Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Ile qyrǵyzdarynyń mádenieti men oqu‑aǵartuynyń damu barysy

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Іле қырғыздарының мәдениеті мен оқу‑ағартуының даму барысы

Alǵashqy dini oqu‑aǵartu (1900–1932)

Ile óńirindegi qyrǵyzdar 1900–1932 jyldary aralyǵynda arab jáne túrki jazuyn qoldanyp, oqu‑aǵartu, mádeniet, ekonomika salalarynda ilgerileu jasady.

Qyrǵyz auyldaryndaǵy alǵashqy oqytu tájiribesi

Búl kezeńde túraqty mektepter bolmaǵan. Bailar men biler moldalardy shaqyryp, óz úilerinde balalarǵa oqu úiymdastyrǵan. Kókterek, Maraltas, Moiyntai, Aqsai, Toǵyzqúmalaq, Órleu auyldarynda úsh‑alty ailyq oqytu júrgizilgen.

SHaqarbai moldanyń eńbegi

Qyzylsudyń Aqshi audanynan kelgen SHaqarbai molda Ile qyrǵyzdarynyń alǵashqy sauat ashu isine úlken úles qosty. Ol shaǵatai, parsy, arab tilderin jetik meńgerip, Kókterek pen Qúshtaidaǵy jastardy oqytqan, sondai‑aq Toqtasyn bige hatshylyq etken.

Toptyq oqu men alǵashqy mektepterdiń ashyluy

1925 jyldan bastap dini oqymystylar shaqyrylyp, 1926 jyly tatar molda Idiyat pen áieli Banu Kókterekte túńǵysh ret toptyq túrde arab álipbiin úiretetin synyp ashqan. Búl synypqa Kókterek, Ór‑Tekes, Aqdala jáne kórshiles auyldardan 50‑ge juyq bala qatysqan.

Meshit pen medrese qúrylysy

1927 jyly Kókterekte myń adamdyq meshit pen medrese qúrylysy bastalyp, jergilikti halyqtyń qoldauymen ayaqtaldy. Búl nysandar Ile óńirinde «Qyrǵyzdyń aq meshiti» degen atpen tanyldy.


Mádeniet pen oqu‑aǵartudyń jolǵa qoiyluy jáne mektepterdiń salynuy (1932–1943)

Mektepterdiń qaita qúryluy

1932 jyldan bastap dini oqu‑aǵartudan mádeni-aǵartushylyq júiege kóshu bastaldy. Kókterekte alǵashqy resmi mektep qúrylyp, meńgerushi bolyp Saǵatbek Sarybaiúly taǵaiyndaldy.

Keńestik úlgidegi bilim júiesiniń enui

Keńes Odaǵynan kelgen tájiribeli qyrǵyz ziyalylary Ile óńirine jańa ádistemeler men oqulyqtardy engizdi. Matematika, tarih, geografiya, dene tárbiesi, grammatika, pedagogika pánderi oqytyla bastady.

Qazaq‑qyrǵyz mádeni úiymdarynyń qúryluy

1935 jyly Úrimshide ótken jinalystan keiin Ile, Tekes jáne basqa audandarda «Qazaq‑qyrǵyz mádeni oqu‑aǵartu úiymdary» qúryldy. Búl úiymdar mektep ashu men múǵalim dayarlaudy úilestirdi.


III. Úsh aimaq tóńkerisi jáne azattyqtan keiingi oqu‑aǵartu (1944–1964)

Ysqaqbek Mononovtyń aǵartushylyq qyzmeti

Ysqaqbek Mononov Ile aimaqtyq qazaq‑qyrǵyz mádeni úiymynyń jetekshisi retinde oqu‑aǵartu isin jańa deńgeige kóterdi. Ol úiym qúrylymyn rettep, hatshylyq jáne qarjy bólimderin qúrdy, áiel ziyalylardy qyzmetke tartty.

Mektepterdiń jandanuy men damuy

1949 jyldan keiin Qytai Halyq Respublikasy qúrylǵan soń, qyrǵyz mektepteri qaita jandanyp, Kókterek, Moiyntai, Aqsai auyldarynda bastauysh jáne orta mektepter ashyldy. Oqu qyrǵyz tilinde júrgizilip, Qytai tili de engizildi.

Qyrǵyz tilindegi bilimniń úzilui jáne qaita jandanu

1960 jyldary sayasi sebeptermen qyrǵyz tilindegi oqytu toqtap qaldy. 1974 jyldan bastap mektepter qalpyna keltirilip, 1980 jyldary qaitadan qyrǵyz tilinde sabaqtar júrgizile bastady.


Tekes Kókterek qyrǵyz últtyq audanyndaǵy bastauysh mektepterdiń damu barysy

Moiyntai mektebi

1935 jyly Ábdilda Batyrhan men Tentimish bastaǵan azamattardyń bastamasymen qúrylǵan. Alǵashqyda aǵashtan jeti bólmeli oqu úii salynyp, 80‑ge juyq oqushy bilim alǵan.

Aqsai mektebi

1936 jyly Aqsaidaǵy Áljembai jáne Toqtaqynnyń bastauynda ashylǵan. Keiin mektep keńeiip, 1948 jyly tolyqqandy oqu ǵimaratyna ainaldy.

Maraltas mektebi

1936 jyly Kókterek mektebiniń bólimshesi retinde ashylǵan. Keńes Odaǵynan kelgen múǵalimder pándik júieni engizdi.

Kóktoǵai mektebi

1958 jyly tórt bólmeli ǵimaratta qúrylǵan, keiin toǵyzynshy bastauysh mektep bolyp qaita qúryldy.

SHúbartal mektebi

1958 jyly halyq okrugi kezinde SHaǵansai men Moiyntai malshylary úshin ashylǵan. 1970‑jyldary mektep qaita jandandy.

Sarqúby mektebi

1964 jyly memleket ieligindegi firma janynan qúrylǵan. Keiinirek zamanaui ǵimarat salynyp, mektep sapasy jaqsardy.


Múńǵúlkúre audandyq SHaty qyrǵyz mektebi

1955 jyly partiya últ sayasatynyń qoldauymen SHaty qyrǵyz auyly qúrylyp, osy jyly jańa qyrǵyz mektebi ashyldy. Mektepte segiz bólmeli klass, úsh bólmeli múǵalimder úii boldy. 1958 jyly oqushylar sany 950‑ge jetip, búl Ile qyrǵyzdarynyń eń iri oqu ortalyqtarynyń birine ainaldy. 1981 jyly últtyq avtonomiya zańy boiynsha qyrǵyz tilinde oqu qaita qalpyna keltirildi.

Qajet ANDAS

“Q-Andas” aqparattyq agenttigi

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 14
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz