Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت انداس وماراقىن ىزىمەن

اياپبەرگەن جانساربايۇلىنىڭ ازىلدەرى

admin
2025/10/10
انداس وماراقىن ىزىمەن
0
Аяпберген Жансарбайұлының әзілдері

ەكى بىردەي اتىنان ايىرىلعان اقىن اياپبەرگەن جانساربايۇلى بىلاي دەپ تولعاعان ەكەن:

ءولدى عوي جىلان ءتيىپ جيرەن جورعا،
الىپ ەم جۇرتىمنان ارەڭ زورعا.
جانىمداي كورەتۇعىن قايران اتىم،
جۇرىستەن تانباۋشى ەدى كۇندىك جولدا.
تۇتقيىل ايىرىلدىم-اۋ امال بار ما؟
زالىم – جىرتقىش كەز بولدىڭ ءبىزدىڭ سورعا.

كەڭ تاناۋ، جۋان باقاي، كەرىم ەدىڭ،
كەرىمبەك قۇنانىندا بەرىپ ەدىڭ.
ءجۇرۋشى ەم ءبىرىن ءمىنىپ، ءبىرىن ءتۇسىپ،
تۇسىندا ەكى اتىمنىڭ كورىم ەدىم.
ەكى اتىم، ارى ويلايمىن، بەرى ويلايمىن،
اسىرەسە تورى اتىم – سەنى ويلايمىن.
جۇرەتىن جىن سوققانداي ءبىر بالا ەدى،
ءولتىردى-اۋ، زورىقتىرىپ دەپ ويلايمىن.

بارۋشى ەم كەرى ءمىنىپ المالىعا (1)،
وندايدا قاراماۋشى ەم جان-جاعىما.
قاقپان بەل، قامىس قۇلاق، قايران كەرىم،
مەركىنىڭ (2) جوتاسىندا قالعانىڭ با؟!

باسى ەدى ولەڭىمنىڭ يعاي-يعاي،
جاياۋ جۇرگەن قىلادى جەردى شيماي.
ولەڭدى باسقا دەرتپەن ايتقانىم جوق،
بارادى قاپالىعىم ىشكە سىيماي.

ايرىلىپ قوس كەرىكتەن جاياۋ قالدىم،
كەڭسۋدىڭ (3) جاعاسىنا تاياۋ باردىم.
ات-تونى بار جايلاۋعا كوشىپ كەتتى،
ەكى كوزىم ءتورت بولىپ، وياۋ قالدىم.

ياپىرماي، مىناۋ قانداي زامان ەكەن،
جىگىتكە جاياۋشىلىق جامان ەكەن.
قانپيا (4) ءبىر قۇنانىن بەرىپ ەدى،
ءوزى اقساق، ءبىر باسپايتىن شابان ەكەن.

كەزىندە كەرى اتىممەن اڭ قارادىم،
ساناقسىز قاسقىر، تۇلكى – العان اڭىم.
جان باعىپ جۇرگەن قايران اتتارىم-اي،
ايىرىلىپ قالعانىما زار بولامىن.

1،2،3 – جەر اتاۋلارى؛ 4 – دوسى.

***************************

ءبىر جىلى اياپبەرگەن جەزدەسى ءامىرجان بار 4 ادام ساياتقا شىعادى. ولار ادۋىنگەرگە (1) بارعاندا بوران بولىپ، قاتتى قىسىلادى. سوندا اياپبەرگەن جەزدەسى ءامىرجاننىڭ ءسوزى قىلىپ:

بەس-التى ۇلىم بار ەدى،
التاۋى بىردەي ەرجەتتى،
جۇرگەن جەرىن ەڭىرەتتى.
ەڭ كەنجەسى ميزامباي،
ميزامبايدى كورمەدىم،
ۇيگە بارىپ ولمەدىم، –

دەي كەلىپ، قاسىنداعى الا اتتى قوجاققا قاراپ:

نۇربيعا بەردى الاسىن،
ادۋىنگەرگە سالاسىڭ.
ادۋىنگەرگە سالعاندا،
قۇدايىم سالدى پالەسىن.
يت پەن قۇسقا جەم قىلىپ،
قاندىردىڭ دۇشپان تاباسىن، –

دەپ قايىرىپ تاستاپ، قاسىنداعى ماناتبەكتىڭ قوشتاسۋىنا قيىستىرىپ:

قاتىن دەيتىن قاتىن جوق،
بالا دەيتىن بالا جوق.
اقىرىپ تۇرعان بوراندا،
ىقتايتۇعىن پانا جوق.
از كۇن ءجۇرىپ كورمەدىم،
ەڭ بولماسا، قۇداي-اۋ،
ۇيىمە بارىپ ولمەدىم، –

دەگەن ەكەن.

