Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ تۇلعا تانۋ

قىدىر اتا – كيەلى ۇعىم

تاريحتى پاراقتاپ وتىرساق، ءار ۇلتتىڭ ءار كەزەڭدەگى نانىم-سەنىمى، تانىم-تۇسىنىگى جانە تىرشىلىك نەگىزدەرىنە ساي ويلاپ- تاپقان اڭىزعا بەيىم، بىراق، اقيقاتقا جاقىن ۇعىمدار بولعان.

admin
2025/08/06
تۇلعا تانۋ
0
Қыдыр ата – киелі ұғым

سونىڭ بىرى – ۇلتىمىزدىڭ قىدىر اتا تۋرالى پايىم-تۈسىنىگى. قيىر قونىپ, شەت جايلاعان بابالارىمىز: «ۇلىستىڭ ۇلى كۈنى قىدىر اتا كەلىپ, ەل مەن جۇرتقا امانداسادى, جۈرەگى تازا, پەيىلى بەكەم جاندارعا ونىڭ ىقىلاسى اۋىپ, باق پەن دەۋلەت شاڭىراعىنا قونادى», – دەگەن سەنىمگە يمانداي سەنىپ كەلگەن. تىپتى, بارلىق پەن جوقتىقتى, بايلىق پەن كەدەيلىكتى سول ۇعىمنىڭ تۆڭىرەگىنەن قاراستىراتىنىمىز دا جاسىرىن ەمەس. بىر مەزگىل كەڭەستىك ساياست بۇل ۇعىمدى ۆشىرۋگە تىرىسىپ, ونىڭ ورنىن اياز اتا سيياقتى ۇعىممەن اينالدىرۋعا كۈش سالدى. دەي تۇرعانمەن, تەۋەلسىزدىكتەن كەيىن قايتا تۈلەگەن قازاقى تانىم, ۇلتتىق سانا جۈرەك تۈپكىرىندەگى سول اقيقاتتى قايتادان قاۋزاپ, جاڭا قىرىمەن جارقىراتا تۈستى. بۈگىندە اياز اتادان گۆرى قىدىر اتاعا دەگەن سۈيىسپەنشىلىكتىڭ ارتا تۈسكەنىن بايقاپ جۈرمىز. وسىنىڭ سەبەبىن ۆڭىردەگى بىرقاتار ۆنەر سالاسىنىڭ ۆكىلدەرىنەن سۇراپ كۆرگەن ەدىك.

 

سەرىك نۇرحالىق,

«قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى:

–  مەنىڭ پايىمىمشا, قىدىر اتا تۋرالى سەنىمنىڭ تۈپ تۆركىنىن بۈگىنگى كۈننەن قاراۋعا بولمايدى. ول ۇزاق ۋاقىتتىق سىننان ۆتكەن ساليقالى ۇعىم. قازىرگى تاڭدا كۆپتەگەن ادامدار قىدىر اتانى دىنمەن نەمەسە اياز اتامەن باينالىستىرىپ جاتادى. بۇل – دۇرىس ەمەس. كەزىندە ۆڭىردە ۆتكەن  ناۋرىز دۋمانداردا قىدىر اتانىڭ رۆلىن سومدادىم. سوندا مەرەكەلىك شارانى  رەجيسسەرلەردىڭ شەشىمىمەن قوبىز ۈنىمەن ۈندەسكەن, قىدىر اتانىڭ باستاۋىنداعى شەرۋمەن  باستايتىنبىز. مۇندا قوبىز ۈنى قازاق حالقىنىڭ ارعى تاريحىنان سىر شەرتەتىندىگىن ەسكەرىپ, قىدىر اتا جايىنداعى تانىمنىڭ ارىدان باستالعانىن كۆپشىلىككە ۇعىندىرۋ ەدى. تىپتى, بۇنى – ادام اتانىڭ حالىق جادىنداعى جاندى بەينەسى دەۋگە دە بولادى.

 

 

 

بازاربەك توقىمتاەۋ,

ب. ريموۋا اتىنداعى وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ ەرتىسى:

