– Sahna kieli me? – dep súrai qalsańyz árkim ártúrli jauap bereri anyq. Osy tolǵaqty máselege bizdiń keiipkerimiz sahna kieli. Onyń ústine teatr sahnasynyń orny bólek dep qaraidy.
– Iá, bir spektaklьdi nemese ondaǵy bir beineni somdaityn akterdi daiyndau úshin suretshi, aǵashshy, dramaturg, rejisser, tiginshi, kompozitor, jaryq túsirushi, kórkemdeushi, grimdeushi, taǵy basqa da óner salasy at salysady. Eger múnyń biri kem bolsa, beine tolyq ashylmaidy. Oi aiqyndalmaidy da spektaklь óli túrde kórermenge úsynylady. Al, osy mamandardyń ár birine Alla taǵalanyń bergen baǵy men qasieti bar. Sahnanyń kieli bolatyn sebebi, osyndai kóptegen qasietten óriletindigi, – dep jauap berdi.
Árine, kieli sahnanyń boz kilemine shyqqandar kóp bolǵanymen, onyń biiginen kóringender sanauly ǵana. Sonyń biri – Qazaqstan Respublikasynyń eńbek sińirgen ártisi, “Parasat” órdeniniń iegeri, Biken Rimova atyndaǵy drama teatrynyń akteri Ómirserik Qaliev.
Ómirserik aǵa bala kezinde akter bolamyn dep oilamaǵan. Aqsu audany, Jańalyq auylynda tuylyp, ananyń áldii men dalanyń iisine qanyqty. Basqa balalar siyaqty ólkeniń shalǵynyna aunap, suyna shomylyp ósti. Keshke qarai sybyzǵynyń únindei syzylyp, janyńdy jadyratatyn dala tabiǵatyna elitip er jetti. Múmkin, sonyń da áseri bolǵan shyǵar nemese “Adam kóre-kóre kósem bolady” demeushi me edi, ákesi Qali Jónkebaevtiń kisiligi men kishipeiildiligi jarasqan elge syily minezinen be? Álde, qara Qypshaq Qobylandy, Qozy-Kórpesh Bayan súlu, qyz Jibek siyaqty halyq múrasyn tańnan-tańǵa jattap aitatyn sheshesi Muslimanyń aq sútimen daryǵan qasietten bolar. Eseie kele óner jolyna birden den qoidy. Bolmys bitimi óner degen álemge qúnyǵyp ósken jas jigit Qúrmanǵazy atyndaǵy memlekettik konservatoriyanyń akterlik fakulьtetine oquǵa tústi. Halyq ártisi Ydyrys Noǵaibaev pen tálimger Rábiǵa Múqaiqyzynyń jetekshiliginde SH. Qúsaiynovtyń “Aldarkóse” qoiylymyndaǵy SHorayaqty, SH. Aitmatovtyń “Jámila” qoiylymyndaǵy Orazymattyń beinelerin diplomdyq júmysta sheberlikpen somdap shyqty. Jas jigittiń bolashaǵyna úlken senimmen qaraǵan basshylyq ony jastar teatryna júmysqa qaldyrdy. SHara ne? Búl kezde úsh balanyń ákesi bolyp úlgergen aǵamyz otbasynyń jaǵdaiyn oilap, auylǵa qaitudy úiǵardy. 1974 – 1975 jyldary Aqsu audany Iliyas Jansúgirov kolhozynda komsomol úiymynyń hatshysy bolyp júmys istedi. 1975 jyly Taldyqorǵan drama teatry ashylǵan kezde akterlik júmysqa ornalasty.
Sodan beri 34 jyl atalmysh óner ordasynyń ystyǵyna kúidi, suyǵyna tońdy. Biraq ókinbeidi. Óitkeni, ómirge ózindik tańbasyn qaldyrdy. Úlkenge qadirli ini, kishige úlgi tútar aǵa ispetti. Óner jolyna jańa qadam basqan jastardyń aqylshy-ústazy bolyp keledi. Bireulershe bailyq jinap, qyzyl tanau bolǵan joq, eldiń ruhyn baiytamyn dep eńbek etti. Osy eńbegi eldiń esinde jattalyp, janyn baiytty. Bos uaqyty shyǵa qalsa, qolyna qalamyn alyp, aq qaǵazdy joldas etti. Teatr sańlaqtary jaiynda maqala jariyalap, olardy elge tanystyryp otyrdy. 1990 jyly “Túngi drama” áńgimesi oblystyq “Jerúiyq” gazetiniń báigesin jeńip alyp, zamandastaryna basqa qyrynan kórindi. Qazir alpystyń asqarynan asqan aǵanyń teatr óneri jaiynda túigeni kóp.
Búl kúnde elge tanymal, talantty akterdiń ózgege úqsamas dara qasieti – júregin tebirentip, janyn baurap kele jatqan últtyq sezim. Árine, osy bir úly qasietpen sanaspaityn qoǵam da, adam da joq shyǵar. Ómirserik aǵa ony óner tilimen órnektep jetkizdi. Sahna tórine kóterilgen alǵashqy kúnnen búginge deiin seksennen asa róldi somdady. Olardy kórermen joǵary baǵalap, qabyldady. Abzal aǵalarynyń alǵysy men batasyn jáne jaqsy baǵasyn alyp otyrdy. Osy rette, solardyń birazyna toqtala ketudi jón kórdim.
Nazym Hikmettiń “Eleusiz qalǵan esil er” qoiylymyndaǵy dáriger beinesin qazaqtyń tarlan akteri Núrmúqan Jantórinmen birge bir rólde oinap, sátti alyp shyqqany.
Atalmysh shyǵarmadaǵy dáriger mártebesi biiktep, ataǵy jer jarǵan adam. Alaida, onyń qyzy túrmysqa shaqpai túryp, júkti bolyp qalady da, jalǵan namystyń ózeginde ákesi qyzyna operatsiya jasaidy. Ókinishke orai, qyzy qaitys bolady. Ol turmege otyrady. Keiin qaityp kelgende bárinen aiyrylyp qalǵanyn biraq sezinedi. Núrmúqan Jantórin onyń aqsúiektik jaǵyn, takaparlyǵyn basa kórsetti. Árine, sahna sańlaǵyna ainalǵan akter úshin solai jasau kerek shyǵar. Al jas talant Ómirserik dárigerdiń qaiyrymdylyǵy men qamqor kóńilin jiti zerttep, basqasha beinede kórsetuge tyrysyp, aǵasynyń batasyn alǵan. M. Áuezovtiń “Abai” dramasyndaǵy úly aqynnyń beinesin somdaǵan jas akterge Qazaqstannyń halyq ártisi, professor, tanymal rejisser Maman Baiserkenov: “Men búl akterdiń boiynan Qalekeńdi (Abai beinesin túńǵysh jasaushy Qalibek Quanyshbaev) kórip otyrmyn, úly aqynnyń aqyndyǵy men qairatker ári filosoftyq biigin kórsete bildi” dep baǵa berdi. Al, teatr synshysy professor Baǵybek Qúndaqbaev Ómirserik Qaliev oinaǵan M. Áuezovtiń “Eńlik Kebegindegi” Espenbet beinesine: “Kúni búginge deiin qazaq teatr sahnasyndaǵy akterler Espenbet beinesin Serke Qojamqúlovtyń jolymen jasap, tek Seraǵańdy qaitalaumen bolyp edi. Al, Ómirserik Espenbet beinesin sheshen bi, aqyldy, ailaker etip kórsetti. Árine, aqyldy bolmaǵan adam bi bolyp, el basqara ala ma? Qatal bolmasa, basqany aitqanyna kóndirip, júrtty úiyta ala ma? Búl akterdiń óz sheberligin kórsetken úlken tabysy” degen jyly lebizin bildirgen. Belgili teatr synshysy Áshirbek Syǵai: “Ómirserik Qaliúly beinelegen beinelerdi óz máninde shynaiy kóp izdenis eńbekpen, senimdi, nanymdy etip shyǵarady. Akter “zemlyanoi”, boiynda últtyń iisi ańqyp túrǵan talantty akter” dese, dramaturg O. Bodyqov:” M. Áuezovtiń “Túngi saryn” qoiylymyndaǵy kóterilistiń basyna ómirdiń ózi ákelgen Jantas ta oqyǵan azamat, Júnistikindei bilimi bolmasa da onyń óz eline degen jalyndaǵan júregi, azamattyqqa degen lapyldaǵan tilegi barlyǵyn Saǵat Jylkeldiev sheber kórsete bildi. Jantasqa senimdi serik bolǵan Táneke rólin Ómirserik jasy úlken aqsaqal emes, artynan ergen azamattardy sara jolǵa núsqai biletin sergek basshy etip somdady” dep jazady.
