ۇشاتىن وق
باسى ەسكەردەگى كەزىم. ماعان ەسكەري اتتاردى باعۋ, باپتاۋ, سوعىسقا دايارلاۋ مىندەتى تاپسىرىلعان. جاۋ ەسكەرى ۆزەننىڭ ارعى بەتىندە, بىزدىڭ پارتيزاندار بەرگى بەتتە تەكە تىرەستە تۇرعانك ەز. بىر كۈنى ەسكەري اتتاردى جايلىمعا جىبەرىپ, ۆزىم سەل مىزعاپ كەتكەن ەكەنمىن. اياق استىنان تارس-تۇرس, شاڭق-شۇڭق مىلتىق داۋىسىنان ويانا كەلسەم, جاۋ ەسكەرى وق بوراتىپ باسىپ كەلە جاتىر ەكەن.
ساسىپ قالدىم. قولعا تۈسسەم ۆلىم كۈتىپ تۇرعانى انىق. اقىل تاپپاي ابدىراپ تۇرعانىمدا دەل جەلكە تۇسىمنان بىر وق زۇيىلداپ ۇشىپ كەلە جاتىر ەكەن. ويلانىپ تۇراتىن ۋاقىت جوق. وقتىڭ جەلكەسىنەن شاپ بەرىپ ۇستادىم دا قارعىپ مىندىم. جارىقتىقتىڭ جايلىسىن-اي, زۋىلداپ ۇشقان بەتى ۆزەننىڭ ارعى بەتىندەگى پارتيزاندار اراسىنا جەتىپ باردى. بىرنەشە سەرىگىم مەنى كۈتىپ تۇر ەكە. وقتىڭ ۈستىنەن جۇلىپ الدى. وق سول ۇشقان بەتى ۈلكەن قاراعايدى قۇلاتا بارىپ توقتادى.
ۇيقىشى بۇعى
اتا-بابامىز تۆرت تۈلىكتىڭ جايىن ويلاپ سۋدىڭ تۇنىعى, شۆپتىڭ شۈيگىنىن قۋالاپ, كۆشىپ-قونىپ جۈرگەن ەكەن. مەن دە جاسىمنان قويشى تاياعىن الىپ, مالدىڭ جايىن بىلىپ ۆستىم. مال باعىپ جۈرىپ تاۋداعى تۈز حايۋاندارىنىڭ دا سىرىن ەبدەن بىلىپ قالعان ەدىم.
بىر جىلى جاسىل كۆل دەگەن جەردى قىستادىق. ول جەردى بۇعى كۆپ بولۋشى ەدى. «بۇعىنىڭ ەتى دەمدى بولادى», – دەپ ۈلكەندەر كۆپ ايتاتىن. بىراق تۆرت اياقتى جانۋار ەكى اياقتى ادامعا ۇستاتا قويسىن با? بۇعىلاردى كۆرگەن سايىن مىسىم قۇرىپ جۈرگەن ەدى.
سارى اياز ساقىلداپ, قارا سۋىق بۈرىپ تۇرعان بىر كۈنى تاڭەرتەڭڭ ەرتە قوراداعى قويدى ۆرىسكە شىعارايىن دەپ ۈيدەن شىعا كەلسەم, ەسىك الدىندا بىر مارال تايىنشاسىمەن «قالش, قالش» ەتىپ, ۈيدى ىقتاپ, جەلدەن پانالاپ تۇر ەكەن. كۆڭىلىمنە بىر قۇلىق ساپ ەتە تۈستى. قايىرىلىپ ۈيگە كىردىم دە, قارا مەشكە تولتىرىپ قيدى قالاپ, وت تۇتاتىپ, ەسىكتى اشىپ تاستاپ, قويدى ۆرگىزىپ, الىسقا كەتتىم.
قايتىپ كەلسەم, بايقۇس جانۋار, ىستىق مەشتىڭ تۈبىندە تايىنشاسىمەن بالبىراپ ۇيىقتاپ كەتكەن ەكەن. ۈلكەندەر: «ۇيقى ۆلگەنمەن تەڭ» دەۋشى ەدى. سارى كەزدىكتى سۋىرىپ الىپ, «مارالدى تايىنشاسىمەن بىرگە سويىپ السام با» دەپ ويلادىم دا. جانىم اشىپ كەتتى دە اقىرىن تۈرتىپ ەدىم ورىندارىنان قارعىپ, قارعىپ تۇردىدا بىرەۋدىڭ ۈيىنە رۇقساتسىز كىرگەنىنە ۇيالدىما ەكى بەتى قىپ-قىزىل بولىپ, ەسىكتەن شىعىپ جۈرە بەردى.
كۆكتەم شىعا بىر كۈنى دالاعا شىقسام ەسىكتىڭ الدىنا بۇعىنىڭ مۈيىزى تاۋ بولىپ ۈيىلىپ جاتىر. سۆيتسەم ەلگى بۇعى ماعان دەگەن ريزاشىلىعىن وسىلاي كۆرسەتىپتى. سول مۈيىزدەردە ون جىل ساتىپ, سوڭعىسىن كەشە عانا بىتىردىم.
جالقاۋ بۆدەنە
«تارى – استىڭ اتاسى» دەپ تەگىن ايتىلماسا كەرەك. بالا شاقتا ەجەمىزدىڭ سۈتكە بىقتىرىپ بەرگەن, جىلقىنىڭ قازىسىنا جانشىپ بەرەتىن تارىنىڭ دەمى ەلى كۈنگە تىلىمنىڭ ۇشىندا تۇرادى. بىر جىلى ۆرىكتى ارال دەگەن جەردە تارى ەگىپ, جايلاۋعا كۆشتىك. تامىز ايىنىڭ سەتتى بىر كۈنى تارىنى جيناپ الۋ ۈشىن قىستاۋعا كەلدىك.
كۈن باتىپ, قاراڭعىلىق تۈسكەن شاق ەدى. اتىمدى ۈيدىڭ جانىنا ارقانداپ قويدىم دا, شاي قايناتايىن دەپ ۈيدىڭ اينالاسىنان تەزەك تەرە باستادىم. ەكەلگەن تەزەگىمدى پەشكە قالاپ قويدىم دا وت تۇتاتقانىم سول ەدى. ەلگى تەرىپ ەكەلگەن تەزەگىم پىر-پىر ەتىپ ۇشا باستادى. سۆيتسەم, تەزەك دەپ تەرىپ ەكەلگەنىمنىڭ بەرى بۆدەنە ەكەن.
ەرتەسى تۇرسام ارقانداپ قويعان اتىم ورنىندا جوق. تاۋ-تاستى كەزىپ, بىر جەتى ىزدەپ تابا المادىق. سونىمەن اڭ-قۇس جەپ كەتككەن شىعار دەپ ۈمىتىمىز ۈزىلىپ, تارىنى ورۋعا كىرىستىك.
سول جىلى تارى دا كەرەمەت شىققان ەكەن. ورۋعا وراق شىداماي, بالتامەن بۇتاقتاپ شابۋعا تۇرا كەلدى. مىنە, قىزىق, تارى ەككەن الاپتىڭ ورتاسىنا بارعاندا بىتىك ۆسكەن تارىعا قامالىپ, شىعا الماي جۈرگەن اتىمدى كەزدەستىردىم. بىر جەتى تارى جەپ, ەبدەن سەمىرگەن جانۋاردى ۈش كۈن, ۈش تۈن دەگەندە ەۋدەم جەردەگى ۈيگە ەزەر جەتكىزدىم.
سيقىرلى كۆز ەينەك
ەجەلدەن دوستىقتى قادىرلەپ ۆتكەن حالىقپىز عوي. ۆزىمىز اش قالساق تا دوسىمىزدى تويدىرىپ, جالاڭاش قالساق تا سونى كيىندىرەتىن كەڭپەيىلدىلىگىمىز بار. بىر دوسىم ۈيگە ىزدەپ كەلىپ, قىزىل كۈرەڭ شايدى سىمىرە وتىرىپ, بۈيىمتايىن ايتتى:
– سۋسەكە, ۈيدىڭ شاتىرىن جابۋعا قامىس كەرەك بولىپ تۇر. كۆمەكتەسىپ جىبەرەسىز بە, – دەدى.
مەن كەلىسىسىمىمدى بەردىم.
اۋىلدىڭ تەرىستىك جاعىندا ساز دەپ اتالاتىن قامىسى بىتىك ۆسەتىن جەر بار ەدى. ەرتەسى ۆگىزىمدى ەرتتەپ مىنىپ, سول ماڭعا باردىم. سول جىلى جاۋىن كۆپ جاۋىپ, قامىستار ۆتە ۇساق بولىپ ۆسىپتى. ىرى قامىس ىزدەپ ەكى كۈن سەندەلسەم دە تابا المادىم. امالسىز ەكى قۇشاق قامىستى ورىپ الىپ, دوسىمنىڭ ۈيىنە قاراي بەتتەپ كەلەمىن.
«قوياندى قامىس, جىگىتتى نامىس ۆلتىرەدى» دەمەيدەي, قامىستىڭ ۇساق بولىپ قالعانىنا نامىستانىپ كەلەمىن. سول كەزدە ويىما بىر قۇلىق كىرە قالدى. كىشكەنتاي زاتتى ۈلكەن ەتىپ كۆرسەتەتىن كۆز ەينەگىم بار ەدى. كۆزىمە تاعىپ قاراپ ەدىم, ەلگى ۇساق قامىستار بادىرايىپ, بادىرايىپ كۆرىندى. قۋانىپ كەتتىم. ۆگىزىمدى قامشىلاپ دوسىمنىڭ ۈيىنە كەلدىم.
مەنىڭ كەلگەنىمدى كۆرىپ, دوسىم:
- كەلدىڭ بە, تۆرلەت, قامىس كەلدى مە? – دەپ بەيەك بولىپ جۈر.
- ەكەلگەن قامىسىڭدى كۆرەيىك, – دەپ دالاعا بەتتەدىك.
- دالادا جەل سوعىپ تۇر, مىنا كۆز ەينەكتى كيىپ ال, – دەپ كۆز ەينەكتى دوسىما كيدىرىپ قويدىم.
دوسىم قامىستى كۆرىپ قۋانىپ قالدى.
- پاي, پاي سۈسەكە-اي, مەن بىر اي ىزدەپ مىناداي ۈلكەن قامىستاردى تابا الماپ ەدىم, سەن قايدان تاپتىڭ, – دەپ ارقامنان قاعىپ-قاعىپ قالدى.
قىمىزدىڭ كۈشى
– جايلاۋ, شىركىن, جاننىڭ راقاتى عوي, – دەپ باستادى سۋسەكەڭ ەڭگىمەسىن, – بالاقتارىڭدى شاڭعا مالىپ جۈرگەن سەندەر نە بىلەسىڭدەر? تاي شاپتىرۋ, قۇنان جارىس, بەيگە, كۆكپار تارتۋ, قىدىرىپ قىمىز ىشۋ, سال-سەرىلىك, قايسى بىرىن ايتىپ بىتەسىڭ.
بىر جىلى جايلاۋدا مالدى ۆرىسكە جىبەرىپ قويىپ, قىدىرىپ قىمىز ىشىپ جۈرگەنبىز. قاتار-قاتار تىگىلگەن قالىڭ اقبوز ۈيدىڭ بىرەۋىنە ساۋ ەتىپ كىرىپ كەلدىك. ۈي يەسى دە مولقور ادام ەكەن. بارىن الدىمىزعا سالىپ, جاعالاتا قىمىز ۇسىنىپ ەلەكتەنىپ جۈر. بىر ۋاقىتتا ىشىمە قىمىز جاقپاي قالدى ما? ىشەگىم تۈيىپ, اسقازانىم «گۈر» ەتە قالدى. اياق استىنان نە بولعانىن بىلمەي قالدىق. دالادا ەلدەر شۋلاپ كەتتى.
دالاعا شىقساق, كۆرشى ۈيدەگى ەيەل-بالا-شاعان بىر-بىر شۆمىش كۆتەرىپ:
- «سۈت كۆپ, كۆمىر از», – دەپ شۇلاسىپ جۈر.
- بۇلارىڭ نە قىلىق?, – دەپ سۇراسام.
- سۋسەكە, ەستىمەدىڭىز بە? كۈن كۈركىرەدى عوي. بيىل جاز بويى جاڭبىر بىر تامعان جوق. جەر كەۋىپ بارادى. مىنە, بۈگىن كۈن كۈركىرەدى. ەندى, جاڭبىر جاۋاتىن شىعار دەپ سوعان شۆمىش قاعىپ, تىلەۋ تىلەپ جاتقانىمىز عوي, – دەيدى جامىراپ.
- وي, ول كۈننىڭ ەمەس, مەنىڭ ىشىمنىڭ كۈركىرەگەنى عوي, – دەدىم قىسىلىپ.
- بەسە, اسپاندا تەڭگەدەي بۇلت جوق بۇنىسى قالاي بولعانى دەپ ەدىك, – دەسىپ بەرى تاراپ كەتتى.
«سۋسارقاننىڭ ىشى گۈرىلدەسە, جايلاۋداعى ەل شۆمىش قاعىپتى» دەگەن تەمسىز سودان قالعان ەدى.
قاجەت انداس,
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتىگى.
دەرەككۆز: https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1727342
جالعاسى بار…