سول ساپار ۇستىندە ءبىر كۇنى قوجاق اداسىپ قالعاندا ونى جوقتاۋ رەتىندە:

الما دەسەم – ورىگىم،
قوجاق ەدى سەرىگىم.
جوقتاماي سەنى قايتەيىن،
مەزگىلسىز ەرتە، جەزدەكە،
قاعىلىپ قالدى-اۋ جەلىگىڭ.
تونىڭدى تۇلداپ بوكتەردىم،
ەر قاسىندا بورىگىڭ.
يمان بەرسىن قۇدايىم،
قادىرلى بولسىن ءولىمىڭ.

اياپبەرگەن سەرى، اڭشى بولعانىمەن قورقاقتاۋ ادام ەكەن. تۇندە دالاعا تۇنەگەندە:

– قوجاق، سەن قورىقساڭ – وڭ جاعىما جات، ماناتبەك، سەن قورىقساڭ – سول جاعىما جات، –

دەپ ءوزى ورتالارىنا جاتىپ الادى ەكەن.

مايەكە سۋ باستاپ ءجۇرىپ ءىش كيىمىن جوعالتىپ السا كەرەك. سوندا ايەكەڭ:

اۋەلى قىستىڭ باسى – اقىراپتى،
تىزەسى شالبارىڭنىڭ قاقىراپتى.
ايىرىلىپ دامبالىڭنان جالاڭبۇت قالىپ،
بۇتىڭا وراپ كەپسىڭ جاپىراقتى، –

دەپ ازىلدەپتى.

ءالىش مولدامەن مايەكە اتالاس كەلەدى ەكەن. الىشتە ءبىر كوك شولاق ات بولىپ، ەكەۋى ءولىم-جىتىمگە بىرگە بارىپ تۇرادى ەكەن. تۇردىعۇل رۋىنان سماعۇل دەگەن كىسى قايتىس بولىپ، حابار كەلگەندە شاكىل رۋىنا ايتپاي ءالىش پەن مايەكە بارىپ، ءبىر شاپان، ءبىر تايىنشا الىپ قايتىپ كەلە جاتسا، قۇرداسى اياپبەرگەن جولىعىپ:

– قايدان كەلەسىڭدەر؟ – دەپ سۇرايدى.

سوندا مايەكە:

شىعىپ ەك كەشە ۇيدەن – قۇربان كۇنى،
قۇتىرىپ كوك شولاقتىڭ تۇرعان كۇنى.
ءبىر شاپان، تايىنشادان قۇرى قالىپ،
مىسىڭنىڭ، اياپبەرگەن، قۇرىعان كۇنى، –

دەپ ازىلدەپتى.

قوجاق جەزدەسى قىمىزعا ماس بولعاندا اياپبەرگەننىڭ ايتقان ولەڭى:

ون ءبىر تۇياق ايداعان،
كەڭسۋدىڭ بويىن جايلاعان.
قىمىزعا قاشان جەتەم دەپ،
قوجاق ءىشىن قايراعان.
شىتىر تالعا بارعاندا،
ەسەكەڭدى ارالاپ،
قوجاق اتتان جايراعان.
جىن قاعىپ كەتكەن كىسىدەي،
تىزگىنمەن قولىن بايلاعان.
«وسى بولەم ولەدى»، – دەپ،
ساۋىتباي مازا قويماعان.
ەلگە حابار بەرۋگە،
اعلامبەكتى سايلاعان.
«ۇيىقتاپ كەتسە – ساۋىعار،
بۇركەپ جاۋىپ قويىڭدار»، –
دەپ بايجەكەم جاتقىزىپ،
اقىلمەن تولعاپ ويلاعان.

ەرتەسى قوجاق ساۋىققان سوڭ بولەسى ساۋىتبايعا:

– ساۋكەم، سارى بولەم-اي،
مەن وسىنداي ولەم-اي.
«قىمىزدان ءولدى» دەگەنگە
بەگىمبەت، مۇرىن سەنەر مە-اي، –

دەپتى.

ابىكەن رۋىنداعى جيەنى كەرىمبەك زاڭگىدەن العان كەرى اتتى «كەڭ تاناۋ كەرىم» دەپ ءمىنىپ جۇرەدى ەكەن. ءبىر جىلى جيەنى نۇرسيا ءامىرجانۇلى سۇراپ ءمىنىپ، زورىقتىرىپ ءولتىرىپتى. سوندا:

جانۋار كەڭ تاناۋىم – كەرىم ەدى،
كەرىمبەك سۇراعاندا بەرىپ ەدى.
ون تۇلكى، وتىز سۋىر اكەلگەندە،
مايەكە، ساۋىتبايلار كورىپ ەدى.
نۇرسيا زورىقتىرىپ ولتىرەتىن –
جازىقسىز جانۋارىم نە قىپ ەدى؟
جۇرەتىن جىن سوققانداي ارىنىڭنان،
قىزىعىپ تالاي ادام كورىپ ەدى، –

دەپ كەرى اتتى جوقتاپتى.

تۇسىندىرمە سوزدىك (قىسقا انىقتامالار)

جيرەن جورعا – جورعالايتىن ءجۇرىسى بار جيرەن ءتۇستى جۇيرىك جىلقى.
كەڭ تاناۋ، جۋان باقاي، قاقپان بەل، قامىس قۇلاق – جىلقىنىڭ كەلبەت-ءبىتىمىن سيپاتتايتىن حالىقتىق تەڭەۋلەر (جاقسى تۇقىم بەلگىسى رەتىندە).
كەر/كەرى ات – جىلقىنىڭ ءتۇس اتاۋى (كوبىنە بۋرىل/الا-شۇبارلاۋ رەڭك).
قۇنان – ەكى جاستان اسقان جاس جىلقى.
زورىقتىرۋ – قاتتى ايداپ، شارشاتىپ، تيتىقتاتىپ جىبەرۋ.
كۇندىك جول – ءبىر كۇن جۇرەتىن قاشىقتىق.
يعاي-يعاي – ىرعاقتى قايىرما، «ءاننىڭ باسى» دەگەن رەڭك.
ەكى كوزىم ءتورت بولدى – تىقىرشىپ كۇتتىم، دوڭگەلەكتەنىپ توسۋمەن بولدىم (يديوما).
جاياۋشىلىق – ات-كولىكسىز ءجۇرۋ (اۋىر-كەمسىتپە ماندە).
دەرت، قاپالىلىق – قايعى-مۇڭ.

ىشكە سىيماۋ – شەرىڭدى ۇستاي الماۋ.
سەرi – ونەرپاز، سانقوي، ساياتشى جىگىت بەينەسى.
تۇلداپ بوكتەرۋ – جوقتاۋ-جورادا ەر قاسىندا تون/كيىم ءىلىپ قويۋ (مارقۇم اتىنا تۇلداۋ سالتىمەن ساباقتاس).
دامبالى – ىشكيىم (كونە-اۋىزەكى).
اقىراپ – قاراشا ايىنىڭ ەسكىشە اتى (كەي وڭىردە قىستىڭ باسى دەپ ايتىلادى).
زاڭگى – ەل ىشىندەگى لاۋازىم-اتاق/شەنەۋنىك اتاۋى (شىعىس تۇركىستان، قىتاي قازاقتارى كونتەكسىندە – اۋىل ستارشيناسى ماعىناسىندا قولدانىلعان).
مايەكە / ايەكە – مايدىڭ/ايدىڭ قۇرمەتتىشە ايتىلۋى («-ەكەڭ» قوشەمەت جۇرناعى).
ادۋىنگەر، المالى، مەركى، كەڭسۋ – جەر-سۋ اتاۋلارى (وڭىرلىك توپونيمدەر).
نۇربي – كىسى اتى.
اعلامبەك – كىسى اتى (حابارشى رەتىندە اتالادى).
بەگىمبەت، مۇرىن – رۋ-اتالار اتاۋى (بايىرعى ايماقتىق ورتاداعى قاۋىم اتاۋلارى).
ميزامباي – كىسى اتى؛ شۋماقتا جەزدەسىنىڭ «ەڭ كەنجەسى» دەپ اتالادى.

انداس وماراقىنۇلى.

دەرەككوز:دودا: (ايتىستار مەن تاريحي-ەتنوگرافيالىق جىرلارى) / ا. وماراقىن ؛ [قۇراستىرعان: ءا. ماجاي [ج. ب.] .- تالدىقورعان : [ب. ج.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 21
Қышқыш қалай жасалған?
انداس وماراقىن ىزىمەن

قىشقىش قالاي جاسالعان

August 12, 2026
Адамның пайда болуы
انداس وماراقىن ىزىمەن

ادامنىڭ پايدا بولۋى

August 10, 2026
Күн және жұлдыздар
انداس وماراقىن ىزىمەن

كۇن جانە جۇلدىزدار

August 5, 2026
كۇن مەن جەر
انداس وماراقىن ىزىمەن

كۇن مەن جەر

August 4, 2026
Аспанның биіктеуі
انداس وماراقىن ىزىمەن

اسپاننىڭ بيىكتەۋى

July 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
انداس وماراقىن ىزىمەن

جەر-كوكتىڭ ايىرىلۋى جونىندە (كۇنەس اۋدانىنىڭ اڭىز-ەرتەگىلەرى)

July 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz