Sonyń biri – últymyzdyń Qydyr ata turaly paiym-túsinigi. Qiyr qonyp, shet jailaǵan babalarymyz: «Úlystyń úly kúni Qydyr ata kelip, el men júrtqa amandasady, júregi taza, peiili bekem jandarǵa onyń yqylasy auyp, baq pen dáulet shańyraǵyna qonady», – degen senimge imandai senip kelgen. Tipti, barlyq pen joqtyqty, bailyq pen kedeilikti sol úǵymnyń tóńireginen qarastyratynymyz da jasyryn emes. Bir mezgil keńestik sayast búl úǵymdy óshiruge tyrysyp, onyń ornyn Ayaz ata siyaqty úǵymmen ainaldyruǵa kúsh saldy. Dei túrǵanmen, táuelsizdikten keiin qaita túlegen qazaqy tanym, últtyq sana júrek túpkirindegi sol aqiqatty qaitadan qauzap, jańa qyrymen jarqyrata tústi. Búginde Ayaz atadan góri Qydyr ataǵa degen súiispenshiliktiń arta túskenin baiqap júrmiz. Osynyń sebebin óńirdegi birqatar óner salasynyń ókilderinen súrap kórgen edik.
Serik Núrhalyq,
«Qúrmet» ordeniniń iegeri:

– Meniń paiymymsha, Qydyr ata turaly senimniń túp tórkinin búgingi kúnnen qarauǵa bolmaidy. Ol úzaq uaqyttyq synnan ótken saliqaly úǵym. Qazirgi tańda kóptegen adamdar Qydyr atany dinmen nemese Ayaz atamen bainalystyryp jatady. Búl – dúrys emes. Kezinde óńirde ótken Nauryz dumandarda Qydyr atanyń rólin somdadym. Sonda merekelik sharany rejisserlerdiń sheshimimen qobyz únimen úndesken, Qydyr atanyń bastauyndaǵy sherumen bastaitynbyz. Múnda qobyz úni qazaq halqynyń arǵy tarihynan syr shertetindigin eskerip, Qydyr ata jaiyndaǵy tanymnyń arydan bastalǵanyn kópshilikke úǵyndyru edi. Tipti, búny – Adam atanyń halyq jadyndaǵy jandy beinesi deuge de bolady.
Bazarbek Toqymtaev,
B. Rimova atyndaǵy oblystyq drama teatrynyń ártisi:

– Halyqtyń nanymynda Nauryz aiynyń 21-i kúni Qydyr ata auyl-aimaq, úi-úidi aralap, amandasyp shyǵady deitin senim qalyptasqan. Atanyń bir sausaǵy buynsyz jaratylypty. Sondyqtan qos qoldap amandasady eken. Osy kezde atanyń buynsyz sausaǵyn sezingen adamǵa baq qonyp, dáulet daridy degen tanym da bar. Bizdiń qos qoldap amandasu ádetimiz mine, osy ańyzben astasyp jatyr. Búginde úǵymymyzda Ayaz ata degen termin qalyptasqan. SHyntuaityna kelgende, Ayaz atanyń túp tórkini Qydyr ata turaly aqiqatta jatyr. Bárimizge ayan, túp-túqiyanymyz sanalatyn Ǵúndar batysqa auyp, úiqyda jatqan Europany qúldyqtan azat etkendigin tarihi derekter rastap berdi. Sol kezde Ǵún jasaqtarynyń soǵystan túsirgen oljalaryn Qydyr ata barlyq jasauylǵa teńdei bólip beredi eken. Búl josyq keiingi beibit ómirde Ayaz ata bolyp túlǵalanyp, Europa júrtynyń sanasyna berik ornyqqan. Keńes odaǵy kezinde búl úrdis bizge de jetti. Qysqasy, Ayaz ata negizinde babalarymyz parasatynyń úshqyny bolǵan Qydyr atanyń prototivi dep oilaudyń tarihi qúndylyǵy mol. Bir sózben aitqanda, kezindegi kóshpeli halyqqa meiirimdilikti, kópshildikti, bereke-birlikti, molshylyqty úlgi etken Qydyr ata Ayaz ata bolyp qaita oralyp otyr. Sondyqtan jańa jylda balalarǵa sauǵa úsynatyn Ayaz atanyń ornyna Qydyr atany auystyrudyń esh úyattyǵy joq degen oidamyn. Qaita, búl – sanalyq túrǵydan balalardyń tanym-túsinigin tereńdete túsetindigi anyq.
Kendebai Temirbaiúly,
Qazaqstan Respublikasyna eńbek sińirgen qairatkeri:

– Halqymyzda: «Batamen – el, jauynmen – jer kógeredi» deitin maqal bar. Osy túrǵydan kelgende Qydyr atanyń eń basty artyqshylyǵy – qalyń qauymǵa bata berip, olardy bolashaqqa jeteleitin úly qasietinde jatyr. Álbette, batanyń san túri bar. Biraq, Qydyr ata jalpy qauymnyń atynan sóileitindikten, ondaǵy árbir sózdiń astarynda tereń maǵyna jatuy kerek. Sonymen qatar, Qydyr ata eldi, ásirese, jastar men balǵyn balalardy bolashaqqa degen senimge jetelep, olardyń balǵyn sanasyna últjandylyqty úyalatady. Degenmen, ár jyldyń óz ereksheligi bar. Sonymen qatar, biz qazir táuelsiz memleket retinde órkeniet pen órliktiń tuyn biik ústap, bolashaqqa óz únimiz, jolymyzben bet alyp bara jatqan elmiz. Sondyqtan, osy kezdegi merekelik sharanyń betashar batasynda mindetti túrde osyndai igilikti ister qamtyluy kerek. Jastardy patriottyqqa úndeitin:
«Elbasymyz alysty kórsin,
El-júrtymyz tabysty bolsyn.
Qyzdarymyz súlu,
Úldarymyz namysty bolsyn» degendei, oiǵa jalyn, boiǵa
jiger beretin úǵymdar qamtyluy kerek. Sondai-aq, Nauryz bata úlkenge de, kishige de ortaq úǵym qalyptastyrady. Bylaisha aitqanda, ár jastaǵy adam bata sózinen ózine kerekti nárseni tauyp, sol arqyly boiyndaǵy jaqsylyǵyn asyrady, jamandyǵyn túzetedi. Al Ayaz ata balalarǵa bazarlyq taratady. Rasynda, onyń kishigirim syilyǵyna qyzyqqan ańqau balǵyndar Ayaz atany asyǵa kútip júretinin jasyrmaimyn. Alaida, úlkeie kele búl qylyǵynan úyalatyny taǵy bar. Ózimizde sondai kóńil kúidi bala shaǵymyzda bastan keshirdik.
Biraz jyl oblysymyzda ótken Nauryz dumandarda Qydyr ata rólin somdap keldim. Árine, basqa sahnalyq rólderge qaraǵanda onyń júgi auyr ekenin moiyndaimyn. Rasynda sahnada júrgen jyldarymda kóbinshe batyr, bi, qaћan, handardyń rólin kóp oinadym. Onda óńińnen yzǵar shashyp, kózińnen jalyn esip túru kerek. Taǵy bir jaǵynan, qaћarly nemese qarapaiym bolyp kórinuiń kerek. Al Qydyr atanyń boiynan ómirde qandai keiipker bolsa sonyń barlyq qasieti, ishki dúniesi kórinis tabuy kerek. Kópshilik seniń únińnen, júrisińnen, qimyl-qozǵalysyńnan adamdyq bolmystyń barlyq sipatyn kórip túruy kerek. Ol úshin kóp eńbektengen jón. Qydyr ata rólin «Segiz qyrly, bir syrly» ártis qana somdai alady. Sahna ónerinen habary joq adamdar búl róldi somdasa kúlkige qalatyny anyq. Al Ayaz ata beinesinen asa kóp qúpiyany kútudiń keregi joq. Úzyn shapany, salaly saqaly, qolyndaǵy tayaǵy bolsa bolǵany. Osy zattardyń ishinde kim túrsa da balalar ony Ayaz ata dep tanidy. Al úlkender úshin qyzyqsyz. Qysqasy, Qydyr ata tek merekeniń sánin kirgizushi emes, últtyq mádeniettiń úshqyrlyǵyn tanytushy keiipker.
Túiin
Qalai aitsaq ta, Qydyr ata úǵymynyń halqymyz ómirinde erekshe qadirli ekenin túsinemiz. Dei túrǵanmen, osy qasietti úǵymdy jete túsinip, qadirlei almai júrgenimizde jasyryn emes. Basynda aittyq, bata – qazaq úrpaqtary úshin qúndy múra. Biraq, aramyzda dúrystap bata jasap, eldiń yqylasyn alatyn atalarymyz azaiyp barady. Nege? Oǵan ateizmdi ábden sanamyzǵa sińirgen Keńestik tanym kináli. Sondyqtan osy jáne búdan da basqa qúndylyǵymyzdy qaita túletu úshin Qydyr atany dáripteudiń orny bólekshe dep oilaimyn. Osy qasietti esimdi jylyna bir ret keletin Nauryz meiramynda ǵana emes, onyń jolyn ústanyp, qasietin boiymyzǵa úyalatatyn is-sharalar júieli túrde júrgizilip, jas buynnyń sanasyna sińirsek, núr ústine núr bolar edi.
Q. Andas.
Q-Andas aqparat agenttigi.











