Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Қажет дерек

«Бестөбе» қалашығының тарихы

Күнес халқы бір мезгіл Нылқы ауданына қарап, солардың басқаруында болып келгендігі мәлім. Мойыны қашық шалғай жерден байланыс жасау қиындығын көріп, 1938 жылы 5 айда Іле аймағының әскери әкімшілік жақтағы мәнсаптысы Яусылиң Күнес сахарасына келіп, Талдыны көзден кешіреді. Талды бұл кезде уақытша Шежежүйі болып тұрған кезі еді.

admin
2026/08/30
Қажет дерек
0
«Бестөбе» қалашығының тарихы

Осы жолы Яусылиң Күнеске келудегі мақсаты – Күнесті өз алдына бір аудан етіп, оның орталығы болатын қаланың орнын тиянақтандырып кету.

Талды шежежүйінің бастығы Хусыңтау дейтін адамды ертіп, «Бестөбенің» кең жазығын көзден кешіреді. Ол аумағы кең, тынысты, қала түсуге қолайлы, шарт жағдайы толықтай көрінеді деген ойға келіп, алдынан қарсы ала шыққан ел басшыларына Күнестің бас-аяғына бірдей қарым-қатынас жасауға да қолайлы екен деп, көгалды жазықтан қаланың орнын белгілеп, қазық қақтырады. Көше сызығын тарттырады.
Кетерінде құрылыс салуды ел басшыларына нақты тапсырады. Талдыдағы үкімет органдарын «Бестөбеге» көшіріп келіп, қатысты мекемелерді, қоғамдық ұйымдар мен мектептерді, клуб, астық қамбаларын салуды, оны тез қолға алуды айтады. Қаланың негізін қалау үшін сол кездегі ауқатты байларды жұмысқа кірістіріп, оларға жер кесіп беріп, құрылыс салуға міндеттейді. Аты аталып, тізімге алынған адамдар мақұл болып, қала құрылысын салдыруға жауапты болып кіріседі.

Яусылиң нұсқауы бойынша қаланы құрылыстандыру жұмысын ұстайтын Юанхұй құрылып, бұған Жәйірбек, Әбдірасұл, Сатыбалды, Сүлеймен, Ақбар, Баратбек қатарлы ел басшылары ие болып, қала құрылысын салуға қамданады. Сөйтіп екі-үш жыл ішінде көптеген құрылыстар, қора-жайлар салынып, 1940 жылы «Бестөбе» қалашығы бой көтеріп, кәдімгі қалашық бейнесін көрсетеді.

Қаланы шаршы формасында салуға нұсқау еткен еді. Кейін сол бойынша қаланың орталығы етіп негізгі көшені белгілеп, шығыс жағына Досымбек, Алпысбай, батысына Қайырбек, Бататар секілді адамдар үй-жай салады. Енді бір көшенің бойынан Еркінбекке, қарсы жағынан Сатыбалдыға жер кесіп беріледі.

Алғашқы болып салынған үй — Жәйірбектің үйі болды. Бұл үй Орта Азия стилінде салынып, төбесі қаңылтырмен қапталады. Бұған ел еліктеп, байлар да құрылысты көрікті етіп, асты-үсті тақтайлы, айваны және пеші бар еңселі құрылыстар көптеп салады.

Қаланың көркеюі үшін белсенділік көрсетіп үй салғандар — Сабырхан, Дәулетқан, Нұрқасым, Мұрсалбек, Құсайын, Әмірәлі, Әмірхасым, Әбдуәли, Ақбар, Сүлеймен, Қанапия, Рабий, Керімбек, Тұрысбек, Мұстапа, Сапарқан, Омарәлі, Әбілқасым, Әңкебай, Қауаймам, Батжан, Оразақын, Шаңыя, Мәуленақын, Өмірақын тағы басқалар үй салып, көркем етіп, араларынан көше қалдырған.
Сол кездегі зиялылардан – Әбдәрасыл, Санат, Райыс, Иманәлі, Зейіш, Имаш, Қамит, Құрман, Уайыс, Арын, Жалел, Базылбек т.б. қора-жай салады.

Негізгі көшенің шығыс жағынан аудандық үкімет, клуб, кооператив секілді үкімет мекемелері, қаланың оңтүстік жағынан сақшы, бажы мекемелері, қазақ үйлері, үкімет қарауындағы астық қамбасы, мектеп орналасады.

Мұнан тыс Баян, Бөгенбай, Сады, Тоқай руларының кедей-кепшіктері де балаларын оқыту мақсатымен жер алып, қора-жай салып, қаланың аумағын кеңейте түседі.

Құрылыс салуға келген кейбір ұйғырлар да кетпей, тұрақтап қалады. Қора-жай салады, көше бойларына ағаш егіп, тоған тартып, құрылыстану жыл сайын дами түседі.

1940 жылы Еркінбектің Теоқарадағы ағаштан салған мектебін «Бестөбеге» көшіріп әкеледі. Бұған Күркілдек мектебін қосып, екі мектепті ағаш материалынан пайдалана отырып, он кластық, толық емес класы бар мектеп салынады. Бұл мектептің бастығы Жаңжаулин, ғылыми меңгерушісі — Нұрғали Рабиұлы, мұғалімдер сабақ өтіп, мектептің көркеюіне үлес қосады.

1940 жылы «Бестөбе» қалашығы Күнес ауданының орталығы болып белгіленеді. Осы жылдан бастап ауданның оқу-ағарту, мәдениет істері дамудан тыс, сауда-саттық істері де қанат жаяды.
Жәйірбек, Еркінбек, Құсайын секілді ауқатты адамдар кеңсе, дүкен ашып, пайдаға батып, саудасы қыза түсіп, қора-жай салып, жергілікті адамға айналғандар көбейеді.

Қолынан өнер келетіндер — асхана, наубайхана, қасапхана, етікші, тігінші, қаңылтыршы, ағаш ұсталары көбейіп, кең жері бар, пайдасы мол жаңа қалашықтан мекен ұстап, туыс-туғандарын шақырып, үй салушылар көбейеді.

Түнейтін орындар, бекеттер құрылып, жазы-қысы жүк тасымалдаумен айналысатын арбакештер, есекші керуендер, атшы жолаушылар пайда болып, Құлжаға дейін барып-келіп жүрген. Пайдасын білген Еңсебай секілді қазақтар да бекет ашқаны белгілі.
1945 жылдан кейін «Бестөбе» қалашығы ауданның негізгі орталығына айналып, оқу-ағарту, сауда-саттық істері дамып, қалаға келіп қоныстанушылар көбейе түседі.

Бұрынғы «Бестөбе» мектебі орталау мектепке айналып, Күнес ауданының түкпір-түкпірінен оқушылар қабылдап, жаңаша оқу жүйесі бар, жатақханасы бар мектепке айналады. Оқу-ағарту бағдарламасы Кеңес Одағының оқулықтары негізінде жасалып, сабақтар сол бойынша өткізіледі.

Қазақ орталау мектебінен тыс, қазақ, ұйғыр, орыс бастауыш мектептері құрылып, қалашықтың халық саны артып, отырықшылар көбейіп, жаңадан құрылыстар салынып, аулалар өрік, алма, түрлі шырынды жемістермен толтырылып, қалашықтың бұрынғы бейнесін өзгертеді.

Осы жылдан бастап үкімет тарапынан мойынсерік, шикізат мекемесі, бажы мекемесі, одақ мекемесі, емхана, пошта, орман бөлімшелері құрылып, қалашықтың негізгі көшелері ретке келтіріліп, тоған тартылып, жиектері орманмен көмкеріліп, қалашықтың көркі арта түседі.

Көп жылдан бергі гоминдаң езгісінен, алым-салықтан құтылған әр ұлт халқының тұрмыс жағдайы жақсарып, қалашыққа қарай тартылып, әртүрлі кәсіппен айналысатын қазақтар көбейіп, «Бестөбе» қалашығының оңтүстігі мен солтүстігі ұзарып, бұрынғы бос жатқан орындарға қоныстанушылар көбейе түседі.

1949 жылдан кейін  қоғамдық құрылымда өзгерістер пайда болды. Бұрынғыға қарағанда кадрлар саны көбейіп, қалашыққа қоныс аударушылар арта түсті. Аудандық партия комитеті, аудандық халық үкіметі құрылып, ауданның бет-бейнесі өзгереді. 1953 жылдан кейін аудандық партия комитеті мен халық үкіметінің жаңа ғимараттары салынып, көшелер ретке келтіріліп, жыл сайын ағаш егілуде, бау-бақшалы, орманды қала келбеті пайда болды.
Арада жиырма жылға жуық солшыл саясат үстемдік етіп, шекара аудандарында құрылыс қарқыны тоқырап, мемлекет тарапынан салынатын құрылыстардың саны азайды. Бұрынғы көне клуб тозып, алпысыншы жылдары көзге көрінерлік бір ғана жаңа кірпіштен салынған клуб бой көтерді.

Жаңадан көптеген мекеме, мектеп, кәсіпорын, зауыт, көп қабатты үйлер, асфальт жолдар, цемент төселген көшелер пайда болып, «Бестөбе» қалашығы енді шынайы қалаға айналып, көлемін кеңейтті.
Айталық, Шақпы ауызындағы Күркілдек электр стансысына дейін жалғасқан қала шоғыры пайда болып, Қарашоқыдан түнде қараған адамға, бейне көктегі қалың жұлдыздай жымыңдаған, желісі тартылған қаланың түнгі көрінісіне таңырқай қарап, сүйсінер еді.
Бұл күнде ынтымағы жарасқан әр ұлт халқы қаланың көркеюіне, дамуына үлестерін қосып, өнеркәсібі де бар, егін және мал шаруашылығы да бар, оқу-ағарту, мәдениеті дамыған Бестөбе қаласы көп қабатты үйлермен көзге түсіп, бой көтеріп, болашақта да дамитынын көрсетіп отыр.

 

Редакциядан: Бүгінде Бестөбе қалашығы қала статусындағы әкімшілік құрылымға айналды. Барып көргендер тамсанып, таңғалып қайтады. Өркендей бер, өскен жер.

1991 жыл                                                                                                                          2025 жыл

 

1991 жыл                                                                                                                        2025 жыл

 

1991 жыл                                                                                                            2025 жыл

 

Дереккөз: “Күнес ауданының тарихы материалдары” атты желілес кітаптың №2 санынан алынды.

Жауапты редакторы: Андас Омарақынұлы.

Q-Andas ақпараттық агентігі

5 1 vote
Рейтинг статьи
Қаралым 62
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Қажет дерек

Талдықорғандағы көне кинотеатрлар

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Қажет дерек

Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?

September 24, 2026
45 тағдыр
Қажет дерек

45 тағдыр

September 8, 2026
We Still Study the National Liberation Uprisings
Қажет дерек

We Still Study the National Liberation Uprisings

September 5, 2026
Қажет дерек:  БІР КӨШЕ, БІР ТАРИХ
Қажет дерек

Қажет дерек: БІР КӨШЕ, БІР ТАРИХ

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Қажет дерек

Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz