Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت دەرەك

قىتاي ارحيۆتەرىندەگى قازاققا قاتىستى دەرەكتەر

مەن باسقا شەت ەلدەردىڭ مۇراعاتتارىندا قانداي دۇنيەنىڭ بار ەكەندىگىنەن حابارسىزبىن. بىراق، ءوزىم تۋعان، وسكەن، وقىعان، ارحيۆتەرىن بىلمەسەم دە تاۋ-دالاسىن تىنىمسىز ارالاعان، نىعىمەت مىڭجاني، سۋ بي حاي، تۇرعىن الماس سياقتى زەرتتەۋشىلەردىڭ لەكتسياسىن تىڭداپ، ءتالىمىن العان قىتاي جەرىندە ۇشان-تەڭىز دۇنيەنىڭ جاتقانىن ابدەن بىلەمىن.

admin
2026/08/30
قاجەت دەرەك
0
Қытай архивтеріндегі қазаққа қатысты деректер

جاسىراتىنى جوق، تاۋەلسىزدىك العالى بەرى  قىتايداعى قازاق تاريحىنا  قاتىستى مۇراعاتتاردى جيناستىرۋ، ونى ەلگە ورالتۋ جايلى تياناقتى جۇمىستار ىستەلىپ جاتىر. ۇكىمەتتىڭ كومەگى، عالىمداردىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا تاريحىمىزعا قاتىستى ءبىراز دۇنيە تۇگەندەلدى. بىراق، ول ارقىلى ءبىز قىتاي مۇراعاتتارىنداعى تەگىمىزگە قاتىستى دۇنيەنى تۇگەلىمەن تۇپتەپ الدىق دەپ ايتا المايمىن. جازبا تاريحىنىڭ ۇزاقتىعىمەن جانە ساقتالعان قىرۋار تاريحي ارحيۆتەردىڭ مولدىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن قىتاي ەلىندە ساقتاردان، عۇنداردان، ۇيسىندەردەن قالعان مۇرالار، قازاق ۇلتىنا قاتىستى دەرەكتەر وتە مول.

راس، قىتايداعى ءبىراز دۇنيە كەڭەس وداعى نەمەسە ودان دا بۇرىن ورىس نەمەسە ەۋروپا تاريحشىلارى مەن جيھانكەزدەرى تاراپىنان وسى جاققا جەتتى. بىردە قىتاي مۇراعاتتارى تۋرالى قىتايداعى قازاق تارحشىلارى اۋدارعان نۇسقامەن، ورىس جانە ەۋروپا عالىمدارىنىڭ اۋدارماسى ارقىلى قازاقشالانعان نۇسقانى سالىسىتىرىپ كورىپ ەدىم. ەكەۋىنەن  ەكى ءتۇرلى ۇعىم قابىلدايسىڭ. ونى قىتايشا نۇسقاسىمەن سالىستىرىپ كورەتىن بولساق،  تاعىدا پارىقتىلىق مەن مۇندالاپ تۇرعانىن بايقالادى.  وكىنىشكە وراي، ونداعى ەل-جەر اتاۋى، حاندىقتار مەن پاتشالاردىڭ ەسىمدەرى، ءتىپتى قازاقتى قۇراعان رۋ-تايپالاردىڭ اتاۋىنا دەيىن ورىس تىلىنە بەيىمدەلىپ جازىلعان. بىلايشا ايتقاندا، بىزگە جەتكەن دەرەكتىڭ ءوزى دەرەكسىز ۇعىمعا قاراي جەتەلەيدى. شىن مانىنە كەلەتىن بولساق، ەجەلگى  قىتاي ارحيۆتەرىندەگى قۇندى مۇرالاردى ورىس تۇگىل، وسى كۇنگى قىتايدىڭ جاس تاريحشىلارى دا وقي المايدى. ويتكەنى، قىتاي مۇراعاتىنداعى ەجەلدەن ساقتالعان مۇراعاتتار  كونە قىتاي جازۋىمەن جازىلعان. ونى ساۋاتتى وقىپ، سالىستىرمالى تۇردە بۇگىنگى تىلدە تۇسىرەتىن اۋدارماشىلارى تىم از.

تسين ديناستياسى كەزىندەگى ارحيۆتەردىڭ كوبى الدىمەن ءمانجۋر تىلىندە جازىلىپ، كەيىن قىتاي تىلىنە اۋدارىلعان. قىتايداعى ارحيۆتەردى اقتارۋدا تەك قىتاي ءتىلىن ءبىلۋ ازدىق ەتەدى. كەرىسىنشە قىتاي ءتىلىن، كونە قىتاي جازۋىن جەتىك بىلۋىمەن قاتار، ءمانجۋر ءتىلىن بىلەتىن مامان اۋاداي قاجەت. جاڭا قىتاي جازۋىمەن اۋدارىلعان ارحيۆتەردى قىتاي ءوز مۇدەسىنە بەيىمدەپ اۋدارىپ جىبەرەدى. سوندىقتان ءتۇپ نۇسقانى قاراۋ كەرەك»، – دەگەن ويىنا تولىق كەلىسەمىن.

