Alǵashqy dini oqu‑aǵartu (1900–1932)
Ile óńirindegi qyrǵyzdar 1900–1932 jyldary aralyǵynda arab jáne túrki jazuyn qoldanyp, oqu‑aǵartu, mádeniet, ekonomika salalarynda ilgerileu jasady.
Qyrǵyz auyldaryndaǵy alǵashqy oqytu tájiribesi
Búl kezeńde túraqty mektepter bolmaǵan. Bailar men biler moldalardy shaqyryp, óz úilerinde balalarǵa oqu úiymdastyrǵan. Kókterek, Maraltas, Moiyntai, Aqsai, Toǵyzqúmalaq, Órleu auyldarynda úsh‑alty ailyq oqytu júrgizilgen.
SHaqarbai moldanyń eńbegi
Qyzylsudyń Aqshi audanynan kelgen SHaqarbai molda Ile qyrǵyzdarynyń alǵashqy sauat ashu isine úlken úles qosty. Ol shaǵatai, parsy, arab tilderin jetik meńgerip, Kókterek pen Qúshtaidaǵy jastardy oqytqan, sondai‑aq Toqtasyn bige hatshylyq etken.
Toptyq oqu men alǵashqy mektepterdiń ashyluy
1925 jyldan bastap dini oqymystylar shaqyrylyp, 1926 jyly tatar molda Idiyat pen áieli Banu Kókterekte túńǵysh ret toptyq túrde arab álipbiin úiretetin synyp ashqan. Búl synypqa Kókterek, Ór‑Tekes, Aqdala jáne kórshiles auyldardan 50‑ge juyq bala qatysqan.
Meshit pen medrese qúrylysy
1927 jyly Kókterekte myń adamdyq meshit pen medrese qúrylysy bastalyp, jergilikti halyqtyń qoldauymen ayaqtaldy. Búl nysandar Ile óńirinde «Qyrǵyzdyń aq meshiti» degen atpen tanyldy.
Mádeniet pen oqu‑aǵartudyń jolǵa qoiyluy jáne mektepterdiń salynuy (1932–1943)
Mektepterdiń qaita qúryluy
1932 jyldan bastap dini oqu‑aǵartudan mádeni-aǵartushylyq júiege kóshu bastaldy. Kókterekte alǵashqy resmi mektep qúrylyp, meńgerushi bolyp Saǵatbek Sarybaiúly taǵaiyndaldy.
Keńestik úlgidegi bilim júiesiniń enui
Keńes Odaǵynan kelgen tájiribeli qyrǵyz ziyalylary Ile óńirine jańa ádistemeler men oqulyqtardy engizdi. Matematika, tarih, geografiya, dene tárbiesi, grammatika, pedagogika pánderi oqytyla bastady.
Qazaq‑qyrǵyz mádeni úiymdarynyń qúryluy
1935 jyly Úrimshide ótken jinalystan keiin Ile, Tekes jáne basqa audandarda «Qazaq‑qyrǵyz mádeni oqu‑aǵartu úiymdary» qúryldy. Búl úiymdar mektep ashu men múǵalim dayarlaudy úilestirdi.
III. Úsh aimaq tóńkerisi jáne azattyqtan keiingi oqu‑aǵartu (1944–1964)
Ysqaqbek Mononovtyń aǵartushylyq qyzmeti
Ysqaqbek Mononov Ile aimaqtyq qazaq‑qyrǵyz mádeni úiymynyń jetekshisi retinde oqu‑aǵartu isin jańa deńgeige kóterdi. Ol úiym qúrylymyn rettep, hatshylyq jáne qarjy bólimderin qúrdy, áiel ziyalylardy qyzmetke tartty.
Mektepterdiń jandanuy men damuy
1949 jyldan keiin Qytai Halyq Respublikasy qúrylǵan soń, qyrǵyz mektepteri qaita jandanyp, Kókterek, Moiyntai, Aqsai auyldarynda bastauysh jáne orta mektepter ashyldy. Oqu qyrǵyz tilinde júrgizilip, Qytai tili de engizildi.
Qyrǵyz tilindegi bilimniń úzilui jáne qaita jandanu
1960 jyldary sayasi sebeptermen qyrǵyz tilindegi oqytu toqtap qaldy. 1974 jyldan bastap mektepter qalpyna keltirilip, 1980 jyldary qaitadan qyrǵyz tilinde sabaqtar júrgizile bastady.
Tekes Kókterek qyrǵyz últtyq audanyndaǵy bastauysh mektepterdiń damu barysy
Moiyntai mektebi
1935 jyly Ábdilda Batyrhan men Tentimish bastaǵan azamattardyń bastamasymen qúrylǵan. Alǵashqyda aǵashtan jeti bólmeli oqu úii salynyp, 80‑ge juyq oqushy bilim alǵan.
Aqsai mektebi
1936 jyly Aqsaidaǵy Áljembai jáne Toqtaqynnyń bastauynda ashylǵan. Keiin mektep keńeiip, 1948 jyly tolyqqandy oqu ǵimaratyna ainaldy.
Maraltas mektebi
1936 jyly Kókterek mektebiniń bólimshesi retinde ashylǵan. Keńes Odaǵynan kelgen múǵalimder pándik júieni engizdi.
Kóktoǵai mektebi
1958 jyly tórt bólmeli ǵimaratta qúrylǵan, keiin toǵyzynshy bastauysh mektep bolyp qaita qúryldy.
SHúbartal mektebi
1958 jyly halyq okrugi kezinde SHaǵansai men Moiyntai malshylary úshin ashylǵan. 1970‑jyldary mektep qaita jandandy.
Sarqúby mektebi
1964 jyly memleket ieligindegi firma janynan qúrylǵan. Keiinirek zamanaui ǵimarat salynyp, mektep sapasy jaqsardy.
Múńǵúlkúre audandyq SHaty qyrǵyz mektebi
1955 jyly partiya últ sayasatynyń qoldauymen SHaty qyrǵyz auyly qúrylyp, osy jyly jańa qyrǵyz mektebi ashyldy. Mektepte segiz bólmeli klass, úsh bólmeli múǵalimder úii boldy. 1958 jyly oqushylar sany 950‑ge jetip, búl Ile qyrǵyzdarynyń eń iri oqu ortalyqtarynyń birine ainaldy. 1981 jyly últtyq avtonomiya zańy boiynsha qyrǵyz tilinde oqu qaita qalpyna keltirildi.
Qajet ANDAS
“Q-Andas” aqparattyq agenttigi











