حح عاسىردىڭ باسىندا شاۋەشەك قالاسىندا جاڭاشا مەكتەپتەر اشىلا باستادى. 1907 جىلى «نامۋنا»، 1910 جىلى «عۇماريا»، 1914 جىلى «تۇران» مەكتەپتەرى جۇمىس ىستەدى. 1911 جىلى گۇلاندام قابيبوللينا شىڭجاڭداعى تۇڭعىش قىزدار مەكتەبىن اشىپ، ايەلدەر وقۋ-اعارتۋ ىسىنە جول سالدى. 1925 جىلى نىياز ىسقاقي باسقارعان «تۇران» مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى قازان قالاسىنان باسپا سايماندارىن اكەلىپ، العاشقى باسپا ءىسىن باستادى.
شاۋەشەكتە شىققان «ءبىزدىڭ تاۋىش» گازەتى – تارباعاتاي ايماعىنداعى العاشقى تۇراقتى مەرزىمدى باسىلىم. رەداكتورى نىياز ىسقاقي. گازەت قوعامداعى ساياسي، مادەني ماسەلەلەردى قوزعاپ، حالىقتى ءبىلىم مەن عىلىمعا شاقىردى. 1932 جىلى جين شۋرىن ۇكىمەتى گازەتتى جاۋىپ تاستادى. 1934 جىلى شىڭ شىساي بيلىگى كەزىندە «ءبىزدىڭ تاۋىش» گازەتى قايتا جانداندى. گازەت ساياسي جانە ادەبي باعىتتا شىعىپ، حالىقتى وياتۋعا، اعارتۋعا شاقىردى. نىياز ىسقاقيدىڭ «ويان!» ولەڭى جاڭا ومىرگە ۇندەۋ بولدى.
كەيىن گازەت توقتاتىلعان سوڭ، نىياز ىسقاقي مەن زيالىلار «جاڭا شىڭجاڭ» جۋرنالىن شىعاردى. ول حالىقتى وقۋ-اعارتۋعا جانە ساياسي ساناعا جەتەلەۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاردى. 1930–40 جىلدارى تارباعاتاي وڭىرىندە ءار ۇلت حالقى جاڭاشا مەكتەپتەر اشىپ، مادەني ورلەۋ باستالدى. سول تۇستا شاۋەشەكتە «قازاق جاتاق مەكتەبى»، «ماحمۋديا»، «وزبەك مەكتەبى»، دوربىلجىندە «ۇيعىر ەرلەر مەكتەبى»، «قىزدار مەكتەبى»، شاعانتوعايدا «رۋشدي مەكتەبى» سياقتى وقۋ ورىندارى بوي كوتەردى.
1937 جىلى شاۋەشەكتە مۇڭعول-قازاق مادەنيەت قوعامىنىڭ قولداۋىمەن شىڭجاڭ بويىنشا تۇڭعىش مۇڭعول تىلىندەگى گازەت جارىق كوردى. وسى كەزەڭدە ءباسپاسوزدىڭ دامۋى تەاتر، وپەرا، دراما سالالارىنا سەرپىن بەردى. ۇيعىرشا «ناداندىقتىڭ پالەسى»، قازاقشا «ەر تارعىن»، «قىز جىبەك»، «قوزى كورپەش — بايان سۇلۋ» سياقتى پەسالار ساحناعا شىقتى. 1937 جىلى شىڭ شىساي ۇكىمەتى نىياز ىسقاقي مەن نۇرتازا شالعىنبايۇلى باستاعان زيالىلاردى جازىقسىز تۇتقىنداپ، ءولتىردى.
1945 جىلى 31 شىلدەدە شاۋەشەك قالاسى ازات ەتىلىپ، ءۇش ايماق توڭكەرىسىنىڭ ايماقتىق ۇكىمەتى قۇرىلدى. سول جىلى 4 تامىزدان باستاپ تارباعاتاي ءۋالي مەكەمەسى «حالىق اۋازى» گازەتىن شىعاردى. باس رەداكتور – قادىر زۇنۇني. گازەت ۇيعىر، قازاق، تاتار، وزبەك تىلدەرىندە شىقتى. قوعامدىق سانا مەن مادەني ورلەۋدى ارتتىرۋ ماقساتىندا «وقۋ-اعارتۋ»، «مادەنيەت تاڭى»، «تارباعاتاي ايەلدەرى» بەتتەرى اشىلدى. 1945 جىلى تارالىمى 1200 دانا، 1947 جىلى 1890 داناعا جەتتى. ايماق ءۋاليى عالىمجان اكىمبايۇلى گازەتتى: «ۇكىمەت پەن حالىقتى بىرىكتىرەتىن باستى قۇرال» دەپ باعالادى.
1946 جىلى تارباعاتايدا توڭكەرىستىك جاستار ۇيىمى قۇرىلىپ، «توڭكەرىستىك جاستار» گازەتىن شىعاردى. باس رەداكتور ءابليميت اجيوۆ. گازەتتىڭ العاشقى تارالىمى 600 دانا بولسا، كەيىن 3190 داناعا دەيىن جەتتى. 1948 جىلى گازەتتىڭ ورنىنا اي سايىنعى «توڭكەرىستىك جاستار» جۋرنالى شىقتى (50–60 بەت كولەمىندە). 1947 جىلى تارباعاتاي ءۋالي مەكەمەسى ساحارا قازاقتارىنىڭ تىلدىك ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ، «ءدوربىلجىن حابارلارى» اتتى اپتالىق قازاق گازەتىنىڭ شىعۋىن قامتاماسىز ەتتى. رەداكتور – جۇنىسقالي سۇلەيمەنوۆ، تارالىمى 1995 دانا بولدى. 1948 جىلى احمەتجان قاسىميدىڭ باسشىلىعىمەن «شىڭجاڭدا بەيبىتشىلىكتى جانە دەموكراتيانى قورعاۋ وداعى» قۇرىلدى. ونىڭ تارباعاتاي ايماقتىق اتقارۋ كوميتەتى «حالىقشى» گازەتىن شىعاردى. باس رەداكتور – ابدىقادىر زۇنۇني. گازەت ارالاس تىلدە – ورتاق، قازاق، ۇيعىر، تاتار تىلدەرىندە شىقتى. 1949 جىلى تارالىمى 4200 داناعا جەتتى. سول جىلى كوميتەت «بىرلىك» اتتى ماۋسىمدىق جۋرنال شىعارىپ، كەيىن قىتاي تىلىندەگى «بىرلىك» گازەتى دە جارىق كوردى.
تارباعاتايداعى ءباسپاسوز تاريحى — ايماق حالقىنىڭ ساياسي جانە رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ ايعاعى. حح عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا جارىق كورگەن «ءبىزدىڭ تاۋىش»، «حالىق اۋازى»، «حالىقشى»، «ءدوربىلجىن حابارلارى» سياقتى باسىلىمدار حالىقتى ءبىلىم مەن مادەنيەتكە ۇندەپ، ۇلتتىق بىرلىك پەن تاۋەلسىزدىك يدەيالارىن ناسيحاتتادى. وسى ءباسپاسوز ءداۋىرى ازاتتىق الدىنداعى ۇلت رۋحانياتىنىڭ ەڭ بيىك كەزەڭىن كورسەتىپ، كەيىنگى ۇرپاققا باعالى مۇرا قالدىردى.
قاجەت انداس،
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











