Esenkeldi Qúdainazarúly (Esengeldi bi Qúdainazar balasy, 18 ǵasyrda ómir súrgen) – Jońǵar shapqynshylyǵy kezinde ǵúmyr keshken qazaqtyń beldi bileriniń biri, Abylai hannyń bas serigi bolǵan ataqty kisi. Ákesi Qúdainazar batyr men jalǵyz ápkesi Gúlaiym 1698 jyly qazaq-jońǵar arasynda oryn alǵan Qyzyljar shaiqasynda 100 sarbazymen birge erlikpen qaitys bolady. Aruaqtardyń ruhyna arnap 2023 jyly Jetisu oblysy ákiminiń qoldauymen Qyzyljar shaiqasy bolǵan Jetisu oblysy, Aqsu audanynyń Qapal shatqalyna eskertkish taqta ornatyldy. Esengeldi bala shaǵynda sheshesi Toiyn ananyń tárbiesinde naǵashylary Saryúisinder arasynda aǵasy Jolymbet, inisi Soltankeldimen birge erjetedi. Keiin Matai Qaiyp bidiń tárbiesinde el men jer tanyp, úlgi-ónegesin alady. Jońǵar shapqynshylary joiylǵan soń Naimannyń Matai tarmaǵynan taraityn Qyzai ruynyń bii bolyp, olardy ataqonysyna kóshirip, ornalastyru júmysyn atqarady.
…Aqtaban shúbyryndy, aqtaban shúbyryndy,
Aq tuyń jyǵyluly, aq tuyń jyǵyluly.
Olaq qatyn toqyǵan alashadai,
Órmegińniń arqauy suyryldy,
Aqtaban shúbyryndy, aqtaban shúbyryndy…
– Múqaǵali Maqataev.
Alǵy sóz ornyna:
Inim Esqat Andasqa
Jebemei qaisarlyqqa ómirimdi,
Janyma jaisyz oilar nege ilindi.
Artymnan tompańdatyp ertip qoiǵan,
Táńirge rahmet, sen, inimdi.
Azǵana tirligimde jiyp-tergen,
Jerge tastai qoimassyń senimimdi.
Ómirge joq ózgeshe ókpem meniń,
Osy ǵana bolmas deimin jetken jerim.
Ózime sai, kesikti enshi alamyn,
Tegin ketpeu kerek qoi tókken terim.
Úmitin selge aǵyzyp ata-ananyń,
Árine, jaraspaidy tekke ólgenim.
Syrlasyp taǵdyrymnyń nazymenen,
Jatyrmyn kúz, qys, kóktem, jazymenen.
Qúr úmit, bos qiyalǵa yryq bermei,
Tyrmysyp kelem, mine, álide men.
Qimasa, qimasyn kún erkindigin,
Oiymnyń erkeligin jazyp ólem.
Janardy torlap janǵa jat kúiikter,
Jatsa da jaisyz habar qaqtyryp jer.
Jabyqqan júregime jylu qúiyp,
Jamyraidy kókeide jaqsy úmitter.
Men senimmen ózińe tapsyramyn,
Bolashaqqa amanat, tapsyryp ber.
KÓSH
«Qara taudyń basynan kósh keledi,
Kóshken saiyn bir tailaq bos keledi».
Erkindigin enshi etken keń tabiǵat,
Oilatpaidy sirá da eshteńeni.
Elitedi tamasha kúiimenen,
Dúnieniń osynau keste jeri.
Ańsaryńdy jarady jusan iisi,
Basqalardy aitudyń joq keregi.
Aqyldysy auyldyń arman quyp,
ókinedi isine kesheleri.
Aqymaǵy auyldyń aǵat bassa,
Aqylgóii, árine, des beredi.
Qarapaiym qalpymen qara qazaq,
Talai-talai tirlikti keshken edi.
«Aulym kóship barady belden asyp,
Belden asqan búltpen aralasyp».
Qyzyǵyna tirliktiń qyzyǵady,
Jańa ómirge yntyqqan bala ǵashyq.
Kókeide kópten júrgen pák sezimdi,
Osy oraida, jas jigit alady ashyp.
Qyz bala da árine, syr bermeidi,
Úyańdyqpen sezimin ala qashyp.
Janarynda jalyndap qúlqy, ary,
Syldyr qaǵyp sólkebai sholpylary.
Ózine tán ibasy, izeti bar,
Joǵalmaǵan boiynan bal túmary.
Jas kelinniń janyna jylu qúiǵan,
Qúrsaǵynda bir ómir búlqynady.
Ózen boiy,
Salqyn tau,
SHatqal qúzdar,
Janǵa jylu shashady, aspanǵa yzǵar.
Gúl dalanyń keremet kúiimenen,
Keudeńizde tershidi qatqan múzdar.
Kóterilip kei-keide jipsigendei,
Qiyalyńdy qúndaqtap jatqan syzdar.
Ár júrekte alaulap sezim oty,
Bilinedi kózinen kóńil qoshy.
Túsindirip otyru túrmys jaiyn,
Aq samaily ájeniń óz úlesi.
Aqsaqaldar dáriptep el tarihyn,
Bala jigit el tanyr kezi de osy.
«Aulym kóship barady Almalyǵa,
Kim kónbeidi taǵdyrdyń salǵanyna».
Óz tarihyn osylai jazǵan qazaq,
Ótken kúnniń qym-quyt shańdaǵynda.
Múndai teńdik, arlylyq qaidan bolsyn,
Talǵamyńdy jalǵaityn armanyńa.
…Búl nedegen, táńir-ai, ǵajap deshi,
Qara túnge auysar jannat keshi.
Elitetin jaǵymdy kúiimenen,
Mazalaityn janyńdy azap ta osy.
Tarihtyń paraǵyn shimailaumen,
Kele jatyr taǵy bir qazaq kóshi.
Búl kósh múlde basqadan bótenirek,
Auyr oilar ár basta keseli kóp.
Kári bura mańqiyp júk kóterip,
Maiysady kári bel, jetegi joq.
Sorasy aǵyp kózderdiń, kóńilderden,
Qarǵys, nala, qasiret ketedi údep.
Úlar-shu bop úrgen it, aptyqqan jan,
Júrekterden adyra shattyq qalǵan.
Qatyn-qalash, kempir-shal, bala-shaǵa,
Qúlazidy jas kelin aqtyq salǵan.
Tórt túliktiń ketipti berekesi,
Jaily kúnniń shóline qaqtyqqannan.
Erkegi joq, o, toba, qaida ketken,
Árbir bastan aqylmen aila ketken.
Berekesi birliktiń kórinbeidi,
Tirshiliktiń kóshine bailam etken.
Saumal jeli dalanyń jelpimeidi,
Jandy elitip jatatyn maida leppen.
Ǵajap, ǵajap tirliktiń siy degen,
Aqyl qashqan osy ma, shynymenen.
Ábiger bop júrgeni árbir adam,
Ózi tiri qaludyń kúiimenen.
Ái, adam-ai, adam-ai, amal neshik,
Basqa auyr kún aunasa qiyn eken.
Bir- birine quat joq qarasarǵa,
Azapty múń antalap talasa da.
Jaralasań jarala tánimdi, tek,
Jalynyna júrektiń jara salma,
Jastyq shaǵyn armandap qariyalar,
Tisin qairap keledi bala-shaǵa.
Qalmady-ǵoi es-aqyl úyaly elde,
Qúlap jatty atany qiya jerde.
Bosyp ketip barady bet-betimen,
Pana bolmai janyna tuǵan ólke.
Jiyp tergen bailyǵy byt-shyt bolyp,
Qalyp jatyr ana jer, myna jerde.
Áupildegen qyrsyqtyń kúshigeni,
Qúrǵyr azap búl eldiń túsime edi.
Darqandyqty tu etken adamdarǵa,
Taǵdyr qalai qysymyn túsiredi.
…Berekesin ketirgen qairan eldiń,
Kim deisiz-au?
Tosyn tigen jońǵardyń qysymy edi.
Oirandalǵan otty oshaq erte-keshi,
Múnan beter tauqymet barma deshi.
Aqyl tabar bastaǵy qiǵylyqqa,
Adamdardyń abdyrap qalmady esi.
Azamaty attanyp el qorǵauǵa,
Auyl josyp baratqan jaǵdai osy.
Kári tarih tynyshtyqtan enshi almaǵan,
Aldamshy joq, adamdy senshe aldaǵan.
Tabanynan jańylyp taǵylyqpen,
Aǵyp shyqty ayarlyq qansha arnadan.
Syilaǵyń da kelmeidi-au ǵúmyr boiy,
Berekeni, qaimaǵyn jau shaimaǵan.
Jyly júzge qaldyrmai óń súreńdi,
Seniń qalyń mańdaiyń tershimeidi.
Bastan úshyp ketkensoń bayany joq,
Bermei-aq qoi, bailyqtan enshi, meili.
Alauyzdyq salmasań ar-namysqa,
Seniń janyń, áiteuir, kónshimeidi.
Tynysy keń búl álem teń jetedi,
Barlyǵyn da jer besik terbetedi.
Qyrqystyryp qoiyp-aq adamdardy,
Qyzyq kórip túrmasań neń ketedi.
Búgin shauyp ketseń sen úyaly eldi,
Erteń onyń úrpaǵy er jetedi.
Astań– kesteń oirandap asqaq ardy,
Seniń jolyń kekpenen qasqalandy.
Qos janarǵa óshtikten qan úyalap,
Qatigez qyp jiberdiń jas tabandy.
Qara jerdiń qoinauyn qanǵa boyap,
Erteń olar shappaima basqalardy.
Boljai alar kezinde kim alysyn,
Aspaidy eken dáuirden qiyal kúshiń.
Qazirginiń qarasaq kózimenen,
Qainap qanyń ketedi, jylap ishiń.
Qazaq kórgen múńyna, nalasyna,
Sen, sen, tarih, sen tarih kinálisiń.
Qorlyǵy joq, eshkimge zorlyǵy da,
Keń peiilin syilaityn joldyǵyna.
Kúnshil emes basqanyń baqytyna,
Qalai qidyń qisynsyz joldy myna.
Qatigezdik qylyshyn sen ústattyń,
Sol qazaqtyń momaqan, arly úlyna.
Ornamaityn jaǵymdy qylyqqa shyq,
Qyzdar kúlip, jigitter iyqtasyp.
Qazdai qalqyp júretin keń dalada,
Kete almaityn, árine, qyzyq qashyp.
Byt-shyt etip sol darhan kóńilderdi,
Berekesin ketirdiń búzyp – shashyp.
Malynatyn qyrshyn jan nár óńine,
Sen qaldyrǵan izderdiń tálimi me?
Qazekeńniń kóretin azap, múńy,
Qalmaǵan ba, qarashy, áli kúnge.
Qasiretin kóńilge úyalatyp,
Auyl josyp keledi taǵy, mine.
Auyl josyp barady aimaǵymen,
Belgi qalmai bayaǵy sairan kúnnen.
Nuǵa kirip joǵalyp ketip jatyr,
Qozy-laq, tai-taiynsha, tailaǵymen.
Aqqa boyap barady jerdiń betin,
Qúrt, irimshik, saumal, shúbat, qaimaǵymen.
Antalaǵan auyr múń zar úshynda,
SHybyn jannyń kúiimen alysuda.
Qorǵan bolmai ólkeniń tau, ormany,
Pana bolmai qoǵasy, qamysy da.
Kólbeń qaqqan qashqyndyq qasireti,
Árbir basqa múń bolyp jabysuda.
Zar, keiistik torlaǵan talǵar oidy,
Janshyp jatyr qasiret zańǵar boidy.
Jabyǵudyń kúiimen úmit sónip,
Jol ortada kúiresin arman, meili.
Qasireti me, búl kóshtiń qasieti me?
Bir kók bóri ilesip qalmai qoidy.
SHama da joq artyna qarailauǵa,
Múndai shaqta bolmaidy ayaldau da.
Kempir men shal jabysyp kári bozǵa,
Óksip, shúbap keledi jayau bala.
Bebeuletip áz janyn tolǵaq qysyp,
Áreń shydap keledi ayauly ana.
Ne shappaidy, kók bóri, ne qalmaidy,
Jas anadan janaryn bir almaidy.
Tolǵaq qysyp jas ana shyryldasa,
Bir orynda taǵat qyp túra almaidy.
Kóshke múldem jalǵasty ilesuge,
Tolǵaqty ana shamasy kelmei qaldy.
Aulaq qalǵan adyra aila-sharǵy,
Erkin elge búl kúndi qaidan saldy.
El aǵasy Qaiyp bi,
Kópshilikke:
–Toqta, qauym, toqa! – dep aiqai saldy.
Bir jańa ómir dúniege kele jatyr,
Peiilińmen, berekeń qaida qaldy.
Aldyńǵy men keiingi el bári tynsyn,
Aiyldary attardyń aǵytylsyn.
Aunasa da, árine, basymyzdan,
Búl tirliktiń tynyshtyq, taqyty shyn.
Bizdiń búlai qan keship júrgenimiz,
Bizden sońǵy úrpaqtyń baqyty úshin.
Osy kórgen qasiret nege tatyr,
Aryndy arman azapty jeńedi aqyr.
Kegin alyp atanyń, joǵyn joqtar,
Nege dana bolmasyn, nege batyr.
Syiynyńdar, táńirge syiynyńdar,
Jalyndy ómir dúniege kele jatyr.
Búl ómirdiń tartuy sorǵa baspa,
Iá, táńirim joldaryn ońǵa basta.
