Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ تۇلعا تانۋ

«اققۋ اعاي» اتانعان ۇلاعاتتى ۇستاز

admin
2026/08/24
تۇلعا تانۋ
0
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз

«ءومىر – كۇرەس، كۇرەسە ءبىل، جالىقپا،
ءومىر جولى تۇرمايدى ءبىر قالىپتا…»
ءومىردىڭ ءمانىن تەرەڭ تۇسىنگەن ادام عانا وسىنداي جولداردى جۇرەكتەن شىعارا السا كەرەك. تاعدىردىڭ تالاي سىناعىن باستان وتكەرىپ، قيىندىققا مويىماي، بار عۇمىرىن ءبىلىم مەن تاربيەگە ارناعان ۇلاعاتتى ۇستاز راحمەتوللا ساليحانۇلىنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىنداي بولعان سوزدەر.
راحمەتوللا ساليحانۇلى 1937 جىلدىڭ 10 مامىرىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شىڭجاڭ ولكەسى، قورعاس اۋدانىنا قاراستى جوڭعار الاتاۋىنىڭ تابيعاتى كوركەم، اقسۋ وزەنىنىڭ بويىنداعى اقسۋ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. تابيعاتتىڭ تۇنىعىنا شومىپ، اتا-انانىڭ ايالى الاقانىندا وسكەن بالانىڭ ءومىر جولى ەرتە باستان-اق كۇردەلى سىناقتارعا تولى بولدى.
التى جاسىندا اۋىل مەكتەبىنىڭ ءبىرىنشى سىنىبىنا قابىلدانعان ول قاتارلاستارى سەكىلدى بالالىقتىڭ الاڭسىز كۇندەرىن كەشىپ جۇرگەن ەدى. الايدا كوپ ۇزاماي اكەسى ساليحان شىعىس تۇركىستانداعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنە قاتىسىپ، ەرلىكپەن قازا تابادى. اكەسىنەن ەرتە ايىرىلعان بالا ءۇشىن اناسى ەندىگى جالعىز سۇيەنىشىنە اينالدى.
تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتىنە قاراماستان، ول بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعىنان تانبادى. اكەسىنەن قالعان زەينەتاقىنى تالعاجاۋ ەتىپ، اۋدان ورتالىعىنداعى جەتىجىلدىق مەكتەپتە وقۋىن جالعاستىردى. بىراق التىنشى سىنىپتى اياقتاعان جىلى تاعى ءبىر اۋىر قايعىعا تاپ بولىپ، جالعىز تىرەگى – اناسىنان دا ايىرىلدى.
بىرىنەن سوڭ ءبىرى كەلگەن وسىنداي اۋىر سوققىلار ءجاسوسپىرىمنىڭ جىگەرىن جاسىتا المادى. كەرىسىنشە، تاعدىر ونى ەرتە ەسەيتتى، ومىرگە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىردى. ول ءبىلىمدى ءوز تاعدىرىن عانا ەمەس، بولاشاق ۇرپاقتىڭ دا ءومىرىن وزگەرتەتىن ۇلكەن كۇش دەپ ءتۇسىندى.
جەتىجىلدىق مەكتەپتەن كەيىن قۇلجا قالاسىنداعى احمەتجان قاسيمي اتىنداعى ۇلدار گيمنازياسىندا ءبىلىم الدى. ودان سوڭ ءۇرىمجى قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىن ءتامامداپ، 1955 جىلى شاۋەشەك قالاسىندا ەڭبەك جولىن باستادى.
جاستايىنان جەتىمدىكتىڭ اشى ءدامىن تاتقان جاس ۇستاز ءومىرىنىڭ ماعىناسىن بالا وقىتىپ، جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋدەن تاپتى. ونىڭ ۇستازدىق جولدى تاڭداۋى دا كەزدەيسوق ەمەس ەدى. ويتكەنى ءوزى ءبىلىمنىڭ ادام تاعدىرىنداعى قۇدىرەتىن ومىرىمەن سەزىنىپ وسكەن بولاتىن.
«كىسى ەلىندە سۇلتان بولعانشا، ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول» دەگەن بابالار وسيەتىن جۇرەگىنە تۇيگەن ول 1962 جىلى تاريحي اتامەكەنى – قازاقستانعا قونىس اۋداردى. بۇل ونىڭ ومىرىندەگى ۇلكەن بەتبۇرىس ەدى.
اتامەكەنگە كەلگەن سوڭ قازاقتىڭ ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا سىرتتاي وقۋعا ءتۇسىپ، ءبىلىمىن جەتىلدىردى. ينستيتۋتتى اياقتاعاننان كەيىن ۇستازدىق قىزمەتىن باسشي اۋىلىندا جالعاستىردى.
ول ءۇشىن مۇعالىمدىك تەك ساباق بەرۋمەن شەكتەلەتىن كاسىپ بولعان جوق. اۋىلدىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاسىپ، ەل ىشىندەگى جاڭالىقتار مەن قوردالانعان ماسەلەلەرگە ءۇن قوسىپ وتىردى. ءبىلىم، تاربيە، مەكتەپ پەن اۋىل تىرشىلىگى جونىندەگى وي-پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن ءباسپاسوز ارقىلى كوپشىلىككە جەتكىزدى.
كەيىن اۋداندىق «كەربۇلاق جۇلدىزى» گازەتىنىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى رەتىندە اۋدان جۇرتشىلىعىنا كەڭىنەن تانىلدى. ونىڭ ماقالالارىنان اۋىل ومىرىنە دەگەن جاناشىرلىق، ۇستازدىق جاۋاپكەرشىلىك پەن ەل بولاشاعىنا الاڭداعان ازاماتتىق كوزقاراس انىق بايقالاتىن.
ۇستاز ءۇشىن ەڭ ۇلكەن ماراپات – شاكىرتىنىڭ جەتىستىگى. ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ الدىنان ءبىلىم العان كوپتەگەن شاكىرت كەيىن عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىندا بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. سولاردىڭ قاتارىندا عىلىم دوكتورى ەرتاي سارسەبەكوۆ، ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، قازمۋ دوتسەنتى بولعان ءابىلماجىن اداموۆ، ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت، قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قىزمەت اتقارعان سەرىك ماشەكوۆ، ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە كافەدرا مەڭگەرۋشىسى بولعان جەڭىس وماروۆ سەكىلدى ازاماتتار بار.
بۇل ەسىمدەردىڭ ارقايسىسىنىڭ جەتىستىگىندە ولاردى بىلىمگە جەتەلەگەن اۋىل ۇستازىنىڭ دا ەڭبەگى مەن ءتالىمى جاتىر.
دانالار «تۋعان جەردىڭ تۇنىعىنان ءجۇزىپ ءىش» دەگەن ەكەن. ول تۋعان جەردىڭ رۋحاني تۇنىعىنان ءنار الىپ، ءوزى جيناعان ءبىلىمىن كەيىنگى بۋىنعا اياماي بەردى. شاكىرتتەرىنىڭ ەلگە قىزمەت ەتىپ، عىلىم مەن بىلىمگە ۇلەس قوسۋى – ۇستاز ەڭبەگىنىڭ ومىرشەڭدىگىنىڭ ايعاعى.
ابايدىڭ:
«اقىرىن ءجۇرىپ، انىق باس،
ەڭبەگىڭ كەتپەس دالاعا…» دەگەن وسيەتىن ونىڭ عۇمىرىنا قاراتا ايتقاندايسىڭ.
وتىز بەس جىل بويى بالا وقىتىپ، ولاردىڭ بويىنا ءبىلىم مەن ادامگەرشىلىكتىڭ ءدانىن سەپكەن ۇستاز ەڭبەگى ەلەۋسىز قالعان جوق. سان جىلعى ماڭداي تەر، اعارعان شاش، شاكىرت تاربيەسىنە جۇمسالعان قاجىر-قايرات اقىرى ەلدىڭ العىسىنا ۇلاستى.
1994 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» بەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. سونىمەن قاتار اۋىل، اۋدان، وبلىس جانە رەسپۋبليكا كولەمىندەگى كوپتەگەن العىس حاتتار مەن ماقتاۋ گراموتالارىنا يە بولدى.
الايدا ونىڭ ەڭ ۇلكەن ماراپاتى قاعازعا جازىلعان اتاقتار ەمەس ەدى. ناعىز ماراپاتى – الدىنان وتكەن شاكىرتتەرىنىڭ قۇرمەتى، اۋىلداستارىنىڭ ىقىلاسى، سوڭىندا قالعان جاقسى اتى بولاتىن.
ونى تانىعان ادامدار سىرتقى كەلبەتى مەن ىشكى مادەنيەتىنىڭ ەرەكشە ۇيلەسىمىن ءجيى ەسكە الادى. كەربەز ءجۇرىسى، جيناقى كيىمى، سابىرلى مىنەزى، اقىل-پاراساتى، ادالدىعى، كىشىپەيىلدىگى مەن مەيىرباندىعى ونى وزگەلەردەن دارالاپ تۇراتىن. ادەپتىلىگى مەن ۇستامدىلىعى شاكىرتتەرىنە ءۇنسىز تاربيە بولاتىن.
وسى قاسيەتتەرىنە سۇيسىنگەن اۋىلداستارى مەن شاكىرتتەرى ونى ەرەكشە ىقىلاسپەن «اققۋ اعاي» دەپ اتاپ كەتكەن.
اققۋ – حالقىمىزدىڭ تۇسىنىگىندە تازالىق پەن ادالدىقتىڭ، سۇلۋلىق پەن تەكتىلىكتىڭ بەلگىسى. سوندىقتان بۇل ات وعان جاي عانا قويىلعان لاقاپ ەمەس، ونىڭ بۇكىل بولمىسىن تانىتاتىن حالىقتىق باعا ەدى.
ول مەكتەپتە شاكىرت تاربيەلەسە، وتباسىندا دا ۇلاعاتتى اكە، قامقور جار بولا ءبىلدى. ۇل-قىزدارى مەن نەمەرەلەرى ءار سالادا ەڭبەك ەتىپ، اكە ونەگەسىن جالعاستىردى.
ومىرلىك جارى شامچابانۋ سەيتجان دا سانالى عۇمىرىن اعارتۋشىلىق جولىنا ارناعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ بەلگىلى ۇستازى. اۋدان، وبلىس جانە رەسپۋبليكا كولەمىندە ەڭبەگىمەن تانىلىپ، كەربۇلاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى. بويىنداعى قابىلەتىن ىزدەنىسكە، قاجىر-قايراتىن ەل يگىلىگىنە ارناعان ۇستازدىڭ ەڭبەگى دە كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى بولىپ قالدى.
وسىلايشا، بۇل شاڭىراقتا ۇستازدىق ماماندىق جاي قىزمەت ەمەس، ۇرپاققا جالعاسقان رۋحاني مۇراتقا اينالدى.
1997 جىلدىڭ مامىرىندا راحمەتوللا ساليحانۇلى زەينەت جاسىنا جەتتى. وتىز بەس جىل بويعى بەينەتتىڭ زەينەتىن كورىپ، بالا-شاعا مەن نەمەرە قىزىعىنا بولەنەتىن كەز ەندى كەلگەندەي ەدى. الايدا تاعدىردىڭ جازۋى باسقاشا بولدى.
1997 جىلدىڭ 25 شىلدەسىندە، جۇما كۇنى، ەش اۋىرماي-سىرقاماي، تۇنگى ۇيقىعا جاتقان ول ماڭگىلىك ساپارعا اتتاندى.
ونىڭ قازاسى وتباسى ءۇشىن عانا ەمەس، شاكىرتتەرى مەن اۋىلداستارى ءۇشىن دە ورنى تولماس قايعى بولدى. جان جارىنىڭ جۇرەگىندەگى سول ءبىر قاسىرەت كەيىن جىر بولىپ توگىلدى:
بارامىن جانىپ، وكسىككە تولى وت كەۋدەم،
ىزدەيمىن سەنى تۋعان ايىڭنان، كوكتەمنەن.
جانىڭدا جاتىپ قاپىدا قالدىم، دۇنيە-اي،
اراشالاي الماي اجالدان قاتال ءدوپ كەلگەن.
باق قۇسىم ەدىڭ، كەتتىڭ عوي ۇشىپ باسىمنان،
ىزدەيمىن سەنى نوسەردەن، كوكتە جاسىننان.
ارداقتى ەدىڭ، سىيلايتىن ەلىڭ «اققۋ» دەپ،
وپاسىز اجال الدى دا كەتتى توسىننان.
اققۋىم ۇشتى، كولىنە قايتا قونبايدى،
سىڭارىن ىزدەپ ەگىلىپ جۇبى زارلايدى…
بۇل جولداردا ءبىر ادامنىڭ عانا قايعىسى ەمەس، ومىرلىك سەرىگىن جوعالتقان جاننىڭ ساعىنىشى، ۇلاعاتتى ازاماتتان ايىرىلعان ەلدىڭ وكىنىشى بار.
ادام ءومىرىنىڭ ۇزاقتىعى جىلمەن عانا ولشەنبەيدى. ونىڭ شىنايى ولشەمى – ارتىندا قالدىرعان ىزىمەن، تاربيەلەگەن ۇرپاعىمەن، ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىمەن باعالانادى.
جاستايىنان اكە-شەشەدەن ايىرىلىپ، تاعدىردىڭ اۋىر سىناعىن كورسە دە، ول ومىرگە وكپە ارتپادى. قيىندىققا بەرىلمەي ءبىلىم الدى. تۋعان جەرىنەن جىراقتا جۇرسە دە، اتامەكەنگە ورالۋدى ارماندادى. ەلگە كەلگەن سوڭ جيعان ءبىلىمىن حالىق يگىلىگىنە جۇمسادى. بىرنەشە بۋىن شاكىرت تاربيەلەدى. ولاردىڭ اراسىنان عالىمدار مەن ۇستازدار شىقتى. اۋىلدىڭ قوعامدىق ومىرىنە ارالاسىپ، باسپاسوزگە قالام تارتتى. وتباسىنا تىرەك، شاكىرتتەرىنە ۇستاز، اۋىلىنا قادىرلى ازامات بولدى.
ونىڭ:
«ءومىر – كۇرەس، كۇرەسە ءبىل، جالىقپا،
ءومىر جولى تۇرمايدى ءبىر قالىپتا…» دەگەن جىرى ءوز تاعدىرىنىڭ دا قىسقاشا ءتۇيىنى سەكىلدى.
ءومىر جولى شىنىندا دا ءبىر قالىپتا تۇرمادى. بىراق سول سان قۇبىلعان تاعدىردىڭ الدىندا ول ادامدىق قاسيەتىن، ۇستازدىق ادالدىعىن، بىلىمگە دەگەن سەنىمىن جوعالتقان جوق.
سوندىقتان «اققۋ اعاي» دەگەن ەسىم ءبىر اۋىلدىڭ ەستەلىگىندە عانا قالعان ات ەمەس. ول – ۇستازعا دەگەن قۇرمەتتىڭ، تازالىق پەن پاراساتتىڭ، بىلىمگە ادال قىزمەت ەتۋدىڭ بەلگىسى.
ۇستاز ومىردەن وتەدى، بىراق ونىڭ بەرگەن ءبىلىمى شاكىرتىنىڭ بويىندا ءومىر سۇرەدى. اكە ومىردەن وتەدى، بىراق ونىڭ تاربيەسى ۇرپاعىنىڭ مىنەزىندە جالعاسادى. ازامات ومىردەن وتەدى، بىراق ەلگە جاساعان جاقسىلىعى حالىق جادىندا قالادى.
قاجەت انداس،
«Q-Andas» اقپارات اگەنتىگى.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 16
Төккен тердің қадірі
تۇلعا تانۋ

توككەن تەردىڭ قادىرى

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
تۇلعا تانۋ

ۇستاز انانىڭ حاتى

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
تۇلعا تانۋ

تاعىلىمدى تاعدىر

May 15, 2026
«Апа, сен болмасаң»
تۇلعا تانۋ

«اپا، سەن بولماساڭ»

May 12, 2026
Бегзат өмір
تۇلعا تانۋ

بەگزات ءومىر

May 5, 2026
Қайырымдылықтың қайыры мол
تۇلعا تانۋ

قايىرىمدىلىقتىڭ قايىرى مول

April 24, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz