Osy joly YAusyliń Kúneske keludegi maqsaty – Kúnesti óz aldyna bir audan etip, onyń ortalyǵy bolatyn qalanyń ornyn tiyanaqtandyryp ketu.
Taldy shejejúiiniń bastyǵy Husyńtau deitin adamdy ertip, «Bestóbeniń» keń jazyǵyn kózden keshiredi. Ol aumaǵy keń, tynysty, qala túsuge qolaily, shart jaǵdaiy tolyqtai kórinedi degen oiǵa kelip, aldynan qarsy ala shyqqan el basshylaryna Kúnestiń bas-ayaǵyna birdei qarym-qatynas jasauǵa da qolaily eken dep, kógaldy jazyqtan qalanyń ornyn belgilep, qazyq qaqtyrady. Kóshe syzyǵyn tarttyrady.
Keterinde qúrylys saludy el basshylaryna naqty tapsyrady. Taldydaǵy úkimet organdaryn «Bestóbege» kóshirip kelip, qatysty mekemelerdi, qoǵamdyq úiymdar men mektepterdi, klub, astyq qambalaryn saludy, ony tez qolǵa aludy aitady. Qalanyń negizin qalau úshin sol kezdegi auqatty bailardy júmysqa kiristirip, olarǵa jer kesip berip, qúrylys saluǵa mindetteidi. Aty atalyp, tizimge alynǵan adamdar maqúl bolyp, qala qúrylysyn saldyruǵa jauapty bolyp kirisedi.
YAusyliń núsqauy boiynsha qalany qúrylystandyru júmysyn ústaityn YUanhúi qúrylyp, búǵan Jáiirbek, Ábdirasúl, Satybaldy, Súleimen, Aqbar, Baratbek qatarly el basshylary ie bolyp, qala qúrylysyn saluǵa qamdanady. Sóitip eki-úsh jyl ishinde kóptegen qúrylystar, qora-jailar salynyp, 1940 jyly «Bestóbe» qalashyǵy boi kóterip, kádimgi qalashyq beinesin kórsetedi.
Qalany sharshy formasynda saluǵa núsqau etken edi. Keiin sol boiynsha qalanyń ortalyǵy etip negizgi kósheni belgilep, shyǵys jaǵyna Dosymbek, Alpysbai, batysyna Qaiyrbek, Batatar sekildi adamdar úi-jai salady. Endi bir kósheniń boiynan Erkinbekke, qarsy jaǵynan Satybaldyǵa jer kesip beriledi.
Alǵashqy bolyp salynǵan úi — Jáiirbektiń úii boldy. Búl úi Orta Aziya stilinde salynyp, tóbesi qańyltyrmen qaptalady. Búǵan el eliktep, bailar da qúrylysty kórikti etip, asty-ústi taqtaily, aivany jáne peshi bar eńseli qúrylystar kóptep salady.
Qalanyń kórkeyui úshin belsendilik kórsetip úi salǵandar — Sabyrhan, Dáuletqan, Núrqasym, Múrsalbek, Qúsaiyn, Ámiráli, Ámirhasym, Ábduáli, Aqbar, Súleimen, Qanapiya, Rabii, Kerimbek, Túrysbek, Mústapa, Saparqan, Omaráli, Ábilqasym, Áńkebai, Qauaimam, Batjan, Orazaqyn, SHańyya, Máulenaqyn, Ómiraqyn taǵy basqalar úi salyp, kórkem etip, aralarynan kóshe qaldyrǵan.
Sol kezdegi ziyalylardan – Ábdárasyl, Sanat, Raiys, Imanáli, Zeiish, Imash, Qamit, Qúrman, Uaiys, Aryn, Jalel, Bazylbek t.b. qora-jai salady.
Negizgi kósheniń shyǵys jaǵynan audandyq úkimet, klub, kooperativ sekildi úkimet mekemeleri, qalanyń ońtústik jaǵynan saqshy, bajy mekemeleri, qazaq úileri, úkimet qarauyndaǵy astyq qambasy, mektep ornalasady.
Múnan tys Bayan, Bógenbai, Sady, Toqai rularynyń kedei-kepshikteri de balalaryn oqytu maqsatymen jer alyp, qora-jai salyp, qalanyń aumaǵyn keńeite túsedi.
Qúrylys saluǵa kelgen keibir úiǵyrlar da ketpei, túraqtap qalady. Qora-jai salady, kóshe boilaryna aǵash egip, toǵan tartyp, qúrylystanu jyl saiyn dami túsedi.
1940 jyly Erkinbektiń Teoqaradaǵy aǵashtan salǵan mektebin «Bestóbege» kóshirip ákeledi. Búǵan Kúrkildek mektebin qosyp, eki mektepti aǵash materialynan paidalana otyryp, on klastyq, tolyq emes klasy bar mektep salynady. Búl mekteptiń bastyǵy Jańjaulin, ǵylymi meńgerushisi — Núrǵali Rabiúly, múǵalimder sabaq ótip, mekteptiń kórkeyuine úles qosady.
1940 jyly «Bestóbe» qalashyǵy Kúnes audanynyń ortalyǵy bolyp belgilenedi. Osy jyldan bastap audannyń oqu-aǵartu, mádeniet isteri damudan tys, sauda-sattyq isteri de qanat jayady.
Jáiirbek, Erkinbek, Qúsaiyn sekildi auqatty adamdar keńse, dúken ashyp, paidaǵa batyp, saudasy qyza túsip, qora-jai salyp, jergilikti adamǵa ainalǵandar kóbeiedi.
Qolynan óner keletinder — ashana, naubaihana, qasaphana, etikshi, tiginshi, qańyltyrshy, aǵash ústalary kóbeiip, keń jeri bar, paidasy mol jańa qalashyqtan meken ústap, tuys-tuǵandaryn shaqyryp, úi salushylar kóbeiedi.
Túneitin oryndar, beketter qúrylyp, jazy-qysy júk tasymaldaumen ainalysatyn arbakeshter, esekshi keruender, atshy jolaushylar paida bolyp, Qúljaǵa deiin baryp-kelip júrgen. Paidasyn bilgen Eńsebai sekildi qazaqtar da beket ashqany belgili.
1945 jyldan keiin «Bestóbe» qalashyǵy audannyń negizgi ortalyǵyna ainalyp, oqu-aǵartu, sauda-sattyq isteri damyp, qalaǵa kelip qonystanushylar kóbeie túsedi.
Búrynǵy «Bestóbe» mektebi ortalau mektepke ainalyp, Kúnes audanynyń túkpir-túkpirinen oqushylar qabyldap, jańasha oqu júiesi bar, jataqhanasy bar mektepke ainalady. Oqu-aǵartu baǵdarlamasy Keńes Odaǵynyń oqulyqtary negizinde jasalyp, sabaqtar sol boiynsha ótkiziledi.
Qazaq ortalau mektebinen tys, qazaq, úiǵyr, orys bastauysh mektepteri qúrylyp, qalashyqtyń halyq sany artyp, otyryqshylar kóbeiip, jańadan qúrylystar salynyp, aulalar órik, alma, túrli shyryndy jemistermen toltyrylyp, qalashyqtyń búrynǵy beinesin ózgertedi.
Osy jyldan bastap úkimet tarapynan moiynserik, shikizat mekemesi, bajy mekemesi, odaq mekemesi, emhana, poshta, orman bólimsheleri qúrylyp, qalashyqtyń negizgi kósheleri retke keltirilip, toǵan tartylyp, jiekteri ormanmen kómkerilip, qalashyqtyń kórki arta túsedi.
Kóp jyldan bergi gomindań ezgisinen, alym-salyqtan qútylǵan ár últ halqynyń túrmys jaǵdaiy jaqsaryp, qalashyqqa qarai tartylyp, ártúrli kásippen ainalysatyn qazaqtar kóbeiip, «Bestóbe» qalashyǵynyń ońtústigi men soltústigi úzaryp, búrynǵy bos jatqan oryndarǵa qonystanushylar kóbeie túsedi.
1949 jyldan keiin qoǵamdyq qúrylymda ózgerister paida boldy. Búrynǵyǵa qaraǵanda kadrlar sany kóbeiip, qalashyqqa qonys audarushylar arta tústi. Audandyq partiya komiteti, audandyq halyq úkimeti qúrylyp, audannyń bet-beinesi ózgeredi. 1953 jyldan keiin audandyq partiya komiteti men halyq úkimetiniń jańa ǵimarattary salynyp, kósheler retke keltirilip, jyl saiyn aǵash egilude, bau-baqshaly, ormandy qala kelbeti paida boldy.
Arada jiyrma jylǵa juyq solshyl sayasat ústemdik etip, shekara audandarynda qúrylys qarqyny toqyrap, memleket tarapynan salynatyn qúrylystardyń sany azaidy. Búrynǵy kóne klub tozyp, alpysynshy jyldary kózge kórinerlik bir ǵana jańa kirpishten salynǵan klub boi kóterdi.
Jańadan kóptegen mekeme, mektep, kásiporyn, zauyt, kóp qabatty úiler, asfalьt joldar, tsement tóselgen kósheler paida bolyp, «Bestóbe» qalashyǵy endi shynaiy qalaǵa ainalyp, kólemin keńeitti.
Aitalyq, SHaqpy auyzyndaǵy Kúrkildek elektr stansysyna deiin jalǵasqan qala shoǵyry paida bolyp, Qarashoqydan túnde qaraǵan adamǵa, beine kóktegi qalyń júldyzdai jymyńdaǵan, jelisi tartylǵan qalanyń túngi kórinisine tańyrqai qarap, súisiner edi.
Búl kúnde yntymaǵy jarasqan ár últ halqy qalanyń kórkeyuine, damuyna úlesterin qosyp, ónerkásibi de bar, egin jáne mal sharuashylyǵy da bar, oqu-aǵartu, mádenieti damyǵan Bestóbe qalasy kóp qabatty úilermen kózge túsip, boi kóterip, bolashaqta da damitynyn kórsetip otyr.
Redaktsiyadan: Búginde Bestóbe qalashyǵy qala statusyndaǵy ákimshilik qúrylymǵa ainaldy. Baryp kórgender tamsanyp, tańǵalyp qaitady. Órkendei ber, ósken jer.

1991 jyl 2025 jyl

1991 jyl 2025 jyl

1991 jyl 2025 jyl
Derekkóz: “Kúnes audanynyń tarihy materialdary” atty jeliles kitaptyń №2 sanynan alyndy.
Jauapty redaktory: Andas Omaraqynúly.
Q-Andas aqparattyq agentigi











