Túrsyn ÁbDUÁLIEV (1939-2021) – qalamy qarymdy jurnalist, belgili qalamger. 1985-1996 jyldary oblysy “Jerúiyq” gazetiniń bas redaktory boldy. 1997-99 jyldary respublikalyq “Egemen Qazaqstan” gazetiniń tilshisi, 1999 jyldan I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisu universitetiniń aǵa oqytushysy.[2] 2002 jylǵa deiin Qazaq eńbek jáne áleumettik qatynastar akademiyasynda sayasattanu jáne filosofiya pánderi boiynsha aǵa oqytushy bolyp qyzmet istegen.«Auyl azamaty», «Altyn baǵandar», «Ómir oty óshpeidi», taǵy basqa prozalyq kitaptardyń avtory.
Hakim Abai: «Biri ishsem, jesem, ómirden ótsemniń ómiri. Endi biri – naǵyz ómir», – dep adam balasynyń ómirin ekige jikteidi. Árine, bizdiń aramyzda eńbegin búldap, qadirin asyrmai-aq qarapaiym túlǵasymen úlken-kishiniń qúrmetine bólenip júrgen jandar barshylyq. Solardyń biri biz áńgimege tartqan Túrsyn Ábdualiev. Qoinauyna qút daryǵan, bauraiy tórt túlik malǵa óris bolǵan SHaǵan tauynyń bókterindegi Músabek auylynda dúniege kelgen auyl balasy keiingi kúndegi talpynysy, tabandylyǵy, izdengishtigi arqasynda jas buynǵa úlgi bolar úlken adamdyq qalpyn qalyptastyra aldy. Álbette, jetpiske kelu bar da, qalai kelu taǵy bar. Túrsyn aǵa jetpiske basqalarǵa úlgi bolar ózgesheligimen keldi. Sondyqtan onyń ómiri men órge súiregen kisilik qalpyn bir ekshep alu kim-kimge bolsa da kerek-aq.
– Túrsyn aǵa, óz tústastaryńyz sizdiń kisilik qalpyńyzdy, adamgershilik ústanymyńyzdy, júmysqa jauapkershiligińizdi biledi. Sondyqtan da syi-qúrmetke bólenip, jetpis degen beleske sergek, sezimtal qalpyńyzben jettińiz. Dese de, búgingi jastar jaǵy sizdiń danalyq, aqsaqaldyq, bedel biigine kóterilgen kezińizdi bilse de, sol biikke qalai jetkenińizdi bile bermeidi. Búl tústa, meni, jastardyń kókeiinde júrgen «Bala Túrsyn, dana Túrsynǵa qalai ainaldy eken», – degen súraq oilandyryp otyr. Múny ózińizdiń auzyńyzdan tyńdasaq?
– Árine, meili qoǵam qairatkeri, óner adamy nemese ǵylym jolyna altyn uaqytyn arnaǵan jandar bolsyn, onyń ózindik ómir belesi, bastan keshirgen ystyq-suyq qaishylyqtary, qalyptasu kezeńi bolady. Keide, seniń basqan iziń, sol barysta kórgen, kókeige túigen aqiqattaryń jinaqtala kelip, seniń keleshek bolmysyńdy jasaidy. Bylaisha aitqanda, iskerligiń men tabandylyǵyń bir arnaǵa toǵyssa, jolai kezikken kedergilerge moiymai alǵa ilgerilei alsań, alynbaityn qamal bolmaidy. Áldekimdershe bala kúnimde jazushy, jurnalist nemese basqa óner adamy bolamyn dep armandadym dep aita almaimyn. Biraq auyl aqsaqaldarynan alǵan taza da, kirshiksiz kisilik, adamgershilik qasietti esime saqtap óttim dei alamyn. Búl meniń ómirlik ústanymym boldy. Qújatymda jazylǵandai, 1ú3ú jyly qazirgi Kóksu audanynyń Músabek auylynda qarapaiym sharua otbasynda dúniege keldim. Dei túrǵanmen, kóp balaly otbasynyń qyzyǵy men quanyshyna bólenip, bauyrlarymmen asyr salyp oinaǵan qońyr dóńder men armanǵa jetelegen kók belder kókeiimnen bir ketpeidi. Orta mektepti qatarlastarym siyaqty jaqsy nátijemen tamamdasam da, mektepti bitire sala qoishy tayaǵyn qolyma aldym. Múmkin, ákemniń bir oilaǵany bar shyǵar, ol kezde «shopan» atanudyń ózi de qadirli kásip sanalatyn. Tipti, úsh jyl shopan bolǵandar joǵary oqu ornyna emtihansyz qabyldanyp jatatyn. Keide osyndai úmitke aldanyp, shydai beruge kónsem de, alys otarda mal sońynan salpaqtau maǵan auyr tidi. Qyńyrlyqqa salynǵan kezderim de az bolǵan joq.
Meni shopandyqtan nemere ákem Momyn Bersúgirov qútqardy. Ákem ańqyldaq, aqkóńil adam edi. Onyń ústine ol kisiniń aitqanyn auyl bolyp tyńdaityny taǵy bar. Ákemdi qalai kóndirgenin bilmeimin, bir kúnde qoishy baladan temirjolshyǵa ainaldym. «Ózi jaqsy jigitke bir kisilik oryn bar» demei me, Kópir temirjol beketinde úzaq jyldar júmys jasaǵan Ábdiqadyr SHoibekov, Batyrbai Jamanqúlov siyaqty baiyrǵy temirjolshylardyń kómegimen júmysqa tóselip shyǵa keldim. Ainabúlaq distantsiyasynyń basshylyǵy meni Jambyl tehnikalyq mektebine bir jyldyq «brigadirlik» oquǵa jiberudi úiǵardy. Ol jerden men temirjolshy oquymen birge, bolat jol eńbekkerleriniń shynaiy, taza adamgershiligi men ómirge degen tereń súiispenshiligin oqyp bitirdim desem de bolady. Onda búkil respublikadan 32 adam boldyq. Olardyń senimi, jigeri, tirlikke qúshtarlyǵy osy kúnge deiin oiymda jattalyp qalypty. Endi birde, 1ú58 jyly ásker qataryna alynǵan eki myń balanyń Úshtóbe stansysynan attanǵanymyz jadymda qalypty. Biz Úshtóbeden shyǵyp, on úsh kún degende Ukrainanyń Lьvov qalasynan bir-aq shyqtyq. Qyzyǵy men quanyshy, qiyndyǵy men qynjylysy kóp úshjarym jyldyq áskeri ómir meniń bolashaq mamandyq tańdauyma yqpal etti. 1ú62 jyly «Aǵa leitenant» degen shenmen auylǵa oralyp, taǵy da sol menshikti kásibim temirjolǵa júmysqa shyqtym…
Múnyń bárin tizbelep aityp jatuymnyń da ózindik sebebi bar. Qazir oilasam, ákemniń bailamy da dúrys bolǵan eken. Óitkeni, shopandyq meni tabandylyqqa, temirjol – qajyrlylyqqa úiretti. Keiingi kúnderde kezikken talai qiynshylyqtardy bala kúnde boiyma jattalǵan osy qasietterim arqyly jeńip otyrdym. Sońǵy jyldarda jazylǵan tuyndylarymda sol adamdardyń minsiz qasietterin óz keiipkerlerim arqyly kórsetip otyrdym. Óitkeni, olar «Taǵylym» atty kitabymda jazǵanymdai: «Bári de keshegi, búgingi tirliktiń tizginin myǵym ústap, ózderiniń ómir órindegi oryndaryn tapqan túlǵalar. Ánsheiin kóptiń biri retinde ómir súru úshin eńbek etkender emes, jasampazdyq jalauyn biiktete ústaǵan airyqsha qabiletterimen tanylǵan túlǵalar» edi. Al, áskerdegi kezimde ónerge bet búra bastaǵan edim. Bayan, dombyra tartyp, óleń shyǵaratyn boldym. Áskerden oralǵan soń sonda jazylǵan maqalalarym Qaratal audandyq «Kommunizm joly» gazetinde jii jariyalana bastady. Nátijesinde, búl gazette júmys isteitin belgili jurnalist jeńgemiz Tolqynai Qarabekova, Júmahan Maitjanovtardyń kómegimen 1ú63 jyl atalǵan gazetke korrektor bolyp júmysqa ornalastym. Sodan bastap meniń ekinshi ómirim, qalamgerlik, jurnalistik saparym bastaldy. Balalyqtan shyńdaluǵa jetu jolym da osylai óriledi.