Táuelsizdik alyp, tarihymyzdy, asyl erler men abzal aǵa buyndardy eske ala bastaǵanda Ómirserik Qaliúly últqa degen tereń súiispenshilik, ótkir jauapkershilikpen atsalysty. Eskeldi Derbisáliúlynyń 300 jyldyq toiynyń rejisseri bolyp tabyspen ótkizdi. Qazaqtyń bii Jálmendeniń toiynda Jálmendeniń beinesin somdady. Balpyq baba toiynda rejisser ári úiymdastyrushy retinde kóptiń alǵysyn aldy. Iliyas Jansúgirovtiń 100 jyldyq toiynda Molyqbai beinesin alyp shyqty. Qabanbai batyrdyń 30 jyldyq toiynda han batyr Qabanbaidyń rólin sátti jasady. Osydan bastap el ony óz atymen atamai “Qabanbai” atap ketti. Búl turaly Núrǵali Omarqúlov: “ Sahnager Ómirserik Qaliúly somdaǵan Qabanbai beinesi – ańyzǵa ainalǵan batyr bala obrazy eliniń erteńin, jeriniń tynyshtyǵyn saqtap, keiingi úrpaqqa amanat etip qaldyruda túr túlǵasymen, kúrkirei shyqqan dauysymen batyr beinesin nanymdy etip kórermenge jetkize bildi” – dep joǵary baǵalady. Al, tragediya, komediya, fars janrynda somdaǵan rólderiniń ózi ózgeshe boyauymen kórermen kóńiline tereń úyalady.
Elim dep tuǵan erdi eli de eskerusiz qaldyrmaityny anyq. Ótken jyly Jeltoqsan aiynyń 18 júldyzynda Aqsu audanynyń Jansúgirov kentinde akterdiń shyǵarmashylyq keshi ótti. Halqy at mingizip, shapan japty.
Teatr halyqtyń ómirin, tarihyn, erteńin, bolashaǵyn búgingi úrpaqqa ónerdiń tilimen jetkizedi. Ómirserik aǵa tek, akter nemese osy jolda qúrmetke bólengen adam emes, qazaq tarihy men ádebietin, últtyq teatrdyń ótkeni men búginin tolyq baǵamdaǵan eńbekqor jan. Ol óz sheberligin shyńdaumen birge, teatr ómirine jii aralasyp, jastarǵa aqyl keńes beruden jalyqpaityn, óner álemine úlken jauapkershilik, adamgershilik senimmen qaraityn tálimger. Jeltoqsan oqiǵasy kezinde jastarǵa janashyrlyq bildirgen aǵa buyn ókili. Elimiz táuelsizdik alǵan alǵashqy jyldardaǵy auyr kezeńde qol shanamen mektepterdi aralap júrip, oiyn qoiyp, ónerdi saqtap qalǵan teatr sańlaǵy.
Qajet Andas
“Q-andas” aqparattyq agenttigi.