وتە ورىندى، وڭتايلى ايتىلعان پىكىر. وسى تۇجىرىمعا مەن دە تومەندەگى ويىمدى قوسا كەتەيىن. وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارىنىڭ سوڭىندا قىتاي استاناسى بەيجىڭدەگى ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان قازاقتىڭ العاشقى لەك  جاس زيالىلارى قىتاي مۇراعاتىنداعى كونە قىتاي جازۋىمەن جازىلعان سول  دۇنيەلەردىڭ ءبىرازىن قازاقشالادى. ءبىز سونى وقىپ وستىك. تۇپ-تۇرا سول اۋدارما جۇمىسىنا اتسالىسقان بىرنەشە ازامات قازىر قازاقستاندا ءجۇر. ەگەر ءبىز شىنىمەن قىتاي مۇراعاتتارىنداعى وزىمىزگە كەرەكتى دۇنيەنى ءتۇپ نۇسقاسى بويىنشا الامىز دەسەك، سول ادامداردى قاتارعا تارتۋىمىز كەرەك قوي. ولار قازىر الپىستان اسىپ بارادى. بۇگىن، ەرتەڭ كەتىپ قالۋى دا مۇمكىن. تاعى ءبىر جاعىنان، ءبىز قىتايداعى قازاق تاريحىنا قاتىستى دۇنيەلەردى  شياننىڭ، بەيجىڭنىڭ مۇاراعاتتاردان ىزدەمەي-اق قويالىق، قىتايداعى قازاق تاريحشىلارى مەن اۋدارماشىلارى قالدىرعان اسىل مۇرالاردى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز كەرەگىمىزگە جاراتۋدىڭ جولىنا ناراز اۋدارعان جوقپىز. ويتكەنى، قىتايداعى قاداستار سوڭعى ەلۋ جىلدا توتەشە جازۋدى قولدانىپ، ۇلان-عايىر دۇنيە جاراتتى. سولاردىڭ ءوزىن قاعىپ-سىلكيتىن بولساق، بىزگە بەيمالىم، بىراق وتكەن تاريحىمىزدا ءمالىم بولعان تالاي كەنىشكە جولىعارىمىز انىق.

قىتايداعى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسىنا قاراستى ىلە، التاي، تارباعاتاي ايماقتارىنداعى مۇراعاتتاردىڭ وزىندە شاعاتاي، ۇيعىر، قازاق تىلدەرىندە جازىلعان ارعىسىن بىلمەيمىن، ابىلايحان داۋىرىنەن تارتىپ، بۇگىنگە دەيىنگى تالاي دۇنيەنى اقتارىپ الۋعا بولار ەدى. قولداۋ بولىپ، سول ارحيۆتەردەن جىنتىكتەپ ىزدەسەك، ءبارىن ءتىزىپ ايتپاي-اق قويايىن، تىم قۇرىعاندا ابىلايحان مەن تسين يمەرياسى اراسىنداعى ساۋدا كەلىسىمدەرى، دەپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستار، قازاقتىڭ ەجەلگى قونىسىنا قايتا ورالۋى،  قىتاي-ورىس شەكاراسىنىڭ بەكىتىلۋى مەن الاش پارتياسىنا قاتىستى ءبىز بىلمەيتىن دۇنيەلەر، قىتاي قازاقتارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەرىنە قاتىستى دەرەكتەر جارىق ەتىپ شىعا كەلۋى ابدەن مۇمكىن. سونىمەن قاتار،، قىتايداعى قازاق بالاسىنىڭ ءىزى قالعان تاريحي جەرلەر، قورىمدار، تورتكۇلدەر، سىمتاستار، ەجەلگى ۇڭگىرلەر، تاسقا قاشالعان جازۋلار، سۋرەتتەر، پراميدالاردى تاريحي، ارحەولوگيالىق تۇرعىدا زەرتتەپ، ارحيۆتەستىرۋ كەرەك. ناعاشىم اڭشى كىسى ەدى. سول كىسىگە ەرىپ، تاۋ-دالانى كەزىپ ءجۇرىپ، ءوز كوزىممەن كورگەن سول قۇندىلىقتاردى ساۋساقپەن ساناپ بەرە الامىن. مەنىڭ كورگەنىم تىم از بولىگى عانا. ال ەل كورگەن دۇنيەلەر قانشاما؟ ول  ءبىزدىڭ تاريحىمىزدىڭ باستاۋى، بولاشاعىمىزدىڭ ارناسى ەمەس پە؟

قىتايداعى قازاق مۇرالارى جايلى تاعى ءبىر ايتا كەتەيىن دەگەنىم، قازىرگى قىتايدا مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداۋ ءۇشىن قىتاي ءتىلى مەن 24 تاريحتان سىناق الادى. سول 24 تاريحتا ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ ەرلىك كۇرەستەرى جازىلعان. ءتىپتى، سونىڭ بىرنەشەۋىن ءبىزدىڭ قازاقتار جازعان.

