Óitkeni, Qapal óńirinde ejelden qyzailardyń ata qonysy sanalatyn. Baibolattyń bolystyǵy saqtalyp, qaptaǵaidyń bir ruyn qosyp berip, mampań sol auyldan sailanady. Keiin Baibolat qaitys bolǵan soń onyń úly mampań bolady da, bolys qosylǵan jergilikti rudan sailanady. Ol qyzailarǵa qyryn qarai bastaidy. Búndai qorlyqqa shydamaǵan qyzailar aqyldasyp, Ilege qaita kóshu bekimine keledi. 1892 jyly Ilege kóship, Qorǵastyń mańyndaǵy shekaraǵa jetkende orys saldattarynyń qorshauyna túsip, Aqpatshanyń búiryǵymen Qyrǵyzstanǵa jer audarylyp, qarǵyzdyń sarbaǵysh ruynyń súltany SHabdenniń qarastylyǵyna beriledi.
Búl tústa qyrǵyzdardyń qysymy qyzailarǵa kóp tiedi. Birneshe jyl ótken soń Baibolattyń úly Kúnbolat júz úiden júz bie jinap, kóriniste sauda-sattyq isimen ainalysudy syltauratyp, Aqpatshaǵa aryzdana barady. Olar: «Biz Jetisudan elip edik, ákemizdiń súiegi sonda jatyr. Sol sqonysqa qaita qaitsaq» degen ótinishin bildiredi. Aqyry patshanyń búiyǵymen Jetisuǵa kóshuge múmkindik alyp, patshanyń búiryǵyn SHábdenge tapsyryp, sol jyl kúzde Jetisuǵa eldi kóshiredi. Jetisuǵa kelgennen keiin taǵy da júz úiden júz bie jinap ekinshi ret Aqpatshaǵa aryzdanyp: «Biz ásilinde Ile boiyn mekendegen qyzailar edik. Belgili sebeppen elden bólinip kóshkenbiz. Sol elimizge qaita qosylsaq» degen talabyn jetkizedi. Osy joly da patshanyń rúhsatyn alyp, 1899 jyly qaptaǵailarmen qoshtasy, 130 úi, 513 adamdy bastap, 1901 jyly Ilege qaita oralady. Túrǵylyqty el tuystaryn ystyq yqylaspen qarsy alyp, Ileniń Abyraly, SHybartúbek degen jerinen oryn beredi. Al Sylamjan aqalaqshy Qas, Kókshoqy, Kókqamyr jailauy men Qosemshekten jailau, qystaulyq jer bosatyp beredi. Baibolat bastap ketken el 20 jyldan keiin Kúnbolat bastap kelip, Qyzai eli bas-ayaǵy bútindelip, birtútas Ilege ornyǵady. Kúnbolat Táńirberdiniń eki balasy Bainazar men Seksennen taraǵan qazymbet, qońyrbai, Tastemir, SHoban eline bolys bolyp, búkil Qyzaiǵa tanylady. Olar qyzailar arasyna samauyrmen shai ishu, etke naryn salu, qonaq úi, as úidi bólip ornalastyru siyaqty neshe túrli ozyq mádenietti ala keledi.
Bir jyly Kúnbolat bolys bezgekpen auyryp, Ileniń bas-ayaǵy sauyn aityp, baqsy bálger, emshi bitkenniń bárin shaqyrady. Biraq bireuiniń de qoldanǵan ádisi em bolmaidy. Sodan Jansarbai emshiniń dańqyn estip, Soltankeldiniń bolysy Estemes qajyǵa habarshy shaptyryp, Jansarbaidy jiberuin ótinedi. Habarshylar Estemes qajyny taba almai, úly Noǵaibekke jolyǵyp, kelgen júmystaryn aitady. Onsyzda Kúnbolatpen aralas-qúralas ósken Noǵaibek eki jigit qosyp, óziniń júirik ker atyna qosar at qosyp mingizip, Jansekeń men tuysy ári zamandasy Músini SHybartúbektegi Kúnbolattyń auruyna attandyrady. Jansekeń kelgende Kúnbolat súzek meńdetip, auzy isip, denesi keuip, qinalyp jatypty. Jansekeń óziniń ala kelgen shóp dárilerine Kúnbolattyń silekein qosyp, qoidyń maiyna shylap, dári jasap, ishkizedi. Artynan shiritki qainatyp berip:
- Jany bir qalsa, osydan qalady, – dep qúdaidan sabyr itleidi.
Ertesi tań atqanda Kúnbolat bolys basyn kóterip, orynan jartylai túryp, otyratyn halge jetedi. Úsh kún degende ayańdap dalaǵa shyǵa altyn bolypty. On kún degende Kúnbolattyń boiyna quat, betine qan júgiredi.
Jansekeńniń osy eńbeginiń qúnyna Kúnbolat auyly bir qysyraq matap bergisi keledi. Biraq Jansekeń emine artyq aqy almaityn alyp, bas tartady. Tek kózi on kúnnen beri shai ishken samauyrǵa túse bergen eken. Múny sezgen Kúnbolat bolys:
– Jansekeńniń ústine shapan jauyp, astyna at mingizip, esiktiń aldyndaǵy samauyrdy óńgertip jiberińder, – dep búiyrady. Búl 1915-1920 jyldardyń arasynda bolǵan is. Al búl samauyrdy Kúnbolat bolys 1890 jyldary Aqpatshaǵa aryz aita barǵanda Perirburktan ala kelgen eken. Astynda 1825 jyly degen jyl aty men jasaǵan zauyttyń tańbasy oiylǵan. Jansarbai emshi osy samauyrdy alyp kelgennen keiin maltaber, shákil ruynyń azamattary qara qazan, qara sháugimge toltyra su qúiyp, sarqyldatyp qainatyp, oǵan shaiynde, túzyn da, sútin de qosa qúiyp, aralastyryp ishetin jaǵdai ózgerip, sudy samauyrǵa qainatyp, shyny sháinekke shaiyn shyǵaryp, byqtyryp, túzyn, sútin aiyrym qatyp ishetin jaǵdai jaryqqa shyqqan. Úige kelgen qonaqqa samauyrmen shai qoyu dástúri Jansarbai áuletinde áli de jalǵasyp keledi.
Birde mynadai bir qyzyq jaǵdai bolady. Jansarbai emshi úly Omaraqyndy úilendiretin bolyp, auyl-aimaq el-júrtty shaqyryp, dúbirli toi jasaidy. Oǵan alystan qúdalar kelip, auyl azamattary toimalyn soiyp, etin asyp syrtta ábiger bolyp júredi de, áielder jaǵy dastarqanyn jaiyp, shaiyn daiyndap, qonaqtardy kútuge qam jasaidy. Sol kezde samiauyrdyń qyzai auyldaryna áli de jalpylaspaǵan túsy. Tek bai, bardam adamdardyń úiinde bolmasa, onyń túrinde kórmegender kóp edi. Úlken aqboz úige qonaqtar jaiǵasqannan keiin auyl kelinderi shaidy samauyrmen qúyady. Múny birinshi ret kórgen, qúda jaqtan kelgen qúdashanyń bireui samauyrǵa qarap syqylyqtap kúledi eken.
Otyrǵandar kúlgeniniń sebebin súrasa:
- Myna, shainekterińiz qyzyq eken. Onyń ústinen suda qúyasyzdar, shoqta salasyzdar, múrnyn búrasa, auzynan suy aǵady eken, - depti.
Keiin Jansekeń Kúrege (qazirgi Qorǵas audanynyń mańynda Ile generaly ornalasqan jer) barǵanda Qazaqstannan kelgen saudagerlerden bir samauyrdy satyp alyp, álgi qúdashaǵa jiberip bergen eken.
Sodan beri Jansekeńnen Omaraqyn záńgige, odan Andas Omaraqynnyń úiine múra bolyp saqtalyp keledi.
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
Q-Andas aqparat