– Sodan beri baspasóz salasynda eńbek etip kelesiz be?
– Joq, gazetke kelsem de, maǵan aqparat salasynda júmys jasau jazbaǵan eken. Arada otbasynyń jaǵdaimen bir mezgil múǵalim bolǵanym bar. Onyń ústine, alǵash gazetke kelgende bilimimniń jetkiliksizdigin ańǵaryp, oquǵa degen yqylasym arta tústi. Aqyry 1ú66 jyly V. Lenin atyndaǵy Moskva memlekettik pedagogikalyq inistitutyna qújattarymdy tapsyrdym. Atalǵan oqu ornyn oqi júrip, marksizm-leninizm universitetiniń jurnalistika fakulьtetin bitirip shyqtym. Keiin Sverdlov memlekettik pedagogikalyq institutyn, Moskva qoǵamdyq bilimder akademiyasyn bitirdim. «Sen sayasatpen ainalyspasań, sayasat senimen ainalysady» degen sóz bar emes pe? Osydan keiin úzaq jyldar jauapty partiyalyq qyzmetterdi isteuge tura keldi. Osy jyldar ayasynda Taldyqorǵan oblystyq partiya komitetinde aqparat qúraldary boiynsha núsqaushy, lektorlar tobynyń jetekshisi, sayasi-aǵartu úiiniń meńgerushisi, oblystyq televiziya jáne radio komitetiniń tóraǵasy, sondai-aq, audandyq, oblystyq gazetterdiń bólim meńgerushisi qatarly qyzmetterdi atqardym. Halyq deputattary oblystyq keńesiniń úsh shaqyrylymy boiynsha deputaty bolyp sailandym. Búl tústa meniń sayasi sanam tolysyp, kemeldengen kezine jetti. Kózqarasym da, adamdyq tanym-túsinigim de qalaptasyp úlgerdi.
Al baspasóz salasyna dendep kiriskenim oblystyq «Oktyabrь tuy» – «Jerúiyq» gazetiniń bas redaktory bolyp qyzmet etken 1ú85-1úú6 jyldar aralyǵynda boldy. Búl tústaǵy eń bastysy, oblystyq gazetti basqaryp otyrsam da el ómirindegi keleli máselelerdi qozǵap, talai máseleniń sheshimin tapqanymyzdy aita alamyn. Auyldaǵy alǵabasar ister, balabaqsha máselesi, temirjol, túrǵyndardy túrǵyn úimen qamtu máselelerin tereńnen taldap, biliktiń nazaryna úsynyp otyrdyq. Sonyń nátijesinde kóptegen irgeli ister atqarylyp, nazardan tys qalǵan jailar sheshimin tauyp jatty. Osyndai qúlshynys barysynda birtalai qalamgerler men jurnalister qauymyn tárbieleu múmkindigine qol jetkizdik. Atap aitar bolsaq, qazirgi kúnde respublikaǵa tanymal aqyn Júmatai Jaqypbaev, Áben Dáurenbekov, Ordash Kendirbaev, Kemel Qúsaiynov, Toqtasyn Súgirbekov, Qazaqstan Jazushylar odaǵynyń múshesi Ámire Árin, belgili jurnalister – Máuletqan Aqsanov, Ǵalym Jazylbekov, Qanat