جوڭعار-الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى – جەتىسۋ وڭىرىندەگى تابيعي بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋدا ايرىقشا ماڭىزعا يە اۋماقتاردىڭ ءبىرى. ۇلتتىق پارك اقسۋ، سارقان جانە الاكول اۋداندارىنىڭ اۋماعىن قامتيدى. مۇندا جابايى جەمىستى ورمانداردىڭ، سونىڭ ىشىندە سيۆەرس الماسىنىڭ تابيعي القاپتارى كەڭ تارالعان.
پارك اۋماعىنداعى سيۆەرس الماسى القاپتارىنىڭ كولەمى 4 مىڭ گەكتارعا جۋىق، ياعني ۇلتتىق پاركتىڭ جالپى اۋماعىنىڭ شامامەن 1،05 پايىزىن قۇرايدى. جوڭعار الاتاۋىنىڭ جابايى جەمىستى ورماندارى وسىمدىكتەردىڭ اسا قۇندى گەنەتيكالىق قورىن ساقتاپ وتىرعان عالامدىق تابيعي قويمالاردىڭ ءبىرى سانالادى. سوندىقتان بۇل ورمانداردى قورعاۋ تەك وڭىرلىك دەڭگەيدەگى ەمەس، ۇلتتىق جانە حالىقارالىق ماڭىزى بار مىندەت.
سيۆەرس الماسىنىڭ تابيعي پوپۋلياتسيالارىن ساقتاۋ جانە ونىڭ گەنەتيكالىق قورىن قورعاۋ ماقساتىندا جوڭعار-الاتاۋى مۇتپ اۋماعىندا ارنايى گەنەتيكالىق رەزەرۆاتتار بەلگىلەنگەن.
سەلەكتسيالىق-گەنەتيكالىق ماقساتتاعى زەرتتەۋلەر نەگىزىندە «كوكجوتا»، «چەرنايا رەچكا»، «پيحتوۆايا» جانە «سولداتسكايا» شاتقالدارىنداعى سيۆەرس الماسى وسەتىن القاپتارعا سيپاتتاما جاسالىپ، جالپى كولەمى 375،1 گەكتار ورمان گەنەتيكالىق رەزەرۆاتى بەلگىلەندى. بۇل جۇمىستار ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ مامانداندىرىلعان ۇيىمى مەن ورمان ورنالاستىرۋ كاسىپورنى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە جۇزەگە اسىرىلدى.
گەنەتيكالىق رەزەرۆاتتاردىڭ باستى مىندەتى – تابيعي جاعدايدا قالىپتاسقان سيۆەرس الماسى پوپۋلياتسيالارىنىڭ گەنەتيكالىق ارتۇرلىلىگىن ساقتاۋ، ولاردىڭ تابيعي جاڭارۋىنا جاعداي جاساۋ جانە ۇزاق مەرزىمدى عىلىمي باقىلاۋ جۇرگىزۋ.
جوڭعار-الاتاۋى مۇتپ عىلىم بولىمىندە 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان بىرنەشە باعىت بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان.
سونىڭ ءبىرى – «جوڭعار-الاتاۋى مۇتپ اۋماعىنداعى سيۆەرس الماسىنىڭ گەنەتيكالىق رەزەرۆاتتارىنا تونەتىن قاۋىپ فاكتورلارى جانە ولاردى جويۋ جولدارى» تاقىرىبىنداعى زەرتتەۋ. ونىڭ اياسىندا سيۆەرس الماسىنىڭ تابيعي پوپۋلياتسيالارىنا اسەر ەتەتىن ەكولوگيالىق جانە بيولوگيالىق فاكتورلاردى انىقتاۋ، ولاردىڭ ىقپالىن باعالاۋ جانە قورعاۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ۇسىنۋ كوزدەلەدى.
سونىمەن قاتار «جوڭعار-الاتاۋى مۇتپ جابايى جەمىس ورماندارىنىڭ قۇستارعا ارنالعان ازىقتىق بازانى قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزى» تاقىرىبىندا عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزىلۋدە. بۇل باعىت جابايى جەمىستى ورمانداردىڭ تەك وسىمدىك الەمى ءۇشىن عانا ەمەس، تۇتاس ەكوجۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ءرولىن زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇلتتىق پاركتىڭ «تابيعات جىلناماسىن» جۇرگىزۋ باعدارلاماسى اياسىندا سيۆەرس الماسىنىڭ تابيعي پوپۋلياتسيالارىنىڭ جاي-كۇيىن ۇزاق مەرزىم بويى باقىلاۋعا ارنالعان تۇراقتى مونيتورينگتىك الاڭدار قۇرىلعان.
بۇل الاڭداردا جىل سايىن جوسپارلى دالالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەدى. ماماندار سيۆەرس الماسى وسەتىن اۋماقتاردىڭ جالپى ەكولوگيالىق جاعدايىن باعالاپ، تابيعي قايتا تۇلەۋ ۇدەرىسىن زەرتتەيدى. سونىمەن بىرگە اعاشتاردىڭ دامۋ كەزەڭدەرىنە فەنولوگيالىق باقىلاۋ جاسالىپ، ولاردىڭ سانيتارلىق جاعدايى تەكسەرىلەدى.
دالالىق زەرتتەۋلەر بارىسىندا اعاشتاردا اۋرۋلار مەن زيانكەستەردىڭ بار-جوعىنا ۆيزۋالدى باعالاۋ جۇرگىزىلىپ، پوپۋلياتسيالاردىڭ تابيعي جاڭارۋ دەڭگەيى مەن جالپى تۇراقتىلىعى انىقتالادى. ۇزاق مەرزىمدى مونيتورينگ ناتيجەلەرى تابيعي وزگەرىستەردى دەر كەزىندە بايقاۋعا جانە قاجەت بولعان جاعدايدا قورعاۋ شارالارىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سيۆەرس الماسى – جوڭعار الاتاۋى تابيعاتىنىڭ عانا ەمەس، الەمدىك وسىمدىكتەردىڭ گەنەتيكالىق قورىنىڭ ماڭىزدى بولىگى. سوندىقتان ونىڭ تابيعي پوپۋلياتسيالارىن، گەنەتيكالىق ارتۇرلىلىگىن جانە وسەتىن ورتاسىن ساقتاۋ – عىلىمي زەرتتەۋ مەن تابيعاتتى قورعاۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى.
ق. ەلەۋسيزوۆ، جوڭعار-الاتاۋى مۇتپ عىلىم ءبولىمىنىڭ بيولوگى