Toqta qauym, júk túsir, ot jaǵyńdar,
Meili tirlik bir súrkei jolǵa baqsa.
Bizdiń ómir kúl bolyp ketsedaǵy,
Jas tirlikti bola ma qorǵamasqa.
Torlasa da, osynau shaqta múńdar,
Áli alda atatyn aq tańyń bar.
Qasietin qazaqtyń saqtai alsań,
Qaiyrymsyz qylyqtan saqtanyńdar.
…Aqsaqaldyń aitqanyn eki etpeitin,
Atam qazaq degenniń salttary bar.
Sabylǵan kósh bir sátte tynyp qaldy,
Boilaryna sabyryn jiyp bári.
Auyr oidyń azabyn arqalaǵan,
Kórinedi kóńildiń synyqtary.
Janarynda jaulyqtyń jalyny oinap,
Kóre almaisyń qyzyqty qylyqtardy.
Qara basta qasiret qara túman,
Qara kúnniń zárinen jaratylǵan.
Bireu joqtap ákesin, bauyrlaryn,
Aiyrylǵan bireuler anasynan.
Qaiyrylǵan qanaty qalyń eldiń,
Qaiǵysyz jan tappaisyń arasynan.
Qairan qazaq, qaiteiin azaby kóp,
Qaldy-au názik júrekter jaraly bop.
Qarǵys, sile, joqtau-zar, kóńil aitu,
Jatyr myna múlgigen dalada údep.
Kim oilaǵan búl kúidi jaratushym,
Momyn eldiń basyna salady dep.
Estilmeidi dalanyń ayauly áni,
Árbir basta auyr oi, qayau jany.
Selge ketken senim men sezigi de,
Oiran bolyp mezgilsiz arai baǵy.
Áreń-áreń es jiyp sabylǵan el,
Es toqtatyp jan-jaqqa qarailady.
Auyr qaiǵy kóńilge jiysypty,
Ár janarda qaiǵynyń múńy shyqty.
SHalqar sezim alauy oirandalyp,
SHalqaq keude búgilip qúrysypty.
Asyr- tasyr tirshilik sap basylyp,
SHyryldaǵan sábidiń úni shyqty.
Ańsap júrgen mereili qyzyq kúndi,
Jańa tirlik jandaryn qyzyqtyrdy.
Jańa tuǵan sábidiń qormaly ma?
Jal basynda kók bóri úlyp túrdy.
Sorly shaqqa kiná artqan qariyanyń,
Omyrauyn jas seli juyp túrdy.
– Ua, jańa ómir, biz úshin sen bolmasań,
Jalyny óshken sezimge em bolmas án.
Aiyqpaidy júrekke bailanǵan kek,
Aiyqqansha osy bir dertter qashan.
Qalai bastau endigi eldiń basyn,
Saǵan mansúq demeimin, senderge tán.
Jatyr, mine, múń shegip, jylap halyq,
Búl kúnge de qaitemiz, kiná artpalyq.
Máńgi shattyq bolu da múmkin emes,
Túrǵan kezde baqytyń synapsha aǵyp.
Qandai adam bolasyń, óz nesibiń,
Inshalla, qazaq qanyn joǵaltpadyq.
Qara túman qaptasyn qara aspandy,
Qyssadaǵy qasiret zar, aqpandy.
Máńgi armannan nár alu boryshyń bar,
Tániń seniń arshamen alastaldy.
Bizdiń tarih jelisin úzbeu úshin,
Sendei úrpaq bolmasa jaraspaidy.
Jylu etpe janyńa jat qylańyn,
Túrmasa da núr shashyp baq shuaǵyń.
Búl kúnderdiń azabyn mise etpeimin,
Keleshekti oilaumen aptyǵamyn.
Qazaq elin biikke shyǵaratyn,
Úly mindet senderge tapsyramyn.
Aqyly osy adamnyń esti úlynyń,
Qate bolsa oilarym kesh, qúlynym.
Jiyp-tergen bailyǵyń bolmasa da,
Tek boiyńnan ketpesin tektiligiń.
Osy meniń senderden tileitinim, –
Dep Qaiyp bi kindigin kesti úlynyń.
HABARSHY
Qiyn eken adamdy sor arbauy,
Oiran boldy talaidyń kóp armany.
Qazaq degen yrysty halyq edi,
Darhandyqtyń shekpeni oranǵany.
Ańǵal-sańǵal jabusyz sol minezin,
Qúryp qalǵyr jońǵarlar kóre almady.
Kóre almady, ata jau, shara bar ma?
Jaraspaidy ol kezdi qaralauǵa.
Óshtik qaldy sanany mazalaǵan,
Qaiǵy qaldy qystyǵyp sanalarda.
Deitúrǵanmen jańasha bir quanysh,
Kúle kirdi esikten jańa otauǵa.
Jyly sezim úyalap uysyna,
Kezikkendei jas ana úly synǵa.
Otyrǵanda bólenip shat kóńilge,
Qúshaǵynda jas sábi, kózi shyńda.
Arǵy auyldan attandap bireu shapty,
– Jalǵyz adam keledi qalt-qúlt etip,
Kórinbeidi túlǵasy kóz úshynda.
Jalǵyz adam keledi kóz úshynda,
Jau ma, dos pa bilmedik ózi sirá,
Bolmaitúǵyn boldy ǵoi taǵy pana,
Jańa ómirge qyzyqqan qonysy da.
Kósherme eken jáne de júk kóterip,
Jasar ma eken daiyndyq túrysuǵa.
Taryqqan júrt Qaiyp bidiń aldyna keldi.
– SHeshimin ait, bi ata, kesim shyǵar,
Bekimińdi, oiyńdy úsynshy dál.
– Soǵysuǵa jasańdar dayarlyqty,
Ál qalmady kólikte qysym qylar.
Oiran bolyp jauyńnyń qolynda ól,
Iá, bolmasa dúshpannyń esin shyǵar.
Erkin tirlik er halyqq súienetin,
Kim qalaidy qúldyqtyń kúieleshin.
Qas batyrlyq qanyńdy qyzdyra tús,
Júrekterge qas jiger úielesin.
Túgel myna tiri jan qaru alsyn,
Iá tiri qalasyń? Iá ólesiń!
SHapqyn ketti aralap auyl, úidi,
Ottar qaldy ornynda jaǵyluly.
Qatyn-qalash, kempir-shal, bala-shaǵa,
Qúral izdep, qol jiyp sabyluly.
Aq jainamaz aldyryp alqaly top,
Quat tilep táńirden basyn idi.
Bisimillá hi rahman raqim.
Álhamdulalahi rabbil alamin, ár rahyman rahim, maliki yaumidyn yakannaǵbudu ua yakan nastaǵin, yhdina siratal, mústahim a siratal lazina ánǵamta ǵalaikúm ǵairul maǵdu bi alaihim uolazalin. Amin.
Qul qualla quaǵady, allahu sámadi, lámyaludi, uolam yulady, úlam yakún la hukúfdann ahadi..
Janyn jelpip armanmen shuaqty úmit,
San túrli oi bastarda túr aptyǵyp.
SHarasyzdyq tózimin órtese de,
Kópke degen senimin quat qylyp.
Alla atyna aqtilek arnap jatty,
Aqsaqaldar, analar jylap túryp.
– Jappar iem, bilemiz qanatyń keń,
Bizdi óziń adam ǵyp jaratyp eń.
Nege osynsha qat-qabat múń syiladyń,
Bastau alǵan jalyny qara túnnen.
Tirlik múnsha salatyn auyrlyǵyn,
Qaltyldaǵan qúldyqtyń balasymem.
Qalyń qaiǵy órtedi-au júregimdi,
Búl qyrsyq oi qalaisha kúle kirdi.
Qam-qaiǵysyz ótkizu bolmady ǵoi,
Qúryp qalǵyr qystyqqan qu ómirdi.
Qarǵa-qúzǵyn shúqylap kári tándi,
Mújyr ma eken it pen qús súiegimdi.
Darqandyqpen jaiylǵan keregesi,
Tynyshtyqtyń qaida eken berekesi.
Kereǵarlyq nelikten qarsy alady,
Qyrsyǵy joq jandardy kenet osy.
Elge tirek bolatyn batyrlardyń,
Qaldy eken qai dalada óleksesi.
Kóremisiń kózdegi jas-selimdi,
Jaqsy kónder janyma jat kórindi.
Osy jańa tirlikti qanatyńa al,
Qorǵamasań, qorǵama basqa ómirdi.
Solarǵa tán sorlaǵan búl dalanyń,
Bizden sońǵy biigi, taq, senimi.
Salmaq salyp auyr kún narau júrtqa,
Malynsa da beisebep janar shyqqa.
Mánin tolyq túsinbei árbir istiń,
Jaraspaidy jol beru sarańdyqqa.
Kele jatqan myna bir habarshynyń,
Jaqsylyq pa, joldary jamandyq pa?
Qarsy alatyn árdaiym qyrlar assa,
Kóńil shyǵy bir sátke qúrǵamas pa?
Ne kórmegen kári tán myna ómirde,
Onydaǵy kórermiz sorǵa bassa.
Berekesin qashyrmai beibit eldiń,
Iá, táńirim bárin de ońǵa basta.
Sálauyn haula amra rahyimin!
Úmtazyl yaual mújrimyn.
Bi rahmatika iá raham rahimin. Allahu Akpar.
Barlyq jan áreket joq, tynyp qalǵan,
Kek, yza antalaidy qiyqtardan.
Tymyq jer, tymyq aspan, tymyq dala,
Qalypty tynyp tirlik, tynyp bar mań.
Qaiyp bi qos tizesin áreń jaidy,
Júginip otyrǵannan úiyp qalǵan
Kúiine qalyń eldiń qara myna,
Jiypty bar erlikti janaryna.
–“Berik bol”, – deitin tilek únsiz ǵana,
Júekterden júrekke taraluda.
Birligin sabylǵan el endi tapty,
Jer úiyq Jetisudyń aralynda.
Alauyz, aqymaqtyq eskiripti,
Tastapty bei-bereket kóp qylyqty.
Birlik – deitin bir kúshtiń jeteginde,
Qalyń el endi mine es jiypty.
Alyp qashpa armandar adyra qap,
Bir úmit jeteleidi kópshilikti.
Ár basta aluan qiyal júzip eren,
Tabysqan yntymaqtyń kózimenen.
Salqynyn balǵyn janǵa úyalatsa,
Qiyn-aq qu tirliktiń syzy degen.
Qatarǵa qosylypty qaru alyp,
Kempir-shal,bala-shaǵa, qyzymenen.
Oinaǵan oida jalyn, júz alauy,
Jastyqtyń kórinbeidi múz alańy.
Habarshy el shetine ilinipti,
Búl kezde kim taǵat qyp túra alady.
Iá, táńir jaqsylyq pa, jamandyq pa?
Árine, kele jatqan óz adamy.
Bolsa eken dep baǵy ústem, joly sily,
Jaqsy úmit, tilek, shattyq qońyrsidy.
Qasireti me jaraly qauymymnyń,
Qasieti me dalamnyń tobylǵyly.
Qaiyp bidiń aldyna keldi daǵy,
Habarshy tize búgip, qolyn súidi.
– Súiinshi, aqylgóiim, dana halqym,
Qótergen qasietin qara nardyń.
Batyrlaryń jeńispen kele jatyr,
Auzyn júlyp shiqandy jaralardyń.
Búl joly bar adamǵa erlik bitti,
Tileui balalar men analardyń.
Keskilesken maidanda qarasatty,
Qorlatpadyq dúshpanǵa “Alash” atty.
Qaidan bitken kúsh-quat kim biledi,
Jaby jylqyń maidanda alasatty.
Biri-onǵa, ony-júzge tótep berdi,
Búl ne degen batyr el parasatty.
Oiran bolyp dúshpanyń oiǵa qaldy,
Jeńilip, jetimsirep sorlap ary.
Qorǵap qaldy qauymyń, qasietin,
Qorǵap qaldy qadirli keń dalańdy.
Ton ishinde tyǵylyp júrgen úlyń,
Jońǵarlardyń súluyn oljalady.
Órkendi ómir qarsy alar óser eldi,
Aulaq ketti búl shaqtyń keselderi.
Júrekterin jibitip shalqar sezim,
Úrpaǵyńnyń búl kúnde desi órleuli.
Tularyńnyńń qiylmai shashaqtary,
Ketkender bári aman-esen keldi.
Ashy kúnniń ótinde jabyqqan kóp,
Syǵalady ún-túnsiz jabyqtan kep.
Quandy ma, bolmasa kóńili bos pa?
Jylap ketti qarya, taryqqan kóp.
Óz aitaryn Qaiyp bi jaiyp saldy,
Habarshyǵa qaratyp aiytqan bop:
– Rahmet, úrpaǵym, óreli estim,
Otyr edim ótinde kóp elestiń.
Astyńa tai qaraǵǵym, qauymyńa,
Tigizbesin salqynyn kúielesh kún.
Senderdiń de úlesińń ústem,
Biraq,
Qasiettiń bastauy sen emessiń.
Janaryma nesine múń ilemin,
Jaina, jaina, jadyra kún-ireńim.
Qartaiǵanda kerilip kóretúǵyn,
Osy boldy qyzyǵym tiri meniń.
Kók bórisi artynan qalmai júrgen,
Jas sábiden bir syrdy túiip edim.
Jerge tastap ketpessiń tilegimdi,
Eń aldymen er jetip, bil elińdi.
Qúshaǵyna quanysh qalyń eldiń,
Sen ómirge kelgende, kúle kirdi.
Sen, aqyldy bolmauǵa qúqyǵyń joq,
Bir túrli áuen terbep túr júregimdi.
Órkendi ómir qarsy alar óser eldi,
Orta jolda oiran bop keselderi.
Áli seniń jabyqqan qauymyńnyń,
Áli seniń atyńmen desi órleidi.
Qaiyp bi: azan aityp aiqailady,
Seniń atyń:
Esengeldi, Esengeldi, Esengeldi.
MÚZBALAQ
Jandy elitip dalanyń maida jeli,
Jatyr shalqyp qazaqtyń aimaq eli.
Qazaq jeri osyndai darqandyqtyń,
Oty sónbes ómirlik maidany edi.
Búl jaisańdyq soǵystyń tynǵan sáti,
Beibit kúnniń berekeli jaǵdaiy edi.
Qúlaǵan soń jeńilip jauy jardan,
Sabylystyń adyra shaǵy qalǵan.
Túzu tarap tútini keńistikke,
Tynyshtyǵyn ómirdiń tauyp alǵan.
Búl ne degen keremet halyq edi,
Jan-jaǵynan jaqsylyq jamyraǵan.
Qoi qozylap, óriste qúlyn shauyp,
Auyl úidi basady qoyu shańyt.
Úlar-shu bop oiyn quǵan balalarǵa,
Qariyalar qoyady tyiym salyp.
Qinalysyn úmytyp ótkendegi,
Quanyshqa malynǵan dúiym halyq.
Baq ornaǵan nalaǵa, sorǵa – nesip,
Keshe kúngi balausa oilar ósip.
Batyrlary jasaǵan erlikterdi,
Aqyndary jatqany jyrǵa qosyp.
Múńymenen shattyǵyn sodan tauyp,
Barlyq qauym tyńdaidy úimelesip.
Jyraulardyń áuendi tasyp áni,
Batyrlyqtyń baǵamyn asyrady.
Siqyr sezim degen de qiyn eken,
Joq-au múnyń, árine, jasyrary.
Qariyalar soǵystan mezi bolyp,
Jas jigitter soǵysqa asyǵady.
Sezilmeidi batqan kún, atqan tańy,
Janyn jelpip jas úmit, jaqsy armany.
Arman quyp auyldyń balalary,
Jabaǵysyn jabyuap jatqandary.
“Oiyn” deuge múnysyn kelispeidi,
El namysyn, tarihyn saqtau qamy.
Kim tileidi aunauyn basqa múńdy,
Kim kiǵysy keledi jas talyńdy.
Sátti sapar tileimin joldaryna,
Jaqsy úmitpen sapary bastalyndy.
Bir sátte múnar basyp ketui ońai,
Qyran úshyp óte almas asqaryńdy.
Júregi aq bolǵanmen maqta qardai,
Kim bilsin syn taǵady atqa qandai.
Bilegine súienip júrgender bar,
Óz basynyń namysyn saqtai almai.
Jaqsy azamat bolmaidy kim kóringen,
Kópshil úǵym kókeide bastau almai.
Qansha qadir tapqanmen des ótkeli,
Jaqsy-au bastan ár túrli is ótkeni.
Biraq, biraq osy bir jas buynǵa,
Túnyp jatqan túiinin ózektegi.
Ótkenderdiń múratyn túsindiru–
“Boryshym” – dep Qaiyp bi eseptedi.
Eske salyp ótken er, ótken kúndi,
Jalyny mol júrekti septendirdi.
Jaqsy jandar jetelep jas armandy,
Túshy kúnder árine kektendirdi.
Bidiń aitqan bitimi ómir boiy,
Esenkeldi oiynan ketpei júrdi.
– Balam ótken tarihyńdy bilesiń be?
Babań ketken tapsyryp júr esimde.
Bastan keshken tirlikten jiyp-terip,
Tasqa jazǵan tarihyn, úlesin de.
Qazaq degen keńpeiil halyqpyz biz,
Bolsyn seniń, aldymen, búl esińde.
Qolǵa qonbas belgisiz nesip kelip,
Ótken kúnge túsinbei óshikpelik.
Tynys etken tirliktiń dám-túzyna,
Qara jerdei qadirli besikti emip.
Qalasy bar, ǵylymy, ǵalymy bar,
Halyq edik, júrmegen kóship-qonyp.
El arasy taza edi qyrqystan da,
Óz zańy bar jaǵasyn jyrtysqanǵa.
Esirigi sol kezdiń aqyldy edi,
Bilimdi bop júrgennen búl tústarda.
Berekeniń qaimaǵy búzylmaityn,
Sauran, Sozaq, Tashkent penTúrkistanda.
Tirlik etu, joq múlde qysylysyp,
Qiyaldyń da jatatyn qysymy úshyp.
Osy ortadan bilim ap qaita–túǵyn,
Kóńiline kóp sááule túsirisip.
Túsi, tili, úǵymy bólek jandar,
Túrki tili arqyly túsinisip.
SHalqyp, tasyp jatqan soń oiy, asy,
Belgili ǵoi ashylmai oi qalmasy.
Sórelerde tizilip túqratúǵyn,
Babalardyń baiyrǵy qoljazbasy.
Dos súiinip jatatyn, shyndyǵynda,
Qyzǵanysyp qalatyn sorlap qasy.
Júzderinen kórinip núr, jyluy,
Sol kezderdiń qúlaqta túr dúbiri.
Oila balam, árine, óz kezinde,
Jaudyń saǵy aqylmen syndyryldy.
Mine, sondai órkendi el bolmasa,
Múmkin be edi bizdei úrpaq tudyruy.
Sol kúnderge qalaisha seń júrgen-di,
Izdep qazir tappaisyń eldi, irgeńdi,
Osy eldiń keleshek baqyty úshin,
Sen biluge tiissiń, men bilgendi.
Men de senshe bir kezde senbegenmin,
Biraq, ómir shyndyǵy sendirgendi.
Túrmaǵan soń basylyp kózge múldem,
Ómir shirkin ótedi ózgerumen.
Men, mynany túsindim kóre júrip,
Qatpar-qatpar tarihtyń kezderinen.
Qasiretke orandy qazaq jeri,
Soǵys qúmar jońǵardyń óz qolymen.
Jat jandarda bolmady janashu da,
Qanǵa bókti qala da, dalasy da.
Nebir dana abyzdar ólim qúshty,
Úrkin- qorqyn, qashqynnyń arasynda.
Ońailyqpen ornyna kelmeit túyn,
Oirandady ǵylymdy alasúra.
SHańǵa bólep araily appaq tańdy,
Keń dalada qasiret qaptap qaldy.
Beibit jatqan ǵylymnyń kenishterin,
Basyn kesip dańǵoilar jaqsy attandy.
Bar bailyqtan airylǵan qairan halqyń,
Qanyn ǵana áiteuir saqtap qaldy.
Jaqsy jandy jamandyq oilamaǵan,
Qalai ǵana ólimge qiyady adam.
– Patshasy, batyry joq pa?– edi dep,
SHaqsha basta shadyr oi túr-au balam.
Halyq edik ol kezde, bilekke emes,
Batyrlyǵy basyna úyalaǵan.
Osy kúnder qaiǵyǵa qaqtauymen,
Túsindirip barlyǵyn jatqanymen.
Otanssigish úlandar kóp tuylǵan,
Talanty talasqan asqaryńmen.
Sonyń biri, elim dep eńirep ótken,
Batyr babań Kúshlikti aitqanym jón.
Qalai ótti bilmeimin bala kúni,
Jaqsylyqqa bolmapty alalyǵy.
Han SHyńǵyspen túrǵanda beldese almai,
Dúnieniń sol kezgi bar alyby.
Jiyrma bir jyl soǵysqan taban tirep,
Kúshlik atty naimannyń qara úly.
Bolsa daǵy boiynda kóp armany,
Onyń aitqan aqylyn kóp almady.
Arttan ergen azyraq tileulesi,
SHyńǵys hanǵa tosqauyl bola almady.
Al SHyńǵystyń eń auyr ókinishi,
Kúshlik hannyń jigerin jeńe almady.
Qart tarih ótkendi az alalaidy,
Ony aqyl iesi baǵalaidy.
Jeńildi dep bireudi jerge kómip,
Jeńushini úlyǵa balamaidy.
Ózim degen adamdar ómir boiy,
Ózinen artqan jandy qalamaidy.
Taban tirer tirliktiń senegine,
Túǵyry joq kúnderdiń keregi ne?
Ókinish pe, joq álde quanysh pa,
Oi jatady kóńildiń tereńinde.
Jaqyndaryn shaqyryp úly qahan,
Qaldyrypty ósiet ólerinde:
– Qairan kúnder qyzyǵy tarqamaǵan,
Qadirińdi bilmeidi-au ańsar adam.
Meniń jeke basymnyń múratynan,
Bas kóterdi halyqtar qanshalaǵan.
Qúr súlderi quatsyz jatyr dene,
Qaharynan seskengen qanshama adam.
Jauym meniń kóp boldy dosymnan da,
Júregime “Jaulyq qan” qosylǵan ba?
Jauyzdyqty ómirdiń ózi úiretti,
Onymenen óitpese qoshym qansha.
“Ózim bilik aituym dúrys”– dedim,
Bireulerge telmirip otyrǵansha.
Oryndaldy san túrli maqsattarym,
Senderge aityp kelmeidi jaqsy attanǵym.
Órkeudeniń talaiyn bas idirdim,
Óz keudemdi eshkimge taptatpadym.
Biraq Kúshlik ómiri bas imedi,
Soǵan ǵana shappady tas qaqpanym.
Ái, Kúshlik-ai, Kúshlik-ai qasym dep em,
Batyr boldyń tuylyp jat irgeden.
Máńgi ókinish arqalap keter boldym,
Syilai almai atau kere asyńmenen.
Múmkin emes eken-au, múmkin emes,
Búiryǵynan táńirdiń asu degen.
Qairan ǵúmyr ne degen qyraǵy edi,
Jatyr ólim denemdi ulap endi.
Balalary batyr bop, qarty dana,
Malǵa tolyp maiysyp qiya beli.
Qansha jauym ósse de órken jaiyp,
Kúshlik tiri qalmasa bolar edi.
QQiyn eken janyńda kúiik ketse,
Qoldau berip qadiri biik Kókshe.
Kekpen tuyp keiingi úrpaqtary,
Múnyń osy múraty sińip ketse.
Tilgileidi-au ordamnyń tuyrlyǵyn,
Jasanyp kep bir kúni tiip ketse.
Syryn úǵyp tarihtyń órmektelgen,
Basyn qosyp qauymy bólshektelgen.
Bas súiegime ishpesin sharap qúiyp,
Júregimdi sol jandar órtep kelgen.
Jasyryńdar qúpiya, shyǵady oiran,
Qabirimdi basqaǵa kórsetkennen.
Qaiǵy kúnde torlamas sezimińdi,
Batyr eter qasiret ez úlyńdy.
…Taǵy aitary kóp edi áli qúryp,
SHyńǵys qaǵan osylai kózin ildi.
Balam, tuǵan dalańnyń tarihy kóp,
Jigerińdi osylai janidy kep.
Ár dáuirdiń ózindik sipaty bar,
Jatpasa da darhandyq ár úide udep.
Qúr jelikpen bárine kóz júgirtpei,
Ár nárseniń negizin bilu kerek.
Kórinedi júzińde ókpeli dem,
Is bitpeidi ótkenge kektenumen.
Aqyl nárin tatidy úlgi etuge,
Qatigez bop Temuchin ótkenimen.
Kúshliktiń de múqalmas múraty bar,
Qoly jetpei jeńiske ketkenimen.
Ar-namysyn paryqtap istetpegen,
Beriledi qiyalǵa pispektelgen.
Iá, táńirim qashanda aulaq qylsyn,
Sanasynyń nárinen kúsh ketkennen.
Ekeuniń de ózindik róli bar,
Yńǵaiyna keltirip istetken jón.
Qúr eleske máz bolsań kúsh arbaityn,
El aldyna árine túse almaisyń.
Birin qalap, bireuin shetke qaqsań,
Balam aqyl nárinen jútańdaisyń.
SHyńǵys handai boludy armandamai,
Kúshlik bolyp úlken is ete almaisyń.
Oi almasań olardyń túigeninshe,
Kún keshpeseń olardyń kúnderinshe.
Jauyz kórip aqylyn baǵalamai,
Biik múqrat janyńa múń kórinse.
Kemtarlyǵyń – jarasyp júre almasa,
Aqylyń men múratyń birge múlde.
Qazir seniń elińniń órisi tar,
Basylmaǵan aumaqtyń kerisi bar.
Áli seniń aldyńda bolashaqtyń,
Oryndauǵa tiisti boryshy bar.
Sondyqtan da berilmei balalyqqa,
Danalyqtyń oilamdy órisin al.
Taqqym meniń kelmeidi jaqsyǵa min,
Ózińe tán jek kóru, jaqtyraryń.
Jatsam-túrsam tilegim jaratqanǵa,
Máńgi óshpesin dep kelem baq-shyraǵyń.
Búl shyndyqty qai qyrmen qabyldaudy,
Talǵamyńnyń synyna tapsyramyn.
Túrmasa da ústem kep máńgi desi,
Bárinen de qiyny ar kúresi.
Tausylmaidy ómirden tere berseń,
Búl tirliktiń árine máńgi úlesi.
Esenkeldi dáris alar úlgi boldy,
Qariyanyń san qily áńgimesi.
Ótkenderdiń óreli terbep demi,
Oilaryna orynsyz seń ketpedi.
Berekeni búldirgen adamdarǵa,
Jaǵympazdyq, jaqyndyq kórsetpedi.
Álsizderdiń júregin ashy múńnyń,
Azabymen qyjyrtqy órtetpedi.
Aqyl tapty auyly aptyqqanda,
Jalyn bolyp laulady jat shyqtarǵa.
Jiger berdi kók bóri – óz kiesi,
Túrli jolmen qúrylǵan qastyqtarda.
Obyl qyzyl siyry oi beredi,
Auyr oidyń zárine bastyqqanda.
SHarlap ketti ataǵy keń dalany,
Bailyqqa, joqtyqqa da teń qarady.
Maldy, auqatty adamdy jaqyn sanap,
Jútań tirlik adamdy qorlamady.
Túsinigin óziniń tirek etpei,
Pikirinen basqanyń oi qarady.
Tata júrip kúnderdi azap-ashy,
Dei almaimyn múrattan jaza basty.
Eskerusiz el-júrty tastamady,
Kóptiń qamyn jep júrgen azamatty.
Qúdainazar shańyraǵyn qaita tiktep,
Basyna úi, bauyryna qazan asty.
KELIN KELDI
Toiyn sheshe shattyqtan jarylardai,
Ary-beri shauyp júr jany qalmai.
Kórinbeidi alauly kúnniń kózi,
Ketken edi úzaryp tańy qalai.
Úaq, úzaq qarailap shyǵys jaqqa,
Oi qualap ketedi ary qarai.
Eske oralyp bir kezgi aptyqqan kún,
Múń izdeidi ishinen shattyqtardyń.
Eske alady bir kezgi ókinish pen,
Auyr-auyr oilarǵa bastyqqanyn.
Múmkin emes quanysh, júbanyshty,
Eki qolǵa ústauyń tas qyp bárin.
“Aqtaban shúbyryndy” qiyn kúnder,
Dúrystap basqara aldy kúiin kimder.
Kektenudiń júrekke nárin seuip,
Qasiretke janardy juyndyrdy el.
Tozyp ketti attardyń túyaǵymen,
Aqtara almas eshkimge syryn múń jer.
El men júqrtta sabyr men es qalmady,
Talailardyń oty men óshti armany.
Tu ólkede shashylyp súiek-sayaq,
Adamy joq ańyrap ottar qaldy.
Zúlmaty kóp, auyrlau jyldar edi,
Qazaqtyń qúty qashyp, óshken baǵy.
Bala – ákeden aiyrylyp, aǵa – iniden,
Jesir qaldy áielder sábiimen.
Kúlki úirilgen kózinen quanyshty,
Taba almaisyń qazaqtyń ár úiinen.
Keń dalada qasiret úni qaldy,
Bizge jetken ananyń áldiimen.
Qan maidanda batyrdyń kúshi ulandy,
Keń dalada jaǵylmai otyń qaldy.
Kim músirkep ómirde eskeredi,
Qyrystyǵy soryna qosylǵandy.
Toiyn sheshe aiyrylyp júbaiynan,
Áne, ol da, úsh úlymen jesir qaldy.
Tartyp talai kúnderdiń qiyndyǵyn,
Bebeuletip sher keude múńyn – jyryn.
Úly taudy saǵalap kóp jyl júrdi,
Azyp-tozǵan kóóńilmen jyrym-jyrym.
Sol kúnderdiń dál qazir biri de joq,
Qarsy alyp túr quanysh jyryn búgin.
Úzaq – úzaq qaraidy alystarǵa,
Saǵynysh bar keudede tanys mańǵa.
Kórinbeidi shoǵyry quanyshtyń,
Qúryp qalǵyr qyzyq kún qarysqan ba?
Jany júdep, júregi san auyrdy,
Ózekti órter ókinish, namystan da.
Bastan aunap bir kezgi qysym ketti,
Aulaq qudy boljausyz qysyr kekti.
Tiri janǵa tirshilik ortaq, biraq,
SHeshu qiyn ishtegi túiinshekti.
Toiyn ana armany oryndalyp,
Búgin kelin otauǵa túsirmekshi.
Jyly kúige bóleitin kóńilderdi,
Jetkizetin biikke ómirli eldi.
Talǵauy da,talǵamy bar tirlikte,
Qarsy almaidy jaqsy úmit kóringendi.
Kóktóbeden kóp nópir beri aunady,
– Kelin keldi, kórimdik, kelin keldi.
Kelin keldi, jarshysy jańa ómirdiń,
Kelin keldi, jas qauym jańa qúrbyń.
Kelin keldi, tamasha bolashaqtyńń,
Anasy túlymdy qyz, kekildi úldyń.
Oshaǵyńdy endi eshkim taptap ótip,
Sóndire almas eshqashan otyńdy múń.
Kelin keldi, jaqsy oiǵa malyndy kóp,
Kele jatyr kerilip sánin túzep.
Aqtilekpen analar shashu shashty,
Jas kelinge ómirdiń sánin tilep.
Táńirge atap oshaqqa mai qúiyldy,
Júrse eken dep jaqsy kún aryn jebep.
Kelin keldi, shattandy qúsaly adam,
Kórinbeidi jaisyz oi qysy anadan.
Dúrystyqpen jiyp-ter tirlik demin,
Túrmys deitin osy bir nysanadan.
Aqjol tilep jańasha qadamyna,
Aqbóz jaiyp attatty bosaǵadan.
Kelin keldi, qazaqy mol múrasyn,
Boiǵa jiyp, adaldyq ar-quatyn.
Eske saqtap halyqtyń ádep-syiyn,
Aldyda áli talai jol quasyń.
Jas aqynnyń shyǵandap dauystary,
Betin ashty úkilep dombyrasyn.
Kelin keldi kórińiz,
Kórimdigin berińiz.
Ala-qúla demeńiz,
Atyn aityp berińiz.
Ait kelin-au, ait kelin,
Atyńnyń basyn tart kelin.
Sauysqannan saq kelin,
Júmyrtqadan aq kelin,
Kelin keldi degende,
Júrt jiylar shashuǵa,
Daiyndalyp biz keldik,
Kelinniń betin ashuǵa. Kópshilikke bir sálem!
Qasietin qazaqtyń múra qylyp,
Júrseń kelin, kún saiyn tuady úmit.
Qandai oimen susyndau óz talǵamyń,
Aqyl nári aldyńda túr aǵylyp.
Eń aldymen adamdyq ardy bilip,
Tausylmaityn ómirdiń shuaǵyn úq.
Syilai bilseń ata salt, jas armanyn,
Torlamaidy oiyńdy qashanda múń.
Aq samaily ananyń jolyn quyp,
Táliminen ómirdiń bas almaǵyn.
Tirshiliktiń tańdauly jolyn úiren,
Keshe júip tirshilik qysańdaryn.
SHattyǵy bol óreli, órkendi eldiń,
Kórki bol árine kórgenderdiń.
Izgi, dana, aqyldy úrpaqty bol,
Súienishi bolatyn el men jerdiń.
Jeke bastyń baqytyn kúiittemei,
Qolda bardy qashanda kóppen bólgin.
Kóterilip kóńildiń kóp talǵamy,
Keń dalaǵa shashyrap jatty armany.
Jat piǵyldyń salqynyn kóre almaisyń,
Kóp kózinen osy bir shaqtardaǵy.
Aqsarbas qoi atalyp, bata tilep,
Ainalada jalyndap ottar jandy.
Iá, ámin, bissimilla,aǵzu billa,
Elge quat, jerge nár tamyzuda.
Netken dana aqyl búl, kóp tilegin,
Bir tarynyń siǵyzǵan qauyzyna.
Kóp tilektiń shashuy shashylatyn,
Qaiyp bidiń qarady el auyzyna:
– Qalyń elim, bárekeldi, bárekeldi,
Baqytty ótsin, – dep tile búl ekeui.
Azamatyń osylai otau tigip,
Asyl jandy ózine jar etedi.
Órkendi bop ómiri shalqyp, tasyp,
Úrpaqtary úly bop áli ósedi.
Qúbylaǵa qol jaiyp, búgilińder,
Mynau darqan halyqtyń búginin kór.
Osy appaq peiildi búzyp, shashpai,
Berekeniń núry bop sebilińder.
Iá, jaratqan búl eki úrpaǵyńa,
Úlaǵatty babanyń ómirin ber.
Jauqazyndai qyrdaǵy jaiqalyńdar,
Jaulamasyn janardy qaiǵy-múńdar.
Abdyraǵan júrekti ornyqtyryp,
Aqyl berip qolyna qaitaryńdar.
Esenkeldi janyma jaqyn kelshi,
El aldynda ózińe aitarym bar.
– Balam:
Júrtyń búgin shattyqqa shomylǵan kún,
Otau degen ortadan oryn aldyń.
Bizderge de ótkender tabys etken,
Tizginińdi endi sen qolyńa aldyń.
Úrpaǵyna aruaq ta qorǵan bolar,
Ata saltyn ayalap qoryǵannyń.
Búgingi kún ózgeshe ózge kúnnen,
Núr oinaidy barlyq el kózderinen.
Júrgen kezde jońǵardyń tepkisinde,
Baqytyna osy eldiń sen tuyp eń.
Tyń úmittiń úshqynyn senen kórip,
Kindigińdi kesip em óz qolymmen.
El basyna soqpady qansha dauyl,
Iz-dereksiz joǵaldy qanshama auyl.
Úrkin-qorqyn kúnderdiń qasireti,
Anyq jaǵdai árine barshańa búl.
Synaǵy mol kúnderdiń kinásinen,
Alys kettiń elińnen qanshama jyl.
Ol kezderge taǵamyn nesine min,
Ony múlde oiyńnan óshir elim.
Sol bir shaqty kelmeidi kinalaǵym,
Berekesiz tirlikke óshigemin.
Sary úisinniń elinen seni tauyp,
Úiirińe ákelip qosyp edim.
Oilaryńnan úmittiń shańyn kórdim,
Minezińnen erliktiń sánin kórdim.
Sózderińnen danalyq árin kórdim,
Kózderińnen óshpeitin jalyn kórdim.
Iá, solai ózińe sengendikten,
Ózimde bar aqyldyń bárin berdim.
Kórsetpediń minezdiń jat qylańyn,
Taǵa alasyń qalaisha jaqsyǵa min..
Ózińdi emes, oilaisyń kóptiń qamyn,
Seniń osy isińdi jaqtyramyn.
Boidan qairat, sanadan aqyl taidy,
Endi saǵan kóp mindet tapsyramyn.
Jaiyn oilar osynau tekti auyldyń,
Saǵan berer sauǵa bar, toqta úlym.
Er Qaptaǵai batyrdan bizge jetken,
Mynau batyr babańnyń bes qaruyn.
Aman-esen tapsyrdym, óz qolyńa al,
Bir úshqynyn babalar ottarynyń.
Kól sekildi tolqyǵan halyq degen,
Qaraǵan jón bárine paryqpenen.
Tastaisyń ba elińdi qarańǵyǵa,
Bastaisyń ba joly ashyq jaryqpenen.
Qyzailardyń kók tuyn ony da al,
Qyzai anań qolymen ádiptegen.
San aiqastyń keshirip sarpaldańyn,
Áli esimde talaiǵa jar salǵanym.
Sonda kók tu qolymda jelken jaiyp,
Talai jaudyń meselin qaitarǵanmyn.
Qiylmasyn shashaǵy eshqashanda,
Aruaqtar da kórmesin shaiqalǵanyn.
San ótkerip taitalas, kóshkin, shańdy,
Meniń júrek etterim kóp syzdady.
Endi saǵan tapsyram eritudi,
Janarlarǵa bailanǵan kóp múzdardy.
Joryqtarda janyńa joldas bolsyn,
Bailap qoidym kermege kók túlpardy.
Órkendeidi jaqsy oilar ańǵary bar,
Ortaqtassa adamnyń talǵamy dál.
“Kóktei keń bol” deittúyn babalardyń,
Kóp kóńilmen tabysqan armany bar.
Qyzai anań jol salǵan úly kóshtiń,
Kókten quat izdegen jaǵdaiy bar.
Máńgi jansyn janyńda asyl ottar,
Babalardyń múratyn jasy joqtar.
Biz bir ómir qúrǵatyp kete almaǵan,
Barlyq kózde múń, qaiǵy, qasiret bar.
Jat elderge taptatpa búl múrany,
Búǵan sińgen aruaqtyq qasiet bar.
Sanada oi, janda ot talasuda,
Oiyn emes búl mindet rasynda.
Bir últtyń namysy búǵyp jatyr,
Osy jansyz zattardyń arasynda.
Esenkeldi qarady auyr oimen,
Syńsyp jatqan nuly ólke, dala, shyńǵa.
Qabyldaityn halyqtyń tekti úldary,
Jaqsy tilek aityldy tek syndarly.
Qúnyn joimas babalar dástúri búl,
Túsinetin adamǵa kóptiń qamy.
Qalyń elge jas kelin sálem jasap,
Esenkeldi bes qaru, kók tudy aldy.
Qalai bastau erkińde óser eldi,
Qorǵan bolu mindeti kósem jerdi.
Qalyń qauym qarsy alyp jas júptardy,
Jaqsy tilek, shattyqtyń oty úrlendi.
– Abylai, Abylai, Abylai,
– Esengeldi, Esengeldi, Esengeldi.
Qajet ANDAS
Q-Andas aqparat