Asqarov, Talǵat Batyrhanov, Baǵdat Baqqojaeva, satirik, jazushy Túrlyhan Kárim qatarlylar mine, osy «Jerúiyq» gazetiniń shekpeninen shyqqandar. Árine, olar búgingi tańda ózindik qoltańbasy bar qalamgerler bolǵanymen, olardyń qalyptasuyna basshy retinde az bolsa da úlesim bar dei alamyn. Taǵy bir jaǵynan osy jyldary meniń shyǵarmashylyq júmysymnyń joǵary beleske kóterilip, «Toqyraudan tolymdy tabysqa deiin», «Jer men ter», «Ómir oty óshpeidi» atty tuyndylarym jaryq kórse, «Altyn baǵandar», «Kelesi kúni tańerteń» atty eki kitapty audaryp, bastyrdym. Búl dúnielerdi oqyrmandarda jyly qabyldady. Nátijesinde, 1úú4 jyly Qazaqstan Jazushylar odaǵyna múshelikke qabyldandym. On bes jyl boiy Qazaqstan Jurnalister odaǵynyń oblystyq filialyn basqardym. 1úú6 jyly bir mezgil respublikalyq «Egemen Qazaqstan» gazetiniń menshikti tilshisi bolyp qyzmet atqara júrip, ústazdyq salaǵa at basyn búrdym. Sodan 2002 jylǵa deiin Qazaq eńbek jáne áleumettik qatynastar akademiyasynda oqytushy bolyp júmys isteuge túra keldi. Alaida, búl jyldary ústazdyq ete júrip Zyliha Tamshybaevanyń ómirin ózek etken «Ómir órinde», «Taǵylym» atty eki kitabymdy jazyp, oqyrmanǵa úsyndym. «Eńbegi bardyń ónbegi bar» demekshi, 2006 jyly Almaty oblysynyń Qúrmetti azamaty degen ataqqa ie boldym.
– Álbette, adam eseigen saiyn ómirden kórgen, bilgenin ekshep, qaitalai oi eleginen ótkizip otyrady. Siz jazushylyq pen jurnalistikany teń ústanǵan jáne onyń qyry men syryn jetik meńgergen qalamgersiz. Osy túrǵydan kelgende, ózińizdi qandai ádebiettiń ókili sanaisyz, jurnalistikadaǵy ústanǵan baǵytyńyz jaily aityp berseńiz?
– Biz ádebiet maidanyna Múhtar Áuezovtiń úlgisimen keldik. Ǵabańnyń, Ǵabit Músirepovtiń shyǵarmalaryn oqi júrip, erjettik. Sondyqtan bolar, kórkem ádebiettegi eńbegimizdiń deni auyl eńbekkerleriniń ómiri men olardyń taza qasietterine baǵyttalyp otyrdy. Solardyń quanyshy men qynjylysy, ómirdegi tanym-túsinigin beineleudi maqsat etken birqatar dúnieler jazdym. Oqyrmandar búl turaly jaqsy baǵasyn berip keledi. Ásirese, meniń jazushy bolyp qalyptasuyma, bedel biigine kóteriluge sebepker bolǵan tuyndylarym ár jyldary jazylǵan kórkem ocherkter. Jurnalistikada ústanǵan baǵytyma keler bolsam, eń aldymen ákemniń maǵan aitqan ósieti der edim. Ol kisi maǵan: «Ótirik aitpa? Adal bol, jeke bastyń qamymen áldekimderdi arandatushy bolma?» – dep úiretti. Keiingi jurnalistik qyzmetimde múny úlgi etkenim anyq. SHyndyqtan taimadym, sol úshin kedergige úshyrasam da kúirep qetpedim. Osy tústarda Myrzaǵali Serǵaliev, Yrymtai Dáuletov, Tynym Yrysqaliev, Ǵaiys Egemberdiev siyaqty halqynyń qadiri men qúrmetine bólengen aǵalardyń ayaly alaqyny men aqyl-keńesteri meni qamshylap otyrdy. Endi bir jaǵynan men Qoǵamdyq bilimder akademiyasyn bitirgen soń, partiya komitetinde lektorlar tobynyń jetekshisi bolǵannan keiin sayasi máselelerdi taldaudy jetik igerdim. Sayasattanu ǵylymynyń tarihyn, teoriyasyn tolyq bilgendikten ózimdi sayasattanushy dep atauǵa da qaqym bar. Men kóripkel emespin, alaida, bolǵan jaǵdaiǵa baǵa bere alatyn sayasattanushymyn deuge haqym bar siyaqty. «úsh túǵyrly tilden túńilmeiik», «Demokratiya jáne qoǵam», «Basqarudy joǵarydan reformalau» atty saraptamalyq maqalalarymnyń oqyrmandar arasynan keń qoldau tapqany osyǵan bailanysty. Onyń ústine «Kapitaldy» tereń zerttegendikten ekonomikalyq máselelerdiń búgini men erteńine oi júgirte aldym. Bir kezderi Taldyqorǵan oblysy taratylyp, qiyn jaǵdailar oryn alǵanda, gazette birge júmys jasaǵan áriptesterimdi úiymdastyryp, oblys ortalyǵyn Taldyqorǵanǵa auystyru máselesin ashyq kóterip shyǵyp edik. Búl turaly «Taǵylym» kitabymdaǵy «Vopreki volyuntrizmu» atty sessiyada sóilegenimdi aityp óttim. Bastamamyz nátijesiz bolǵan joq. Kóp ótpei oblys ortalyǵy Taldyqorǵanǵa kóshti. Búgingi oblysymyzdaǵy órkendi isterge tańqalasyz. Búl da meniń sayasattanushy retindegi talpynysymnyń dáleli bolary anyq. Taǵy bir jaǵynan, ózim auyldyń balasy bolǵandyqtan auyl sharuashylyǵy taqyrybynda kósiltip jaza bildim. Temirjol men mal sharuashylyǵyn janyma jaqyn mamandyq ekenimdi joǵary da aityp óttim. Qysqasy, jurnalist bolyp qalyptasuyma yqpal etken nárse – ómirde bastan keshkenderim. Sol barysta jinaqtaǵan paiym, túsinigim.
– Árine, búl sizdiń ómirińizdiń ólsheuishi deuge túrarlyq pikir. Dese de, qazir keibireuler kórkem ádebiettiń daǵdarysqa úshyraǵanyn alǵa tartyp, kerisinshe, publitsistikanyń alǵa ozyp ketkenin aityp júr. Tájiribeli jurnalist, qarymdy qalamger retinde osyndai kózqarastarǵa aitar uájińiz qandai?
– Iá, biz ádebiet maidanyna kele bastaǵan ótken ǵasyrdyń 60-jyldary kórkem ádebiettiń dúrildep túrǵan kezi edi. Ol kezde kórkem ádebietke degen qarjylyq qoldau barynsha jaqsy boldy. Syn janry keremet damydy. Sondyqtan jazushylar ár qadamyn ańdap, taqyrypty tańdap, ómirde oryn alǵan keleńsizdikterdi kórkemdik túrǵyda jetkizuge barynsha kúsh salatyn. Endi bir jaǵynan, qalam tartqan adamdardyń aldynda Múhtar bastaǵan úly jazushylar túrdy. Jastar soǵan qarap oi túzedi, olarǵa úqsauǵa úmtyldy. Dei túrǵanmen, ol tústa ideya taróristi bolatyn. Tek Máskeudiń ideologiyasyna júmys jasaǵany da jasyryn emes. Qazirgi kórkem ádebiettiń kenjeleuine naryqtyq ekonomikanyń áseri bolmai qoimady. «Qaltasyna qarai kósiletin» jaǵdai oryn aldy. Qarjysy barlar óz betinshe kitap shyǵara beretin boldy da, qaltasy tayaz jazushylar kún kórudiń qamymen basqa jolǵa túsuge májbúr bolyp otyr. Kerisinshe, jurnalistika jandanyp, el nazaryn baurap aldy. Múnyń sebebi, ótken ǵasyrda biz ózge biliktiń qaulysyna sai júmys jasap kelsek, qazirgi jurnalistika táuelsiz eldiń bolashaǵyna qyzmet atqaruda. Bylaisha aitqanda, el ómirinde oryn alatyn kúndelikti ózgerister men sayasi sheshimderdi kórkem ádebiettiń tilimen halyqqa jetkizu qiyndady. Jurnalistika búl jaǵynan óte jyldam ári naqty jauap taba alady. Biz alǵash gazetke kelgende sayasi taqyryptaǵy saraptamalyq dúnieler odaqtyń ideyalogiya sheńberinen shyǵa almaityn. Qazir búl baǵytta qalam tartqan jurnalister shoǵyry qalyptasty. Onyń ústine, biz búgingi tańda Qazaqstan degen shekteuli mekende emes, geosayasi álemge táuelsiz el retinde yqpal jasai bastadyq. Basqasyn aitpai-aq qoyalyq, úly derjavadan jańa ǵana bólinip shyqqan jas memlekettiń Europa qauipsizdigi men yntymaqtastyǵy úiymyna tóraǵalyq etui jai nárse emes. Osy barystaǵy atqarylǵan sharalar men jetken jetistikterdi tek publitsistikanyń tili arqyly ǵana halyqqa naqty, jyldam úgittep, taratuǵa múmkindik bar.
– Halqymyz «Jas ósedi…» demei me, ózderińizdei kórgeni men túigeni kóp aǵalary bar búgingi jastar da tóseler, jyǵylyp júrip jol tabar. Biraq qalam ústaǵan adamdarǵa ortaq bir paryz bar. Ol – halqyna qyzmet etu. Osy túrǵydan kelgende jurnalisterdiń qadirin asyratyn, bedelin qashyratyn ne nárse?
– Jurnalisterdiń qadirin asyratyn – shyndyqty aitu. Bedelin qashyratyn – shyndyqtan jaltaru. Múnda biz aldymen shyndyq degenniń ne ekendigin paryqtai biluimiz kerek. Ol úshin sezgishtik, sezimtaldyq, máselege naqty taldau jasaityn qabileti bolǵany jón. Sonymen birge, jurnalist qoǵamda oryn alǵan keleńsizdikterdi termelei bermei, búgingi damuymyzdyń eń ózekti máselelerin baiqai aluy kerek. Ózińiz barlap qarańyz, alǵash táuelsizdik alǵan kezde qalai boldyq, abdyradyq, ne isteudiń jaiyn bilmei sansyrap qaldyq. Dese de, Elbasy Núrsúltan Nazarbaevtyń saliqaly sayasatynyń arqasynda bar qiyndyqty syryp tastap, búgingi órkenietti ómirge jettik. Osydan on jyldyń aldynda oblysymyz qandai bolyp edi? Endi she?.. SHyndyq degen mine, osy. Naǵyz jurnalist osy kezeńderdi saraptai otyryp, eldi yntymaqqa, bereke-birlikke, últaralyq tatulyqqa úgitteui kerek. Óitkeni, qazaq eli búgingi tańda tatulyqtyń qútty besigine ainalǵan qasietti meken. Qanshama jaqsy dúnieler jasalyp jatyr. Osy júmystardyń búgini men erteńgi bolashaǵyn, ol kimder úshin jasalyp jatqan jaqsylyq ekenin halyqqa dúrystap úǵyndyruy kerek. Taǵy da aitamyn, shyndyq degen mine, osy. Men ómirimde osy ústanymda berik túrdym dep úyalmai-aq aita alatyn adamdardyń birimin.
Qoǵam bolǵannan keiin túrli jaǵdailardyń oryn alatyny dausyz. Árine, qazirgi naryqtyq qatynastardyń saldarynan kópshik qoiyp, kótermelep jatatyn jaǵdailar joq dei almaimyn. Sondyqtan búgingi jurnalisterge qoiylar talap ta auyr. Tek jalań qyzyǵushylyq pen bedel jinaudy maqsat etken jurnalisten úlken nátije shyqpaidy degen oidamyn. Sóz oraiy kelgende aita keterligi, qazirgi kóptegen (bári birdei dei almaimyn) jas jurnalisterdiń teoriyalyq dayarlyǵy tómen. Óitkeni, búgingi tańdaǵy oqudyń deni aqyly bolyp ketkendikten, kóptegen jastar diplom úshin ǵana oqidy. Jurnalistika mamandyǵyn bitirgenderdiń deni eńbekaqysy jaqsy, bedeli biik oryndarda júmys jasauǵa úmtylady da, tájiribe jinaqtauy kemshin túsip jatady. Qolǵa bailau, ayaqqa túsau bolatyn jaittyń biri osy.
Ótken jyldan beri Elbasynyń bastamasymen «Diplommen auylǵa» atty baǵdarlama júzege asa bastady. Búl eń útqyr, útymdy joba dei alamyn. Árine, jastar auylda shyńdaluy, ómirdi úirenui kerek. Sonda ǵana halyqqa qyzmet etu syndy ómirdiń naǵyz shyndyǵyn jete úǵyna alady.
– Óńirimizdiń ótkeni men búginin tereń biletin adamsyz. Onyń ústine sayasattanushy retinde baǵamdai alasyz. Qazir últtyq sana, qúndylyq, tárbie degen qaǵidattar jii tilge alynyp júr. Múnyń ózi últtyq mádenietimizdiń nyǵaya túskeniniń belgisi. Sizdiń paiymyńyzsha osyndai jetistikke jetuimizdiń sebebi nede?
– Halqymyzda «Jaqsy kelse iske…» – degen naqyl sóz bar ǵoi. Osydan on jyldyń aldyndaǵy Taldyqorǵandy kór de, búgingi beinesine qara. Jasyratyny joq, jer men kóktei aiyrmashylyq bar desem artyq aitqandyq bolmas. Onyń ústine qalamyzda sońǵy jyldary jańa ǵimarattar boi kóterip, qala kórkine kórik qosylsa, salt-dástúrge sai qazaq úileri tigilip, qonaqjailanyp, dastarqanynan últtyq taǵamdar oryn aldy. Osyndai jaqsy jaǵdailardyń bári eń aldymen qazaq degen qaisar halyqtyń úrpaǵy bolǵanymyz desek, sol halqyn júdyryqtai júmyldyrǵan Elbasy Núrsúltan Nazarbaevtyń saliqaly sayasatyn bir kisidei qoldaǵan Serik Ábikenúlynyń oblys basyna keluimen qolǵa alynǵan sharalar ekenin oblys júrty tegis biledi. Meniń de, qarapaiym qala túrǵyny retinde rizashylyǵym bólek. Ásirese, bizdi oblys ákiminiń ruhani bailyqqa degen kózqarasy men qúrmeti quantady. Onyń kishipeiil parasaty, qazaq tili men qazaq tildi basylymǵa degen janashyrlyǵy, tól tarihymyz ben mádenietimizge degen qamqorlyǵy kóńilimizdi rizashylyqqa bóleidi. Sonymen birge, ruhani qúndylyqty nazardan tys qaldyrmaǵan oblys ákiminiń bastamasymen dástúrli túrde ótetin audandardyń mádeniet kúnderi joǵalǵanymyzdy túgendep, mádenietimizdi qaita oraltty. «Atadan úlaǵat» atty aqsaqaldar jiyny, aqjaulyqty ájeler baiqauy úrpaq sabaqtastyǵyna jol salsa, tarihta eleuli oryn alǵan túlǵalarǵa arnalǵan eskertkishter birinen soń biri boi kóterip, eldiktiń bedelin ósirip, jastardyń ǵibratty tárbie kózine ainaldy. Jetisu jerindegi aqyn-jazushylar men óner adamdaryna arnaiy grant bólip, mádenietti máiektetuge serpin bergeni óz aldyna.
– «Áke kórgen oq jonar, sheshe kórgen ton pisher» degen bar. Otbasyńyz jaiynda aita ketseńiz. Onyń ústine, «bir myqty qalamgerdiń artynda, myqty áiel zaty túrady» dep te júrmiz. Sizdiń bedeldi túlǵa retinde qalyptasuyńyzǵa úidegi jeńgemizdiń kómegi boldy ma?
– Qalamgerlik auyr jol. Ol úshin úi sharuasyn qaiyryp qoiyp, aptalap alys joldarǵa shyǵuǵa tura keledi. Keide, dúnieden oqshaulanyp, óz ideyańnyń jeteginde ketetin kezderiń de bolady. Tipti, basqalardyń qalauynan shyǵa almai qalyp, súrinip júretiniń taǵy bar. Sondyqtan qalamger bolu úshin seniń ystyq-suyǵyńa birdei kónetin áiel zatynyń bolǵany da dúrys. Qoǵamnan qaǵaju kórseń de, otbasyńnan jylylyq tapsań sonyń ózi jazushyǵa bir padishalyq. Jeńgeń – Rásh Artyqovamen elu jylǵa juyq otasyp kelemiz. Qazan-oshaqtyń syldyrlaǵan kezderi bolǵan shyǵar. Biraq ómirlik maqsatymyz bir jerden shyǵyp otyrdy. Men Máskeuge oquǵa attanǵanda úsh balamyz boldy. Oquymdy bitirip, auylǵa oralǵansha bala tárbiesin ózi arqalap, qinalysyn bildirgen joq. Keiingi kúnderi qyzmet barysyndaǵy keleńsizdikterge jolyqqanda maǵan aqylshy bolyp, qasymnan tabylyp otyrdy. Táube, osyndai yntymaǵymyzdyń arqasynda tórt bala tárbielep ósirdik. Úlken qyzymyz Gauhar Máskeude oqydy. Qazir Eńbek jáne áleumettik qatynastar akademiyasynda júmysta, ekinshi qyzymyz Ǵaliya ál-Farabi atyndaǵy Qazaq últtyq universitetin bitirdi, qazir SHymkent qalasynda túrady.úlymyz Talǵat halyq sharuashylyǵy institutyn bitirgen, oblystyq ákimdikte júmys isteidi. Kenjemiz Janar Ońtústik Koreyanyń Almaty qalasyndaǵy filialynda esepshi. Balalarym maǵan tartyp, qalam ústamasa da, hal-qadirinshe eli úshin eńbek etip júr. Toǵyz nemere, bir shóberemiz bar.
– Alda qandai josparyńyz bar?
– SHamam kelse, aqyn, halqynyń dana perzenti Baqtybai Jolbarysúly turaly kórkem tuyndy jazuǵa daiyndalyp júrmin.
- Áńgimeńizge rahmet.
PS: búl súhbat «Jetisu» gazetiniń №13, beisenbi,28 qańtar 2010 jyly jariyalanǵan núsqasy boiynsha berildi. Maqsatymyz qalamgerdi taǵy bir eske alyp, ónegeli ómirin saitymyzdyń oqyrmandaryna jetkizu.
Qajet ANDAS.
Q-Andas aqparat agenttigi.











