اۋىل شەجىرەسى، كونە قونىستىڭ ورنى، مۋزەيدەگى جادىگەر، ارحيۆتە ساقتالعان قۇجات تۋعان جەر تاريحىن تانىتادى. ولاردى ىزدەپ تابۋ، شىنايىلىعىن انىقتاۋ جانە كوپشىلىككە جەتكىزۋ ولكەتانۋشىدان تاباندىلىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. شەلەك تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە ۇيىمداستىرىلعان «تۋعان ءوڭىر ولكەتانۋى: تاريح، مۇرا جانە تاعىلىم» اتتى رەسپۋبليكالىق سەمينار وسى جۇمىستىڭ عىلىمي نەگىزى مەن قوعامدىق ماڭىزىنا ارنالدى.
2026 جىلعى 21 قازاندا وتكەن باسقوسۋ عالىمداردى، ولكەتانۋشىلاردى جانە مۋزەي ماماندارىن ورتاق تاقىرىپ توڭىرەگىنە جينادى. الماتى وبلىسى مەن جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن زەرتتەۋ، ساقتاۋ جانە ناسيحاتتاۋ تاجىريبەسىن بولىسۋگە ارنالعان كەزدەسۋدە وڭىرارالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى.
ءىس-شارا جەتىسۋ وبلىسىنىڭ ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىسى بويىنشا، «تامشىبۇلاق» قوعامدىق بىرلەستىگى جۇزەگە اسىراتىن «جەتىسۋ وبلىسىنىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارى ازاماتتىق ورتالىعىنىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ» جوباسى اياسىندا وتكىزىلدى. كەزدەسۋگە «جەتىسۋ» ولكەتانۋشىلار ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگى مەن «الماتى وبلىسىنىڭ مۋزەيلەر بىرلەستىگى» مكقك-عا قاراستى شەلەك تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى ۇيىتقى بولدى.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
سەميناردىڭ اشىلۋىندا «الماتى وبلىسىنىڭ مۋزەيلەر بىرلەستىگى» مكقك ديرەكتورى تالعات قۇرمانبەكۇلى كەليمبەتوۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى. باسقوسۋعا شاقىرىلعان قوناقتار قاتارىندا ش. ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى، تاريح ماگيسترى راشيد ەشەنۇلى ورازوۆ پەن «جەر-سۋ» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى دۇيسەنباي سىعاەۆ تا بولدى.
نەگىزگى باياندامالاردا ولكەتانۋدىڭ بىرنەشە وزەكتى باعىتى قامتىلدى. «جەتىسۋ» ولكەتانۋشىلار ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى قاجەت انداس ۇيىمنىڭ اتقارعان جۇمىستارى مەن الداعى جوسپارلارىن تانىستىردى. بىرلەستىك ولكەتانۋشىلاردى، عالىمداردى، كىتاپحانا، مۋزەي جانە ارحيۆ ماماندارىن ورتاق ىزدەنىسكە جۇمىلدىرىپ كەلەدى. ونىڭ قىزمەتىندە تاريحي دەرەكتەردى جيناقتاۋ مەن زەردەلەۋ، زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن كىتاپ ەتىپ شىعارۋ جانە وقىرمانعا جەتكىزۋ ءوزارا ساباقتاسقان.
بىرلەستىك مۇشەلەرى 2017–2023 جىلدارى بۇرىن تىزىمگە الىنباعان 500 نىساندى انىقتاۋعا، ولاردىڭ 69-ىن جالپىۇلتتىق جانە وڭىرلىك ماڭىزى بار قاسيەتتى جەرلەر تىزىمدەرىنە ەنگىزۋگە اتسالىسقان. بۇل زەرتتەۋلەر 2023 جىلدان بەرى بىرلەستىك تاراپىنان جالعاسىپ كەلەدى. وسىنداي ىزدەنىستەر جەرگىلىكتى جەردە ساقتالعان مالىمەتتەردى جيناۋمەن قاتار، ءار نىساننىڭ تاريحي ورنىن ايقىنداۋدىڭ ماڭىزىن كورسەتەدى.
ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ تاعدىرىن زەرتتەۋ دە ورتالىق مۇشەلەرىنىڭ نازارىندا. ولار قۇربانداردى تولىق اقتاۋ جونىندەگى كوميسسيالاردىڭ جۇمىسىنا قاتىسىپ، ارحيۆتىك ىزدەنىستەر جۇرگىزگەن. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءالى دە جالعاسۋدا. ارحيۆ قۇجاتتارىن زەردەلەۋ ارقىلى كومەسكى قالعان ءومىربايانداردى تولىقتىرۋ، ەل جادىنداعى دەرەكتەردى ناقتىلاۋ ۇلكەن ۇقىپتىلىقتى قاجەت ەتەدى.
قاجەت انداس تانىستىرعان جۇمىستاردىڭ ءبىر ارناسىن باسپا جانە اعارتۋشىلىق قىزمەت قۇرايدى. مەتسەناتتاردىڭ قولداۋىمەن جانە جەكە قاراجات ەسەبىنەن بىرلەستىك 64 كىتاپ شىعارعان. ونىڭ 35-ءى ەلەكتروندى كىتاپتار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. ال 2024–2026 جىلدارى «كىتاپ سىيلا» اكتسياسى اياسىندا جەتىسۋ وبلىسىنىڭ كىتاپحانالارىنا 350 دانا كىتاپ تەگىن بەرىلگەن. مۋزەي قورلارىن قۇندى جادىگەرلەرمەن تولىقتىرۋ، «Felt Book» كىتاپ فەستيۆالدەرىن، كورمەلەر مەن عىلىمي-تانىمدىق كەزدەسۋلەر وتكىزۋ دە وسى جۇمىستى تولىقتىرادى. زەرتتەۋ ماتەريالدارى Qandas.kz سايتىندا تۇراقتى جاريالانىپ كەلەدى.
ولكەتانۋ ىزدەنىستەرىنىڭ عىلىمي تالاپتارمەن ۇشتاسۋى ش. ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى باس ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور شامەك بايانۇلى تىلەۋباەۆتىڭ بايانداماسىنا ارقاۋ بولدى. «اكادەميالىق تاريح عىلىمى جانە ولكەتانۋ ماسەلەلەرى: ەرەكشەلىكتەرى مەن مۇمكىندىكتەرى» تاقىرىبى جەرگىلىكتى زەرتتەۋلەر مەن كاسىبي تاريح عىلىمىنىڭ بايلانىسىن قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
اۋىزشا جەتكەن اڭگىمە مەن جازبا دەرەكتى سالىستىرۋ، مالىمەتتىڭ قايدان الىنعانىن كورسەتۋ، تۇجىرىمدى دالەلگە سۇيەنىپ جاساۋ ولكەتانۋ ەڭبەگىنىڭ قۇندىلىعىن ارتتىرادى. سوندىقتان جەرگىلىكتى زەرتتەۋشىلەر مەن عىلىمي مەكەمەلەر اراسىنداعى بايلانىس دەرەكتەردى تولىقتىرىپ، زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسىن كوتەرۋگە كومەكتەسەدى.
تاريح ماگيسترى، «اتامەكەن» تاريحي-مادەني ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى الپامىس جالعاسۇلى ابۋ ۇشقوڭىر ماڭىنداعى تاريحي-مادەني مۇرا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ قورعالۋى مەن زەرتتەلۋ جاعدايىنا ارنالعان بايانداما جاسادى. بۇل تاقىرىپ مۇرا نىسانىن انىقتاۋمەن بىرگە ونىڭ ساقتالۋىنا، عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەلۋىنە دە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن اڭعارتادى. ەسكەرتكىش تۋرالى دەرەكتىڭ جۇيەلى جيناقتالۋى ونى كەيىنگى ۇرپاققا تانىتۋعا نەگىز بولادى.
تاريحشى-گەنەالوگ نۇرجان سادىربەكۇلىنىڭ «اسەت تەمىرعاليەۆ: ولكەتانۋشى، كارتوگراف» اتتى بايانداماسى ولكە تاريحىن زەرتتەگەن تۇلعانىڭ ەڭبەگىن تانىتۋعا ارنالدى. جەكەلەگەن زەرتتەۋشىلەردىڭ جيناعان مالىمەتتەرى مەن قالدىرعان مۇراسىن زەردەلەۋ ولكەتانۋ ءىسىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. ءار بۋىن وزىنە دەيىنگى ىزدەنىستەردى بىلگەندە زەرتتەۋدى تولىقتىرىپ، جاڭا باعىتتارعا جالعاستىرا الادى.
كەگەن اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى مەرۋەرت ەرماعامبەتقىزى ۋرجيگيتوۆا ولكە تاريحىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋداعى مۋزەيدىڭ ورنىنا توقتالدى. مۋزەيدەگى ءاربىر بۇيىمنىڭ ارتىندا ادامنىڭ ءومىرى، تۇرمىس سالتى، ەڭبەگى مەن ءداۋىرىنىڭ ءىزى بار. سول دەرەكتى بالاعا تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزۋ تۋعان جەر تاريحىنا قىزىعۋشىلىق وياتادى. وسى تۇرعىدان مۋزەي قىزمەتى جادىگەردى ساقتاۋمەن قاتار، ونىڭ ءمانىن ۇعىندىرۋمەن دە قۇندى.
سوڭىندا «جەتىسۋ» ولكەتانۋشىلار ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى قاجەت انداس «ولكەتانۋشى» كۋالىگىن، ال تالعات كەليمبەتوۆ بايانداماشىلارعا العىس حاتتار تابىستادى. باعدارلاماعا ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇسۋ مەن ورتاق داستارقان باسىنداعى جۇزدەسۋ دە ەنگىزىلگەن.
شەلەكتەگى باسقوسۋ ولكەتانۋدىڭ زەرتتەۋ، ساقتاۋ جانە اعارتۋ جۇمىستارىن توعىستىراتىنىن كورسەتتى. عالىمنىڭ عىلىمي تۇجىرىمى، مۋزەي مامانىنىڭ تاجىريبەسى، ولكەتانۋشىنىڭ جەرگىلىكتى دەرەگى ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرادى. وسى بايلانىستى تۇراقتى ارىپتەستىككە اينالدىرۋ تاريحي مۇرانى بىرلەسە زەردەلەۋگە، مۋزەي قورلارىن تولىقتىرۋعا جانە تانىمدىق ەڭبەكتەردى كوپشىلىككە جەتكىزۋگە جول اشادى.
تۋعان جەرگە قۇرمەت ونىڭ تاريحىن بىلۋگە ۇمتىلۋدان باستالادى. سول تاريحتى ۇرپاققا سەنىمدى دەرەكپەن، تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزۋ اماناتى بۇگىنگى زەرتتەۋشىلەر مەن مادەنيەت ماماندارىنا جۇكتەلگەن.
قاجەت انداس
ۇيعىر، ەڭبەكشىقازاق اۋداندارى،
الماتى وبلىسى.












[…] Qazaq توتە جازۋ Русский […]