Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Tulǵataný

Júmahan Balapanov kim?

Elımız täuelsızdık aluymen qatar joǵymyz tügendelıp, öşkenımız janyp, ötken tarihymyz öz kelbetın jaŋadan aişyqtady. Ásırese, el jadynan köpten eskerusız qalǵan batyr babalarymyz, şeşen-şejırelerımız ūlyqtalyp, tarihi ataular qaita jaŋǵyrtyldy. Eldı meken, auyl-aimaq, türlı mädeni, öner, bılım, taǵy da basqa nysandar men köşelerge qairatkerlerdıŋ esımı berılıp, babalarymyzdyŋ eskertkışı boi köterdı. Sol qatarda Almatydan Taldyqorǵanǵa kıreberıstegı Jansügırov köşesın Oŋtüstık baǵytqa qarai qiyp ötetın köşege 2005 jyly Jūmahan Balapanovtyŋ esımı berıldı.

admin
2025/09/24
Tulǵataný
0
Жұмахан Балапанов кім?

Búginde Balapanov kóshesiniń boiyna Iliyas Jansúgirov atyndaǵy Jetisu memlekettik universitetiniń oqu ǵimaraty men «Jastar» stadiony, Jurnalister úii, Jastarǵa qyzmet kórsetu ortalyǵy, «Jastar» sayabaǵy, kópqabatty túrǵyn úiler ornalasqan. Zamanaui, qala kelbetine sán bergen saltanatty ǵimarattar da osy kósheniń boiyna salynuda. Sonymen qatar, «Jastar» sport kesheni men Oqushylar saraiy, Astana kóshesiniń boiyndaǵy Saltanat saraiy, Kórme kesheni, B. Rimova atyndaǵy teatr, Áshim Báikenov kóshesiniń boiyndaǵy muzyka mektebi men №28 orta mektepke baratyndardyń bári Balapanov kóshesimen ótedi.

Jasyratyny joq, qaladaǵy mańyzdy kóshelerdiń biriniń aty berilgen Júmahan Balapanovty aǵa buyn ókilderi kóp bilgenimen, osy kósheni boilap, bolashaq armanyn úshtap, jigerin jetistigimen jetildirip júrgen jastar, studentter, oqushylar jaǵy kóp bile bermeidi. Sol úshin biz aldymen oqyrmandarǵa atalǵan túlǵanyń kim bolǵany, el úshin qandai qyzmet istegeni, taǵy da basqa qyrlary turaly qysqasha aqparat bere ketkendi jón kórdik.

«Óz eli óz erlerin eskermese, el tegi qaidan alsyn kemeńgerdi» dep Iliyas Jansúgirov aitqandai, Júmahan Balapanov  – óz eli eskergen, eli úshin emirene eńbek etken dara túlǵalardyń biri. Tútas ómirin tuǵan ólkesiniń birligi, tútastyǵy, órkendep-ósui, otandyq ǵylymnyń damuy men bilimdi jastardy tárbieleuge arnaǵan memleket jáne qoǵam qairatkeri, úly Otan soǵysynyń ardageri, ǵylym, bilim salasyna teńdessiz úles qosqan ekonomika ǵylymdarynyń doktory, professor, ǵalym. El esinen ketpeitin eleuli esimniń biri.  Ol 1920 jyly Alakól audanynyń, Qyzylashy auylynda tuǵan. 1930 jyly ákesi qaitys bolǵannan keiin toǵyz jasar Júmahan anasy Bibijamaldyń ornyna Alakól audanyndaǵy Kossor kólinen as túzyn óndiretin óndiris ornynda alǵashqy eńbek jolyn bastaidy.

Ómirdiń san soqpaǵynan ótken bolashaq qairatker 1932 – 1936 jyldary Qarabúlaq balalar úiinde, keiinnen Úsharal qalasyndaǵy mektep-internatta tálim alyp, sondaǵy Abai atyndaǵy qazaq orta mektebinde oqidy. 1940 jyly kúzde armiya qataryna shaqyrylyp, úly Otan soǵysyna qatysyp, 1945 jyldyń ayaǵynda zapastaǵy kapitan bolyp eline oralady. Osydan keiingi ómir joly da san soqpaqpen órildi. Aitalyq, 1945 – 1949 jyldary Alakól audandyq partiya komitetiniń núsqaushysy, keiin kadr jónindegi hatshy, audannyń ekinshi hatshysy siyaqty lauazymdy qyzmetter atqardy. Qyzmetpen qatar, bos uaqytyn tiimdi paidalanyp, Almaty auylsharuashylyq institutynyń agronomiya fakulьtetin syrttai oqyp alady.

Onyń boiyndaǵy talantty dóp basqan basshylyq osydan bylai oǵan jauapty qyzmetterdi júktei bastady.  1951–1953 jyldary Kerbúlaq (Gvardiya) audandyq partiya komitetiniń ekinshi hatshysy, 1953–1956 jyldary Kóksu (Kirov) audany partiya komitetiniń birinshi hatshysy qyzmetin atqaryp, sol audandardyń órkendep-ósui úshin baryn saldy. 1958 jyldyń kúzinde Máskeu qalasyndaǵy Joǵary partiya mektebine oquǵa jiberildi. Búl orta onyń sol tústaǵy iri qairatkerlermen tanysyp, bolashaq qyzmeti úshin sanalyq túrǵyda jetiluine kóp septigin tigizdi. Atalǵan oqu ornyn bitirgen soń 1960 jyly Almaty oblystyq auylsharuashylyq bólimin basqarsa, 1961 jyly Taldyqorǵan qalasynyń ainalasyndaǵy birneshe eldi mekendi biriktirgen Taldyqorǵan partiya komitetiniń birinshi hatshysy bolyp sailandy. Demek, búgingi túrlengen Taldyqorǵannyń kelbetiniń aishyqtaluyna áu basta erinbei eńbek etken iri túlǵanyń biri Júmahan Balapanov desek, artyq aitqandyq bolmaidy.

Sol kezdegi jańa bastamanyń jemisin búgingi qalalyqtar kórip keledi. Sodan keiin osy qyzmetten Almaty oblystyq, auyldyq keńes atqaru komitetiniń tóraǵasy lauazymyna joǵarylatylyp, Qazaqstan Joǵarǵy keńesiniń 7 shaqyrylymynyń deputaty jáne Qazaqstan KP OK músheligine kandidat bolsa, 1962 jyly Qazaqstan KP HHII sъezine delegat bolyp sailandy. 1963 – 1965 jyldary Almaty oblystyq, auyldyq keńesi atqaru komitetiniń tóraǵasy boldy. Onyń san túrli talantyn, qyzmettegi jauapkershiligin eskergen, bolashaǵynan úlken úmit kútken partiya úiymy 1965 jyly Máskeu qalasyndaǵy qoǵamdyq ǵylymdar akademiyasyna oquǵa jiberdi. 1967 jyly atalǵan akademiyany bitirip, kandidattyq dissertatsiyasyn qorǵaǵan soń Qazaq ekonomika jáne auylsharuashylyǵyn úiymdastyru ǵylymi-zertteu instituty direktorynyń orynbasary, keiinnen direktory bolyp qyzmet atqardy. Qoǵamdyq qyzmetpen qatar ǵylym jolyndaǵy izdenisin ayaqsyz qaldyrmai, 1975 jyly «Qazaqstan auyl sharuashylyǵy mamandandyruyn damytudyń ǵylymi negizderi» degen taqyrypta doktorlyq dissertatsiyasyn qorǵady. 1977 jyly Almaty halyq sharuashylyǵy instituty, qazirgi Qazaq memlekettik basqaru akademiyasynyń ekonomika jáne auylsharuashylyǵy óndirisin josparlau kafedrasynyń meńgerushisi boldy. 1978 jyly Almaty qalalyq keńesiniń deputaty boldy.

Júmahan Balapanovtyń kóp uaqyty elimizdiń ǵylym, bilim salasyn órkendetu, jastardy ǵylymǵa baǵyttauǵa arnaldy. Ár jyldary Almaty halyq sharuashylyǵy institutynyń janyndaǵy doktorlyq dissertatsiya qorǵau jónindegi arnauly keńes tóraǵasynyń orynbasary, respublikalyq auylsharuashylyǵy ekonomikasy jónindegi memlekettik josparlau komitetiniń keńesshisi, KSRO bilim beru jónindegi memlekettik komiteti ǵylymi-ádistemelik komitetiniń múshesi, Máskeudegi K. Timiryazev atyndaǵy auylsharuashylyq akademiyasy janyndaǵy auylsharuashylyǵy óndirisi tiimdiligin arttyru máseleleri jónindegi úilestiru keńesiniń múshesi, Qazaq ekonomika jáne AÓK úiymdastyru ǵylymi-zertteu instituty janyndaǵy doktorlyq dissertatsiya qorǵau jónindegi keńestiń múshesi,  Almaty oblysy ákimi janyndaǵy konsulьtatsiya-ekonomikalyq keńesiniń múshesi siyaqty san-salaly qyzmetter atqardy. Osyndai jauapty qyzmetterdi atqara júrip, 140-tan astam ǵylymi júmys jazdy. Sondai-aq, 10 monografiya, kitap, oqulyq jáne oqu qúralyn shyǵardy. Onyń jetekshiligimen 3 doktorlyq, 29 kandidattyq dissertatsiya qorǵalyp, ǵylym salasyn damytuǵa ólsheusiz úles qosty. Sol qatarda TMD elderimen qatar Ońtústik, SHyǵys Aziya jáne basqa memleketten kelgen aspiranttar da Júmahan Balapanovtyń aldynan ótip, bolashaq armanyna sáule qúidy. Osyndai eńbekteriniń arqasynda halyqaralyq Euraziya Ekonomika akademiyasynyń múshesi, QR Auylsharuashylyǵy akademiyasynyń Qúrmetti akademigi atandy. Otan qorǵau, qoǵamdyq saladaǵy eńbekteri úshin Eńbek Qyzyl tu, «Halyqtar dostyǵy» ordenderi men 14, onyń ishinde eki altyn medalьmen marapattaldy. 2000 jyly «Adal eńbek, aq niet» atty memuary jaryq kórdi. úl ósirip úyaǵa, qyz ósirip, qiyaǵa qondyryp, otbasyndaǵy asyl áke, qamqor ata da bola bildi.

Joǵaryda aitylǵandar Júmahan Balapanov ómiriniń qadau-qadau tústary ǵana. Al onyń tárbiesin kórgen, birge qyzmettes bolǵan, oblys pen qala tirligindegi talai kúrmeuli máseleni sheshuge birge atsalysqan aǵa buyn túlǵalyq bolmysyn, úqyptylyǵyn, azamattyǵyn, qairatkerligin emirene eske alatynyn baiqap júrmiz.

«Júmahan Balapanovtyń Otan qorǵau jolyndaǵy, otandyq ǵylymnyń joǵary deńgeige kóteriluine qosqan úlesin aitpaǵannyń ózinde el men jerdiń bolashaǵy úshin tókken teri ólsheusiz. Ańqyldaǵan aqpeiildigi men qazaqy bolmysy áli kúnge kóz aldymyzda túrady. Úlkenmen de, kishimen de til tabysyp, kelisimge keletin qasieti bizge úlgi boldy. Ásirese, Almaty oblysynyń órkendeui men Taldyqorǵan qalasynyń qala bolyp jandanuy jolyndaǵy talai igilikti isterge bastamashy bolǵany el jadynan ketpeui kerek. Sol úshin de aǵamyzdyń asqaq beinesin, asyl qasietin, izgi múratyn, igilikti isin jas úrpaqtyń sanasyna sińiru búgingi kúnniń talaby», – deidi aǵa buyn ókilderi.

Biz de búl  pikirine tolyq qosylamyz. Dese de Júmahan Balapanovtyń eren eńbegi elge jetpei jatyr degen oidan aulaqpyz. Ol turaly kóptegen júmys istelip jatyr. Alaida, «Júmahan Balapanovtyń beinesi óziniń atyndaǵy kósheniń boiynda qasqaiyp túrsa osy mańnan ótetin árbir jas úshin jaqsy úlgi bolar edi» degen oi kópten beri kóńilimizdi áldilep júr edi.  «Músheltoi» shaǵynaudanyndaǵy Qonaev kóshesi men Balapanov kóshesiniń qiylysynan Júmahan Balapanov sayabaǵy salynyp, asyl túlǵanyń asqaq eskertkishi boi kóterdi.

Eskertkishti túrǵyzu isi el men júrttyń tilegin eskergen oblystyq jáne qalalyq ákimdikterdiń tarapynan da qoldau tauty. Aita ketsek, eskertkish qoiylǵan jalpy aumaq 3796 sharshy metr, onyń 1,7 sharshy metrine 4,2 metr biiktiktegi eskertkish boi kóterse, 2677,3 sharshy metri abattandyrylyp, demalys sayabaǵyna ainaldy. Osy alqapqa 90-ǵa juyq ártúrli aǵash otyrǵyzylyp, kózdiń jauyn alatyn túrli tústi gúlder men kópjyldyq shópter egildi. Adamdar demalatyn 12 oryndyq qoiylyp, onyń janyna 12 dana qoqys jáshigi ornatylǵan. Aumaqtyń bári zamanaui úlgidegi 12 dana shammen jaryqtandyrylyp, keshke qarai kelushilerge alańsyz demalyp qaituǵa bar jaǵdai jasalǵan. Sonymen qatar, eskertkish pen shaǵyn sayabaqtyń jobasy onyń janyna ornalasqan Jurnalister úii, Jastarǵa qyzmet kórsetu ortalyǵy, Oqushylar saraiy, «Músheltoi» shaǵyn audanyndaǵy kópqabatty túrǵyn úiler jáne aldaǵy uaqytta eskertkishtiń qarsy betinen boi kóteretin kóp qabatty túrǵyn úidiń jobasymen sáikestendirilgen.

Qysqasy, eskertkishke qoldanylatyn materialdardyń túsi, biiktigi, jerge tóseletin kirpishter, oryndyqtardyń formasy, egiletin aǵashtyń túri, otyrǵyzylatyn gúlder, jaryq shamdar osy aumaqtaǵy kórkemdikpen úndesip, ary-beri ótken jolaushyǵa estetikalyq áser beredi.

Jaqsylyqqa qashanda jany qúmar halyqpyz ǵoi. Osyndai igilikti iske bastamashy bolǵandarǵa alǵystan basqa aitarymyz joq. Qaita qolǵa alǵan júmys erterek tiyanaǵyn tauyp, kóptiń qajetine jarasa degen nietimiz bar. Kóptiń tilegi osy.

Qajet Andas,

“Q-Abdas” aqparattyq agenttigi

 

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 15
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
Tulǵataný

«Aqqu aǵai» atanǵan úlaǵatty ústaz

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
Tulǵataný

Tókken terdiń qadiri

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
Tulǵataný

Ústaz ananyń haty

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
Tulǵataný

Tauylymdy taqdyr

May 13, 2026
«Апа, сен болмасаң»
Tulǵataný

«Apa, sen bolmasań»

May 12, 2026
Бегзат өмір
Tulǵataný

Begzat ómir

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz