Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Қажет ақпарат

Ақыттану бастауы

admin
2026/08/30
Қажет ақпарат
0
Ақыттану бастауы

Ақыт кім?

Ол қай дәуірде өмір сүрген, немен айналысқан, қандай еңбек қалдырған? Оның ұлтымыздың, еліміздің тарихындағы орны қандай? Біз оған қандай баға беруіміз керек? «Ақыттану» ғылымын қалыптастыру жолында нені ескеру қажет? Осыдан былай “Q-Andas” ақпарат агенттігі Ақыттану тақырыбын, соның ішінде Ақыт қажының өлкетану бағытындағы еңбектерін қаузап, тұлғаның болашаққа қалдырған мұраларын оқырмандарға жеткізу үшін еңбектенетін болады.

Туған жері мен әулеті

 

Ақыт Үлімжіұлы – 1868 жылы ҚХР Іле қазақ облысы, Алтай аймағы, Көктоғай ауданы, Қайырты өзенінің бойында туған. Толық аты-жөні – Ақыт Үлімжіұлы Қарымсақов. Әкесі Үлімжі – момын, шешесі Жібек – Барлыбайдың немересі, Бекежан байдың қызы. Ақыт ата-анасының тәрбиесімен ерте сауат ашқан.

Ақынның кіндік қаны тамған жер – қайырты

Алғашқы білім алуы

Алдымен ағасы Садық Жебеұлынан, кейін ауыл молдасы Ғұсыманнан сауат ашады. Кейін Бұхара медресесінде оқыған Мақбубұлла (Мырзабақа) ұстазынан араб, парсы, түрік тілдерін үйреніп, ислам мәдениетін игереді. Осы кезде басқа шәкірттерге де дәріс береді.

Ақыттың ұстаздары мен ықпалы

– Садық Жебеұлы, молда Ғұсыман – алғашқы әріп танытқандар.
– Мақбубұлла – шығыс әдебиеті мен ислам ғылымына баулыған.
– Жуанқан үкірдай – Ақытты ел ісіне араластырған.

Қызметі мен қажылық сапары

Ақыт Қобдада пошта бөлімшесінде істеп жүріп, моңғол және орыс тілдерін үйренеді. 1907 жылы қажылыққа барып, «Қажыбаян» шығармасын жазады. Қайтыс болған әйелі Боқайды жоқтаған өлеңінде ұстазына деген ілтипатын білдіреді.

Ақындық жолы

– Сарып қызбен айтысы халық арасында сақталған.
– 1891 жылы «Жиханша» қиссасы Қазанда басылған.
– Кейін «Сәйпілмүлік-Бәдіғұлжамал» қиссасын жазады.
– 1891–1914 жылдары Қазан, Орынбор, Семейде 9 кітабы 17 рет басылады.

Ұстаздық және ағартушылық

Ақыт балаларды оқытты, Қобдада және Алтайда мешіт-медреселер салдырды. Медресесінде діни пәндерден бөлек: математика, география, тарих, араб тілі грамматикасын оқытқан.

Қазылық қызметі

1912 жылдан бастап үш ауданға қазы болып сайланды. 28 жыл бойы әділ қазылық атқарған. Халық арасында әділ би, ғұлама ретінде танылды.

Ақыт пен Абай

1930 жылдары Ақыт Абаймен хат алысып, Абай шығармаларын оқиды. Сол ықпалмен 55 өлең жазып, Абай тағылымын жалғастырады. Ақыт Абайды ұлы ұстаз ретінде дәріптеді.

Шығармашылығы

 

– Айтыс, арнаулар, тұрмыс-салт өлеңдері.
– Қиссалар: «Жиханша», «Сәйпілмүлік-Бәдіғұлжамал», «Сейітбаттал қазы».
– Этнографиялық дастандар: «Керей ишаны Мұхаммет Момын», «Қажыбаян».
– Ғибраттық, насихаттық толғаулар.
– Желілес қиссалар топтамасы («Қазынама»).

Ақыттың көзқарасы

– Ғылым, өнер, береке-бірлікті насихаттаған.
– Халқын жалқаулық пен надандықтан арылуға үндеген.
– Ислам құндылықтарын дәріптей отырып, адамдық ахлақ пен моральді жоғары қойған.

Қуғын-сүргін және қаза болуы

 

1939 ж. желтоқсанда Шәкіртідегі мешітінде тұтқындалып, 1940 ж. тамызда Үрімжі түрмесінде азаппен қайтыс болды. Оның 800-ден астам қолжазбасы тәркіленіп, жоғалды.

Ақыт қажының Көктоғай Шәкүрті жеріндегі зираты

 

Түйін

Ақыт – қазақтың ұлы ғұламасы, ағартушысы, қиссагер ақыны, әділ қазысы. Ол – Абай дәстүрін жалғап, қазақ әдебиетінде тұңғыш басылымдар мен желілес қиссаларды дүниеге әкелген тұлға.

 

Қажет Андас.

«Q-Andas» ақпараттық агенттігі.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Қаралым 60
Өлке тарихы ұрпаққа аманат
Қажет ақпарат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026
ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»
Қажет ақпарат

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026
Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?
Қажет ақпарат

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026
Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері
Конференция

Qandas.kz сайтындағы өлкетану мақалаларын ағылшын тіліне аудару негіздері

October 8, 2026
Қызылтіл зиягүл – Жетісу Алатауының сирек гүлі
Қажет ақпарат

Қызылтіл зиягүл – Жетісу Алатауының сирек гүлі

September 30, 2026
Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы
Конференция

Жетісу мен Ертіс өңірінің археологиялық және сакралды мұрасы

September 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz