AURUDY ALASTAU
Balalarǵa qotyr, temiretki, taǵy da jara shyqqan kezde auyldaǵy ózi tústas balalardy jiyp ákelip, osy oiyndy oinatady. Balalar úidiń búrysh-búryshynya tyǵylyp, osy óleńdi kezek-kezegimen aitady. Auru bala múny tyńdap máz bolyp, kóńili jadyrap, aurudyń salmaǵyn úmytyp ketedi. Búgingi tilmen aitqanda atalarymyz psihologtyń mindetin balaar oiyny arqyly atqaryp kelgen.
Osyrar bolsań kóteu shyqsyn,
Bir shyqqanda jeteu shyqsyn.
Tobylǵydan qyzyl shyqsyn,
Qaraǵaidan úzyn shyqsyn.
Qasiyn deseń qanyń shyqsyn,
Qasymaiyn deseń janyń shyqsyn.
BAQA BAQ OIYNY
Baqbaq shóbi
Kóktem shyǵyp, kók ósip, gúlder sheshek atqan tústa oinalatyn oiyn túri. Auyl balalary jinalyp alyp, baqa baq dep atalatyn shoptiń sabaǵyn auyzdaryna salyp, tómende kórsetilgen óleńdi birneshe ret qaitalap aitqanda baqa baqtyń sabaǵy ártúrli formaǵa enedi. Ony jinap, rettep, súryptap, tańdap bilezik, alqa, taǵy da basqa ásemdik búiymdaryn jasap, moiyndaryna taǵyp, úilerin sándep máz bolysady. Búl oiyn da balalardyń oilau júiesin damytyp, tabiǵatqa qúshtarlyǵyn arttyrady. Búgingi balabaqsha balalary úshin qoldanuǵa bolady. Baqa baq shóbi uytty qaitaratyn erekshelikke ie bolǵandyqtan, bala densaulyǵyna ziyan keltirmeidi.
Baqa baǵym baq-baq,
Teke múiiz tek-tek.
Qoshqar múiiz qosh-qosh,
Eshki múiiz shek-shek.
*******
Qapalaq- Qapalaq qar jaudy,
Jaman jeńgei qyz tapty.
Onyń atyn kim qoidy,
Kelsappenen bir qoidy.
*********
Ala qarǵa, Sauysqan,
Eldiń qúrtyn tauysqan.
Qyzyl túmsyq shau qarǵa,
Qyzdan basqa jau barma.
********
Oiyn-oiyn, oiyn baq,
Diuananyń qoiyn baq.
Qatyn alyp qatyn baq,
Qatynyńnyń otyn jaq.
TIS SHYǴARU OIYNY
Bala jeti jastan keiin tisi túsu qalypty qúbylys. Alaida bala múny túsinbegendikten basynda biraz qinalady. Osy kezde basqalar osylai óleńdetip, mazaq qylyp oinaidy. Búl balanyń psihikasyna áser etip, tisiniń tezirek shyǵuyna kómektesedi.
Ketik-ketik Kekshebai,
Eki tisi boqshabai.
Qara qalpaq qańqabai,
Jauyr atqa shońqabai.
Taudan baryp tary je,
Tarǵyl ittiń boǵyn je.
Inemenen ilip je,
Tebenienen terip je.
Saptayaqqa salyp je,
Salpyldatyp alyp je.
*******************
Saqau-saqau saqtaǵan,
Jylan etin qaqtaǵan.
Kúidi-kúidi degende,
Kúrek ala júgirgen.
Pysty-pysty degende,
Pyshaq ala júgirgen.
Balalar oiyny
basy https://qandas.kz/balalar-ojyny-9421/
SANAMAQ OIYNDARY
Balalarǵa sanau retin úiretu úshin úkender olardy jinap alady da, olardy qatar-qatar tizip otyrǵyzyp, kezek-kezegimen súrap shyǵady. Keide balalar toptasyp alyp, ózara bilim jarystyru úshin de osy oiyndy oinap ádettenedi. Óz kezegine kelgende jańylyp, úmytyp qalǵandary jaza arqalap, oiyn ary qarai jalǵasa beredi. Búl birinshiden, – balanyń zerektigin, ekinshiden – úqyptylyǵyn, úshinshiden – san sanauǵa degen úmtylysyn jetildiredi. Ortada jańylyp aiypty bolǵan bala kelesi kezekte úyatty bolmau úshin búl óleńderdi sudyratyp jattap aluǵa tyrysady. Sonymen birge, osy arqyly sanau retinde meńgerip alady.
NE JEIDI?
Birinshi it jeidi,
Ekinshi elik jeidi.
Úshinshi úirek jeidi,
Tórtinshi túlen jeidi.
Besinshi bel jeidi.
Altynshy ayu jeidi.
Jetinshi jelke jeidi.
Segizinshi serke jeidi.
Toǵyzynshy toqty jeidi.
Onynshy oimaq jeidi.
ON BIR JAMAN
Bir ne degende ne jaman,
Birligi joq el jaman.
Eki degende ne jaman,
Eki kisi eregesse sol jaman.
Úsh degende ne jaman,
Úlgisiz ósken er jaman.
Tórt degende ne jaman,
Tórkini alys qyz jaman.
Bes degene ne jaman,
Besiktegi balanyń,
SHeshesi ólse sol jaman.
Alty degende ne jaman,
Bir anadan altau tuyp,
Jalǵyzdyq kórse sol jaman.
Jeti degende ne jaman,
Jetkinsheginen aiyrylsa sol jaman.
Segiz degende ne jaman,
Sergesiz ósken qoi jaman.
Toǵyz degende ne jaman,
Jer tolǵanyp túrǵanda,
At ústinen er jyǵylsa sol jaman.
On degende ne jaman,
Oń jaqtaǵy jas qyzyń,
Baǵy taisa sol jaman.
Onbir degende ne jaman,
Úireksiz tymyq kól jaman.
AUSHADIYAR
Aushadiyar bir bolar,
Malyn baqqan bi bolar.
Aqsaqaldan bata alǵan,
Aq shalmaly bai bolar.
Aushadiyar eki,
Qopa toldyń sheti.
SHytyrman kóilek, on túime,
Aq súludyń kórki.
Aushadiyar úsh bolar,
Úshyp júrgen qús bolar.
Baǵy taiǵan jigitke,
Baqyty qar dos bolar.
Aushadiyar tórt bolar,
Qyzdyń qoiyny órt bolar.
Eki jaman qosylsa,
Qol ayaǵy mert bolar.
Aushadiyar alty,
Aq naizany qarpy.
Oinap, kúlip júrelik,
Búrynǵynyń salty.
Aushadiyar jeti,
Qyzdyń qyzyl beti.
Qyzyl betten bir súyu,
Er jigittiń serti.
Aushadiyar segiz,
Su ayaǵy teńiz.
Qashaiyqta keteiik,
Eki tory at semiz.
Aushadiyar toǵyz,
Jorǵalaidy qońyz.
Ata-anasyn baqpaǵan,
Aqirette dońyz.
Aushadiyar on bolar,
Óara maqpal ton bolar.
Ata-anasyn siylaǵan,
Etek-jeńi keń bolar.
Aushadiyar onbir,
Dańǵyraǵan jol bir.
Qashaiyqta keteiik,
Eki tory dúldúl.
Aushadiyar on eki,
Jaman adam dóreki.
Qashalyqta ketelik,
Tańdap birin jol eki.
Aueshan Majai
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1605955
Jalǵasy bar…