– حالىقتىڭ نانىمىندا ناۋرىز ايىنىڭ 21-ى كۈنى قىدىر اتا اۋىل-ايماق, ۈي-ۈيدى ارالاپ, امانداسىپ شىعادى دەيتىن سەنىم قالىپتاسقان. اتانىڭ بىر ساۋساعى بۋىنسىز جاراتىلىپتى. سوندىقتان قوس قولداپ امانداسادى ەكەن. وسى كەزدە اتانىڭ بۋىنسىز ساۋساعىن سەزىنگەن ادامعا باق قونىپ, دەۋلەت داريدى دەگەن تانىم دا بار. بىزدىڭ قوس قولداپ امانداسۋ ەدەتىمىز مىنە, وسى اڭىزبەن استاسىپ جاتىر. بۈگىندە ۇعىمىمىزدا اياز اتا دەگەن تەرمين قالىپتاسقان. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, اياز اتانىڭ تۈپ تۆركىنى قىدىر اتا تۋرالى اقيقاتتا جاتىر. بەرىمىزگە ايان, تۈپ-تۇقييانىمىز سانالاتىن عۇندار باتىسقا اۋىپ,  ۇيقىدا جاتقان ەۋروپانى قۇلدىقتان ازات ەتكەندىگىن تاريحي دەرەكتەر راستاپ بەردى. سول كەزدە عۇن جاساقتارىنىڭ سوعىستان تۈسىرگەن ولجالارىن قىدىر اتا بارلىق جاساۋىلعا تەڭدەي بۆلىپ بەرەدى ەكەن. بۇل جوسىق كەيىنگى بەيبىت ۆمىردە اياز اتا بولىپ تۇلعالانىپ, ەۋروپا جۇرتىنىڭ ساناسىنا بەرىك ورنىققان. كەڭەس وداعى كەزىندە بۇل ۈردىس بىزگە دە جەتتى. قىسقاسى, اياز اتا نەگىزىندە بابالارىمىز پاراساتىنىڭ ۇشقىنى بولعان قىدىر اتانىڭ پروتوتيۋى دەپ ويلاۋدىڭ تاريحي قۇندىلىعى مول. بىر سۆزبەن ايتقاندا, كەزىندەگى كۆشپەلى حالىققا مەيىرىمدىلىكتى, كۆپشىلدىكتى, بەرەكە-بىرلىكتى, مولشىلىقتى ۈلگى ەتكەن قىدىر اتا اياز اتا بولىپ قايتا ورالىپ وتىر. سوندىقتان جاڭا جىلدا بالالارعا ساۋعا ۇسىناتىن اياز اتانىڭ ورنىنا قىدىر اتانى اۋىستىرۋدىڭ ەش ۇياتتىعى جوق دەگەن ويدامىن. قايتا, بۇل – سانالىق تۇرعىدان بالالاردىڭ تانىم-تۈسىنىگىن تەرەڭدەتە تۈسەتىندىگى انىق.

كەندەباي تەمىربايۇلى,

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:

–  حالقىمىزدا: «باتامەن – ەل, جاۋىنمەن – جەر كۆگەرەدى» دەيتىن ماقال بار. وسى تۇرعىدان كەلگەندە قىدىر اتانىڭ ەڭ باستى ارتىقشىلىعى – قالىڭ قاۋىمعا باتا بەرىپ, ولاردى بولاشاققا جەتەلەيتىن ۇلى قاسيەتىندە جاتىر. ەلبەتتە, باتانىڭ سان تۈرى بار. بىراق, قىدىر اتا جالپى قاۋىمنىڭ اتىنان سۆيلەيتىندىكتەن, ونداعى ەربىر سۆزدىڭ استارىندا تەرەڭ ماعىنا جاتۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, قىدىر اتا ەلدى, ەسىرەسە, جاستار مەن بالعىن بالالاردى بولاشاققا دەگەن سەنىمگە جەتەلەپ, ولاردىڭ بالعىن ساناسىنا ۇلتجاندىلىقتى ۇيالاتادى. دەگەنمەن, ەر جىلدىڭ ۆز ەرەكشەلىگى بار. سونىمەن قاتار, بىز قازىر تەۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە ۆركەنيەت پەن ۆرلىكتىڭ  تۋىن بيىك ۇستاپ, بولاشاققا ۆز ۈنىمىز, جولىمىزبەن بەت الىپ بارا جاتقان ەلمىز. سوندىقتان, وسى كەزدەگى مەرەكەلىك شارانىڭ بەتاشار باتاسىندا مىندەتتى تۈردە وسىنداي يگىلىكتى ىستەر قامتىلۋى كەرەك. جاستاردى پاتريوتتىققا ۈندەيتىن:

«ەلباسىمىز الىستى كۆرسىن,

ەل-جۇرتىمىز تابىستى بولسىن.

قىزدارىمىز سۇلۋ,

ۇلدارىمىز نامىستى بولسىن» دەگەندەي, ويعا جالىن, بويعا

جىگەر بەرەتىن ۇعىمدار قامتىلۋى كەرەك. سونداي-اق, ناۋرىز باتا ۈلكەنگە دە, كىشىگە دە ورتاق ۇعىم قالىپتاستىرادى. بىلايشا ايتقاندا, ەر جاستاعى ادام باتا سۆزىنەن ۆزىنە كەرەكتى نەرسەنى تاۋىپ, سول ارقىلى بويىنداعى جاقسىلىعىن اسىرادى, جاماندىعىن تۈزەتەدى. ال اياز اتا بالالارعا بازارلىق تاراتادى. راسىندا, ونىڭ كىشىگىرىم سىيلىعىنا قىزىققان اڭقاۋ بالعىندار اياز اتانى اسىعا كۈتىپ جۈرەتىنىن جاسىرمايمىن. الايدا, ۈلكەيە كەلە بۇل قىلىعىنان ۇيالاتىنى تاعى بار. ۆزىمىزدە سونداي كۆڭىل كۈيدى بالا شاعىمىزدا باستان كەشىردىك.

بىراز جىل وبلىسىمىزدا ۆتكەن ناۋرىز دۋمانداردا قىدىر اتا رۆلىن سومداپ كەلدىم. ەرينە, باسقا ساحنالىق رۆلدەرگە قاراعاندا ونىڭ جۈگى اۋىر ەكەنىن مويىندايمىن. راسىندا ساحنادا جۈرگەن جىلدارىمدا كۆبىنشە باتىر, بي, قاћان, حانداردىڭ رۆلىن كۆپ وينادىم. وندا ۆڭىڭنەن ىزعار شاشىپ, كۆزىڭنەن جالىن ەسىپ تۇرۋ كەرەك. تاعى بىر جاعىنان, قاћارلى نەمەسە قاراپايىم بولىپ كۆرىنۋىڭ كەرەك. ال قىدىر اتانىڭ بويىنان ۆمىردە قانداي كەيىپكەر بولسا سونىڭ بارلىق قاسيەتى, ىشكى دۈنيەسى كۆرىنىس تابۋى كەرەك. كۆپشىلىك سەنىڭ ۈنىڭنەن, جۈرىسىڭنەن, قيمىل-قوزعالىسىڭنان ادامدىق بولمىستىڭ بارلىق سيپاتىن كۆرىپ تۇرۋى كەرەك. ول ۈشىن كۆپ ەڭبەكتەنگەن جۆن. قىدىر اتا رۆلىن «سەگىز قىرلى, بىر سىرلى» ەرتىس قانا سومداي الادى. ساحنا ۆنەرىنەن حابارى جوق ادامدار بۇل رۆلدى سومداسا كۈلكىگە قالاتىنى انىق. ال اياز اتا بەينەسىنەن اسا كۆپ قۇپييانى كۈتۋدىڭ كەرەگى جوق. ۇزىن شاپانى, سالالى ساقالى, قولىنداعى تاياعى بولسا بولعانى. وسى زاتتاردىڭ ىشىندە كىم تۇرسا دا بالالار ونى اياز اتا دەپ تانيدى. ال ۈلكەندەر ۈشىن قىزىقسىز. قىسقاسى, قىدىر اتا تەك مەرەكەنىڭ سەنىن كىرگىزۋشى ەمەس, ۇلتتىق مەدەنيەتتىڭ ۇشقىرلىعىن تانىتۋشى كەيىپكەر.

تۈيىن

قالاي ايتساق تا, قىدىر اتا ۇعىمىنىڭ حالقىمىز ۆمىرىندە ەرەكشە قادىرلى ەكەنىن تۈسىنەمىز. دەي تۇرعانمەن, وسى قاسيەتتى ۇعىمدى جەتە تۈسىنىپ, قادىرلەي الماي جۈرگەنىمىزدە جاسىرىن ەمەس. باسىندا ايتتىق, باتا – قازاق ۇرپاقتارى ۈشىن قۇندى مۇرا. بىراق, ارامىزدا دۇرىستاپ باتا جاساپ, ەلدىڭ ىقىلاسىن الاتىن اتالارىمىز ازايىپ بارادى. نەگە? وعان اتەيزمدى ەبدەن سانامىزعا سىڭىرگەن كەڭەستىك  تانىم كىنەلى. سوندىقتان وسى جەنە بۇدان دا باسقا قۇندىلىعىمىزدى قايتا تۈلەتۋ ۈشىن قىدىر اتانى دەرىپتەۋدىڭ ورنى بۆلەكشە دەپ ويلايمىن. وسى قاسيەتتى ەسىمدى جىلىنا بىر رەت كەلەتىن ناۋرىز مەيرامىندا عانا ەمەس, ونىڭ جولىن ۇستانىپ, قاسيەتىن بويىمىزعا ۇيالاتاتىن ىس-شارالار جۈيەلى تۈردە جۈرگىزىلىپ, جاس بۋىننىڭ ساناسىنا سىڭىرسەك, نۇر ۈستىنە نۇر بولار ەدى.

 

 

ق. انداس.

Q-Andas اقپارات اگەنتتىگى.

Post Views: 104
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
تۇلعا تانۋ

«اققۋ اعاي» اتانعان ۇلاعاتتى ۇستاز

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
تۇلعا تانۋ

توككەن تەردىڭ قادىرى

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
تۇلعا تانۋ

ۇستاز انانىڭ حاتى

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
تۇلعا تانۋ

تاعىلىمدى تاعدىر

May 15, 2026
«Апа, сен болмасаң»
تۇلعا تانۋ

«اپا، سەن بولماساڭ»

May 12, 2026
Бегзат өмір
تۇلعا تانۋ

بەگزات ءومىر

May 5, 2026
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz