ەكەلەرىمىز قاتىسقان سوعىستا قانشاما ادامنىڭ ۆمىرى قيىلدى, قانشاسى حابار-وشارسىز كەتتى. قانشا ارۋ جارىنان, سەبي ەكەدەن, انا بالاسىنان ايىرىلدى. ەرينە, بىرنەشە ادامنىڭ قولىمەن جاسالاتىن قاسىرەت مىڭداعان, ميلليونداعان بەيبىت حالىقتىڭ ۆمىرىن ويراندادى. ەكەم سوعىستان امان-ەسەن ورالدى. بىراق, اعاسى جاپپاربەرگەننەن قازىرگە دەيىن حابار جوق, تاعى بىر اعاسى مەۋلىمبەرگەن برەست قامالىنداعى شايقاستا قايتىس بولدى. سۈيەگى سول جەرگە جەرلەنگەن. ەكەمىز سوعىستان امان-ەسەن ورالىپ, ۇرپاق ۆسىرىپ, قاجىرلى ەڭبەگىن ەلدىڭ ۆركەندەۋ جولىنا ارناپ, قازاق ەلىنىڭ تەۋەلسىزدىگىن كۆرىپ, مەڭگىلىك مەكەنگە اتتاندى. ال بىزدىڭ الدىمىزدا ەكەمنىڭ ۇلىلىعىن ۇلىقتايتىن, ەسىمىن تاريحقا تاڭبالايتىن مىندەت تۇر, – دەيدى سوعىس ارداگەرى قۇرمانتاي يمانعاليۇلىنىڭ قىزى زەينەتكەر قىمبات باقبەرگەنوۋا.
ەرينە, بۈگىنىمىز تەۋەلسىزدىكپەن ەتەنە بايلانىستى. دەگەنمەن تەۋەلسىزدىككە جەتۋدىڭ ەڭ نەگىزگى سىرى – وت كەشكەن جىلداردا وتانىن قورعاي بىلگەن, بەيبىت كۈندەردە حالقىنىڭ قام-قايعىسىز تىرلىك ەتۋى ۈشىن جانتالاسىپ, جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي ەڭبەك ەتكەن ازاماتتاردىڭ قاجىر-قايراتىنىڭ ارقاسى. سوندىقتان ولارعا قۇرمەت كۆرسەتۋ, ەڭبەگىن باعالاۋ, ۇرپاق جادىندا قالاتىنداي يگىلىكتى ىستەر ىستەۋ بىزگە امانات. وسى تۇرعىدان كەلگەندە قۇرمانتاي يمانعاليۇلىنىڭ دا ەل مەن جەر, بولاشاق ۇرپاقتىڭ قام-قارەكەتى ۈشىن ىستەگەن ىزگىلىكتەرى ەلەنىپ, ەستە قالارلىقتاي يگىلىك جاسالعانى جۆن.
قۇرمانتاي باقبەرگەنوۋ 1925 جىلى اباي وبلىسى, شۇبارتاۋ اۋىلىندا دۈنيەگە كەلدى. ەلىن, جەرىن جاۋدىڭ تەپكىسىنەن ازات ەتۋ ماقساتىمەن 1942 جىلى الماتى قالالىق ەسكەري كوميسسارياتىنىڭ جولداماسىمەن سوعىسقا اتتاندى. سول بىر وت كەشكەن جىلدارى كۋتۋزوۋ اتىنداعى 98-شى دەسانتتىق ارميياسى 19-شى بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا لەنينگرادتى قورعاۋ, ولەنەتس ايماعىن ازات ەتۋ شايقاسىنا قاتىستى. 1944 جىلى پولьشا, چەحوسلوۋاكييا, ۋەنگرييا, اۋسترييا مەملەكەتتەرىن ازات ەتۋگە ۈلەس قوستى. سوعىستاعى ەرلىگى ۈشىن ىى, ىىى دەرەجەلى داڭق, ى دەرەجەلى وتان سوعىسى وردەندەرى, «لەنينگرادتى قورعاعانى ۈشىن», «ۋەنانى العانى ۈشىن» مەدالьدارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «قۇرمەت» وردەنى جەنە كۆپتەگەن مەرەكەلىك مەدالьمەن ماراپاتتالدى.
سوعىس بىتكەن سوڭ 1950-1958 جىلدارى قاپال اۋداندىق مەكتەپ-ينتەرناتتا ديرەكتور بولدى. سول جىلدارى قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى ۇلتتىق كونسەرۋاتوريياسىن بىتىردى. ال 1958 جىلى اباي وبلىسىنىڭ اياگۆز اۋدانىنا قاراستى تاسكەسكەن اۋىلىنداعى ى. التىنسارين اتىنداعى ورتا مەكتەپتە ەن-كۈي, گەوگرافييا, تاريح پەندەرىنەن ساباق بەرىپ, ۆسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ەلجاندىلىعىن شىڭدادى. زايىبى ۇلجان اپامىزبەن ىنتىماعى ۇيىعان وتباسىن قۇرىپ, 42 جىل بىرگە ۆمىر سۈرىپ, 6 بالا تەربيەلەپ ۆسىردى. بۈگىندە 18 نەمەرە, 22 شۆبەرە, 6 شۆپشەك ۆسىرگەن مەۋەلى ەۋلەتكە اينالدى.
زەينەتكە شىققاننان كەيىن الماتى قالاسىنا كۆشىپ بارىپ, كەيىن 2010 جىلى العاشقى ەڭبەك جولىن باستاعان تالدىقورعان ۆڭىرىنە قايتا قونىستاندى. ال 2014 جىلى سول تۇستاعى وبلىس ەكىمدەرىنىڭ قولداۋىمەن تالدىقورعان قالاسى, «بولاشاق» شاعىناۋدانى 29-ۈيدەن 1 بۆلمەلى پەتەر بەرىلدى. 2021 جىلى وسى ۈيدە فەنيگە اتتانىپ, تالدىقورعان توپىراعىن مەڭگىلىك مەكەن ەتتى.
جوعارىدا بايانداعانىمىز قۇرمانتاي اتامىزدىڭ ۆمىر كۆشىرمەسىنىڭ قاداۋ-قاداۋ تۇستارى عانا. اتامىزدىڭ ەڭ باستى ۇلىلىعى, بىرىنشىدەن, سۇراپىل شايقاستا كەۋدەسىن وققا توسىپ ەلىن قورعاسا, سوعىستان كەيىن كۈيرەگەن شارۋاشىلىقتى قالپىنا كەلتىرۋ, ەل ەكونوميكاسىن ۆركەندەتۋ, ۇلت قۇندىلىعىن ۇلىقتاۋعا جان-تەنىمەن كىرىستى. سول ەڭبەكتەرى باسپاسۆزدەردە جارىق كۆرىپ, وقىرماندار تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىردى. سول قاتاردا اتامىزدىڭ ۆمىر جولى ۆرنەكتەلگەن «پراۋدا» گازەتىندەگى «دەسانتنيك», «سەمەي تاڭى» گازەتىندە جازىلعان «مەن ەلى قاتاردامىن!», «فاشيستى جەڭگەن كۆكەلەر», «Jetisý» گازەتىندەگى «وتان ۈشىن وتقا تۈسىپ, قان كەشكەن», «وگني الاتاۋ» گازەتىندەگى «مير سيلьنەە ۋوينى», «حالىق كەڭەسى» گازەتىندەگى «اجال اۋزىنان» قاتارلى بىرنەشە جارييالانىمدى (سۋرەتتە) ايتا كەتسەك بولادى.
بۈگىن اتامىز جايلى جازىلعان كۆپتەگەن باسپا ماتەريالى مەن سوعىستا جۈرگەندەگى جەنە بەيبىت كۈندەگى ۆمىرىن ۆرنەكتەيتىن فوتو ەستەلىكتەردى, تۇتىنعان زاتتارى مەن قولدانعان بۇيىمداردى, تۈرلى ماراپات كۋەلىكتەردى قىزى قىمبات باقبەرگەنوۋا ساقتاپ كەلەدى. قىمبات اپامىزدىڭ قولىنداعى اتامىزدىڭ جەكە ارحيۋىن اقتارىپ وتىرىپ, سانامىز سان-ساققا جۈگىردى. جەدىگەرلەر بىر ادامنىڭ ەمەس, بىر ۇلتتىڭ بىرعاسىرلىق ۆمىر كۆشىرمەسىنىڭ ۆرلىگى مەن ەرلىگىن, بولمىسى مەن بىتىمىن كۆرگەندەي بولدىق. دەمەك, قۇرمانتاي اتامىزدان قالعان مۇرا كىشىگىرىم مۋزەي قورىن قۇراۋعا جەتەرلىك. ەرينە, ەڭ باستى ايتايىن دەگەنىمىز بۇل دۈنيەلەر ەمەس.
– ەكەم ۆمىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىن وسى ۈيدە, «بولاشاق» شاعىناۋدانى 29-ۈيدە ۆتكىزدى. جاس كەزىندە سوعىستىڭ ۆتىن كۆرگەنمەن كەيىنگى ۆمىرى ۇستازدىقپەن جالعاسقاندىقتان ۆتە مەيىرىمدى, كۆپشىل ادام ەدى. وسى ۈيدىڭ تۇرعىندارىمەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي سىيلاسىپ كەتتى. بۈگىندە كۆرشىلەرىمىز اتامىز جايلى جاقسى ەستەلىكتەر ايتىپ, ۈنەمى جىلى پىكىرلەرىمەن بۆلىسىپ تۇرادى, – دەيدى ارداگەردىڭ قىزى.
راسىندا «ۆزى جاقسى ادامعا بىر كىسىلىك ورىن بار» دەگەن ناقىل سۆز بار. قىمبات باقبەرگەنوۋا بيىلعى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا وراي اتامىزدىڭ كۆرشىلەرىنىڭ تىلەگىن ەسكەرە وتىرىپ, ۆزى تۇرعان ۈيگە قۇرمانتاي باقبەرگەنوۋتىڭ تۇرعانىن انىقتايتىن تاقتايشانى ورناتۋ باستاماسىن كۆتەرىپ, قۇزىرلى ورىندارعا قۇجاتتارىن تاپسىرىپتى. بۇل ىس الداعى ۋاقىتتا شەشىلىپ قالار دەگەن ۈمىتتەمىز. تىپتى, اتامىزدىڭ سوعىستاعى ەرلىگى مەن بەيبىت كۈندەگى قوسقان ۈلەسى ۈشىن تالدىقورعان قالاسىنداعى كۆشەلەردىڭ بىرىنە قۇرمانتاي باقبەرگەنوۋتىڭ اتىن بەرسە دە ارتىق ەتپەيدى دەپ ويلايمىز.
ەرينە, ايتۋ بىزدەن, اتقارۋ سىزدەردەن, اعايىن!
قاجەت انداس