وسى ويىمدى ناقتىلاۋ ءۇشىن سول 24 تاريحتىڭ نە ەكەنىن، ونى كىمدەردىڭ جازعانىن ايتا كەتسەم ايىپ بولمايتىن شىعار.

ولار مىنالار:

اتى بۆلىمى اۋتورى
تاريحناما 130  سى ما شييان
حانناما 120 بان گۋ
سوڭعى حانناما 130 سۋڭ فان حۋ
ۈش پاتشالىق شەجىرەسى 65 شين شۋ
جينناما 130 فاڭ شۋان ليياڭ
سۋڭناما 100 شىن يو
وڭتۈستىڭ جينناما 59 شيياۋ زى شيياڭ
ليياڭناما 56 ياۋ سى ليياڭ
شينناما 36 ياۋ سى ليياڭ
ۋيناما 130 ۋي شوۋ
سولتۈستىك شيناما 50 لم بەي ياۋ
شۋناما 50 ليياڭ حۋد فىن
سۈيناما 85 ۋي ۋي
وڭتۈستىك پاتشالىق تاريحى 80 لي يان شۋ
سولتۈستىك پاتشالىق تاريحى 100 لي يان شۋ
كۆنە تاڭناما 200 ليۇ شيۋ
جاڭا تاڭناما 250 لۋ ياڭ ييۇ
كۆنە بەس پاتشالىق تاريحى 150 شۋو جۋ جيڭ
جاڭا بەس پاتشالىق تاريحى 74 اۋ ياڭ شيۇ
سۋڭ پاتشالىعىنىڭ تاريحى 496 تو تو
ليياۋ پاتشالىعىنىڭ تاريحى 116 تو تو
جين پاتشالىعىنىڭ تاريحى 135 توتو
يۇۋان پاتشالىعىنىڭ تاريحى 210 ليان
ميڭ پاتشالىعىنىڭ تاريحى 332 جاڭ تيڭ ۋي
تسين پاتشالىعىنىڭ تاريحى
جاڭا قىتاي تاريحى

وسى 24 تاريحتىڭ ىشىندەگى سۋڭ، لياۋ، جين پاتشالىقتارىنىڭ تاريحىن جازعان توتو مازارتايۇلى بايان نەمەرەسى قازاقتىڭ مەركىت رۋىنان شىققان تاريحشى. 1314-1355 جىلدارى ءومىر ءسۇرىپ، يۋۋان پاتشالىعىنىڭ ۋزۋڭ (بورجىگىن حايسان)، رىن زۋڭ (بورجىگىن ريباديدا) پاتشالاردىڭ تۇسىندا قىزمەت ەتكەن ساياسي قايراتكەر. ال وسى ءۇش كىتاپتىڭ باس ساراپشىسى تەمىرتاس قازاقتىڭ قاڭلى رۋىنان شىققان وقىمىستى. سۋ بي حاي مىرزا ايتقانداي: «مەركىت رۋىنان وسىنشاما ماڭىزدى، ايگىلى تاريحي جانە مادەني تۇلعانىڭ شىعۋى فۋان پاتشالىعى داۋىرىندەگى قازاق مادەنيەتى تاريحىنداعى جارقىن شۇعىلا بولىپ قالا بەرەدى». بۇدان اسىرىپ ايتا الماسپىز.

دەمەك، ءبىزدىڭ بابالارىمىز قىتايدىڭ الەمگە ايگىلى 24 تاريحىن جازۋعا اتسالىسقان ەكەن ءوز دالامىز بەن حالقىمىزدىڭ شۇعىلالى تاريحىن شىنايى جازۋ ءبىزدىڭ دە قولىمىزدان كەلەدى.
P.S: بىز ۆز سايتىمىزدا وسى ەڭبەكتەردەگى  قازاق تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەردى جالعاستى جارييالاپ وتىراتىن بولامىز.

قاجەت انداس

Q-Andas اقپارات اگەنتتىگى.

1.5 2 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 34
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
قاجەت دەرەك

تالدىقورعانداعى كونە كينوتەاترلار

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
قاجەت دەرەك

قالا كينوتەاترلارى قالاي وزگەردى؟

September 24, 2026
45 تاعدىر
قاجەت دەرەك

45 تاعدىر

September 8, 2026
قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح
قاجەت دەرەك

قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
قاجەت دەرەك

بۇيەن-اقسۋ كوتەرىلىسىنىڭ جەتەكشىلەرى كىم؟

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
قاجەت دەرەك

بۇل قاي ەردەنباەۆ؟

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz