáne jabaiy óriktiń 16 sort-klonyna berildi (avtorlary: A.J. Jańǵaliev, T.N. Salova, R.M. Tórehanova). Eń qúndy formalardy saqtau jáne kóbeitu maqsatynda akademiktiń bastamasymen ári tikelei jetekshiligimen Esik qalasyndaǵy «Orman pitomnigi» AQ bazasynda arnaiy túqymbaq qúryldy. Ol eki bólimnen túrdy: analyq-túqymdyq bólim jáne analyq-qalemshelik bólim.

Frantsuz biologi Katrin Peiks Aimaq Jańǵaliev pen onyń zerthanasy áriptesteriniń ǵylymi qyzmetin zamanaui qújattyq jáne múraǵattyq materialdar negizinde jan-jaqty zerttep, ony «Almanyń shyǵu tegi» atty derekti filьminde áserli túrde kórsetti. Filьmde kórnekti qazaqstandyq ǵalymnyń ǵylymi ómir jolyndaǵy negizgi kezeńder erekshe atap ótilgen. Atap aitqanda, onyń Qazaqstan Ǵylym akademiyasynyń túńǵysh prezidenti Q.I. Sátbaevtyń túsynda Akademiyanyń Biologiya ǵylymdary bólimshesiniń akademik-hatshysy qyzmetin atqaruy; 1969 jyly KSRO Ǵylym akademiyasynyń Botanika institutynda (Leningrad qalasy) doktorlyq dissertatsiyasyn qorǵauy; 1977 jyly «Qazaqstannyń jabaiy almasy» atty monografiyasynyń jaryq kórui jáne onyń 2003 jyly AQSH-ta aǵylshyn tilinde qaita basylyp shyǵuy; sondai-aq alys shetelderdiń ǵalymdarymen belsendi ǵylymi yntymaqtastyq ornatuy keńinen bayandalǵan.

Qazaqstandyq ǵalymdar búl derekti filьmdi úlken qyzyǵushylyqpen tamashalady. Úsh jyldyq qajyrly eńbektiń nátijesinde dúniege kelgen tuyndy akademik Aimaq Jańǵalievtiń Jetisu óńiriniń jabaiy alma ormandaryn saqtauǵa arnalǵan kópjyldyq janqiyarlyq ǵylymi qyzmetin bayandaidy. Filьmniń avtory Katrin Peiks búl eńbegin múmkindiginshe tezirek ayaqtauǵa asyqty. Onyń basty armany – sol kezde jasy 96-ǵa kelgen ǵalymnyń óz ómiri men ǵylymi joly turaly túsirilgen filьmdi kózi tirisinde kórui edi. Ókinishke qarai, Aimaq Jańǵaliev filьmniń tek jekelegen úzindilerin ǵana kórip úlgerdi. Ol 2009 jylǵy 21 mausymda dúnieden ozdy. Osylaisha, derekti filьm kórnekti ǵalym, ári óz Otanynyń shynaiy patriotynyń jarqyn ruhyna taǵzym retinde túsirilgen estelik tuyndyǵa ainaldy.

Aimaq Jańǵalievtiń tereń bilimi, erekshe shyǵarmashylyq jáne úiymdastyrushylyq qabileti, sarqylmas qairat-jigeri, belsendi azamattyq ústanymy men tabandylyǵy oǵan álemdik deńgeidegi kórnekti ǵalym ári Qazaqstan Respublikasynyń ardaqty azamaty retinde zor bedel men tereń qúrmet ákeldi.

Derekkóz: Akademik Aimaq Janǵaliúly Janǵalievtiń tuǵanyna 113 jyl toluyna arnalǵan «Jetisu óńiriniń tarihi-mádeni jáne tabiǵi múrasy konteksindegi Sivers almasy: alyp biregei aǵashtyń tarihi-biologiyalyq qúndylyǵy jáne oǵan «Ǵylymi tabiǵi obъekt – últtyq igilik» mártebesin berudiń ǵylymi negizderi» halyqaralyq ǵylymi-tájiribelik konferentsiya materialdary. /Qúrastyrǵandar: Andas Q., Núrǵojanova J. S. /. Taldyqorǵan: «Travel» baspa úii, 2026. – 150 b. ISBN 978-601-12-9452-2

Informatsionnoe agentstvo «Q-Andas».

(Prodoljenie sleduet…)

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 8
Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері
Konferensııa

Qandas.kz saityndaǵy ölketanu maqalalaryn aǵylşyn tılıne audaru negızderı

October 8, 2026
Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы
Konferensııa

Jetisu men Ertis óńiriniń arheologiyalyq jáne sakraldy múrasy

September 30, 2026
Ұлттық парк мұражайы: табиғатқа танымдық саяхат
Konferensııa

Últtyq park múrajaiy: tabiǵatqa tanymdyq sayahat

September 29, 2026
Марқа тау таңбалы тастары
Konferensııa

Marqa tau taŋbaly tastary

September 28, 2026
Сиверис алмасымен қоректенетін зиянкес жәндіктер
Konferensııa

Siveris almasymen qorektenetın ziıankes jändıkter

September 28, 2026
Сайрам-Өгемдегі жабайы алма: зерттеу және гендік қорды сақтау
Konferensııa

Sairam-Ógemdegi jabaiy alma: zertteu jáne gendik qordy saqtau

September 24, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz