– Ákelerimiz qatysqan soǵysta qanshama adamnyń ómiri qiyldy, qanshasy habar-osharsyz ketti. Qansha aru jarynan, sábi ákeden, ana balasynan aiyryldy. Árine, birneshe adamnyń qolymen jasalatyn qasiret myńdaǵan, milliondaǵan beibit halyqtyń ómirin oirandady. Ákem soǵystan aman-esen oraldy. Biraq, aǵasy Japparbergennen qazirge deiin habar joq, taǵy bir aǵasy Máulimbergen Brest qamalyndaǵy shaiqasta qaitys boldy. Súiegi sol jerge jerlengen. Ákemiz soǵystan aman-esen oralyp, úrpaq ósirip, qajyrly eńbegin eldiń órkendeu jolyna arnap, qazaq eliniń táuelsizdigin kórip, máńgilik mekenge attandy. Al bizdiń aldymyzda ákemniń úlylyǵyn úlyqtaityn, esimin tarihqa tańbalaityn mindet túr, – deidi soǵys ardageri Qúrmantai Imanǵaliúlynyń qyzy zeinetker Qymbat Baqbergenova.
Árine, búginimiz táuelsizdikpen etene bailanysty. Degenmen táuelsizdikke jetudiń eń negizgi syry – ot keshken jyldarda Otanyn qorǵai bilgen, beibit kúnderde halqynyń qam-qaiǵysyz tirlik etui úshin jantalasyp, jarǵaq qúlaǵy jastyqqa timei eńbek etken azamattardyń qajyr-qairatynyń arqasy. Sondyqtan olarǵa qúrmet kórsetu, eńbegin baǵalau, úrpaq jadynda qalatyndai igilikti ister isteu bizge amanat. Osy túrǵydan kelgende Qúrmantai Imanǵaliúlynyń da el men jer, bolashaq úrpaqtyń qam-qareketi úshin istegen izgilikteri elenip, este qalarlyqtai igilik jasalǵany jón.

Qúrmantai Baqbergenov 1925 jyly Abai oblysy, SHúbartau auylynda dúniege keldi. Elin, jerin jaudyń tepkisinen azat etu maqsatymen 1942 jyly Almaty qalalyq áskeri komissariatynyń joldamasymen soǵysqa attandy. Sol bir ot keshken jyldary Kutuzov atyndaǵy 98-shi desanttyq armiyasy 19-shy brigadasynyń qúramynda Leningradty qorǵau, Olenets aimaǵyn azat etu shaiqasyna qatysty. 1944 jyly Polьsha, CHehoslovakiya, Vengriya, Avstriya memleketterin azat etuge úles qosty. Soǵystaǵy erligi úshin II, III dárejeli Dańq, I dárejeli Otan soǵysy ordenderi, «Leningradty qorǵaǵany úshin», «Venany alǵany úshin» medalьdary, Qazaqstan Respublikasynyń «Qúrmet» ordeni jáne kóptegen merekelik medalьmen marapattaldy.
Soǵys bitken soń 1950-1958 jyldary Qapal audandyq mektep-internatta direktor boldy. Sol jyldary Qúrmanǵazy atyndaǵy Almaty Últtyq konservatoriyasyn bitirdi. Al 1958 jyly Abai oblysynyń Ayagóz audanyna qarasty Taskesken auylyndaǵy Y. Altynsarin atyndaǵy orta mektepte án-kúi, geografiya, tarih pánderinen sabaq berip, óskeleń úrpaqtyń eljandylyǵyn shyńdady. Zaiyby Úljan apamyzben yntymaǵy úiyǵan otbasyn qúryp, 42 jyl birge ómir súrip, 6 bala tárbielep ósirdi. Búginde 18 nemere, 22 shóbere, 6 shópshek ósirgen máueli áuletke ainaldy.
Zeinetke shyqqannan keiin Almaty qalasyna kóship baryp, keiin 2010 jyly alǵashqy eńbek jolyn bastaǵan Taldyqorǵan óńirine qaita qonystandy. Al 2014 jyly sol tústaǵy oblys ákimderiniń qoldauymen Taldyqorǵan qalasy, «Bolashaq» shaǵynaudany 29-úiden 1 bólmeli páter berildi. 2021 jyly osy úide fánige attanyp, Taldyqorǵan topyraǵyn máńgilik meken etti.
Joǵaryda bayandaǵanymyz Qúrmantai atamyzdyń ómir kóshirmesiniń qadau-qadau tústary ǵana. Atamyzdyń eń basty úlylyǵy, birinshiden, súrapyl shaiqasta keudesin oqqa tosyp elin qorǵasa, soǵystan keiin kúiregen sharuashylyqty qalpyna keltiru, el ekonomikasyn órkendetu, últ qúndylyǵyn úlyqtauǵa jan-tánimen kiristi. Sol eńbekteri baspasózderde jaryq kórip, oqyrmandar tarapynan qoldau tauyp otyrdy. Sol qatarda atamyzdyń ómir joly órnektelgen «Pravda» gazetindegi «Desantnik», «Semei tańy» gazetinde jazylǵan «Men áli qatardamyn!», «Fashisti jeńgen kókeler», «Jetisý» gazetindegi «Otan úshin otqa túsip, qan keshken», «Ogni Alatau» gazetindegi «Mir silьnee voiny», «Halyq keńesi» gazetindegi «Ajal auzynan» qatarly birneshe jariyalanymdy (surette) aita ketsek bolady.
Búgin atamyz jaily jazylǵan kóptegen baspa materialy men soǵysta júrgendegi jáne beibit kúndegi ómirin órnekteitin foto estelikterdi, tútynǵan zattary men qoldanǵan búiymdardy, túrli marapat kuálikterdi qyzy Qymbat Baqbergenova saqtap keledi. Qymbat apamyzdyń qolyndaǵy atamyzdyń jeke arhivin aqtaryp otyryp, sanamyz san-saqqa júgirdi. Jádigerler bir adamnyń emes, bir últtyń birǵasyrlyq ómir kóshirmesiniń órligi men erligin, bolmysy men bitimin kórgendei boldyq. Demek, Qúrmantai atamyzdan qalǵan múra kishigirim muzei qoryn qúrauǵa jeterlik. Árine, eń basty aitaiyn degenimiz búl dúnieler emes.
– Ákem ómiriniń sońǵy jyldaryn osy úide, «Bolashaq» shaǵynaudany 29-úide ótkizdi. Jas kezinde soǵystyń ótin kórgenmen keiingi ómiri ústazdyqpen jalǵasqandyqtan óte meiirimdi, kópshil adam edi. Osy úidiń túrǵyndarymen tonnyń ishki bauyndai syilasyp ketti. Búginde kórshilerimiz atamyz jaily jaqsy estelikter aityp, únemi jyly pikirlerimen bólisip túrady, – deidi ardagerdiń qyzy.
Rasynda «Ózi jaqsy adamǵa bir kisilik oryn bar» degen naqyl sóz bar. Qymbat Baqbergenova biylǵy Jeńistiń 80 jyldyǵyna orai atamyzdyń kórshileriniń tilegin eskere otyryp, ózi túrǵan úige Qúrmantai Baqbergenovtyń túrǵanyn anyqtaityn taqtaishany ornatu bastamasyn kóterip, qúzyrly oryndarǵa qújattaryn tapsyrypty. Búl is aldaǵy uaqytta sheshilip qalar degen úmittemiz. Tipti, atamyzdyń soǵystaǵy erligi men beibit kúndegi qosqan úlesi úshin Taldyqorǵan qalasyndaǵy kóshelerdiń birine Qúrmantai Baqbergenovtyń atyn berse de artyq etpeidi dep oilaimyz.
Árine, aitu bizden, atqaru sizderden, aǵaiyn!
Qajet ANDAS











