Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت دەرەك

تارباعاتاي ايماعىنىڭ ازاتتىقتان بۇرىنعى ءباسپاسوز تاريحى

تارباعاتاي ءوڭىرى - شىڭجاڭداعى ۇلتتىق مادەنيەت پەن اعارتۋشىلىقتىڭ ىرگەلى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى. حح عاسىردىڭ باس كەزىندە شاۋەشەك پەن ونىڭ ماڭىندا جاڭاشا وقۋ-اعارتۋ ءىسى كەڭ ءورىس الىپ، العاشقى مەكتەپتەر مەن باسپا ءىسىنىڭ نەگىزى قالاندى. سول كەزەڭدەگى جەرگىلىكتى زيالىلاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگى ناتيجەسىندە العاشقى گازەتتەر مەن جۋرنالدار پايدا بولىپ، حالىقتىڭ رۋحاني ويانۋىنا، ۇلتتىق سانا مەن ەركىن ويدىڭ قالىپتاسۋىنا سەرپىن بەردى.

admin
2026/08/30
قاجەت دەرەك
0
Тарбағатай аймағының азаттықтан бұрынғы баспасөз тарихы

حح عاسىردىڭ باسىندا شاۋەشەك قالاسىندا جاڭاشا مەكتەپتەر اشىلا باستادى. 1907 جىلى «نامۋنا»، 1910 جىلى «عۇماريا»، 1914 جىلى «تۇران» مەكتەپتەرى جۇمىس ىستەدى. 1911 جىلى گۇلاندام قابيبوللينا شىڭجاڭداعى تۇڭعىش قىزدار مەكتەبىن اشىپ، ايەلدەر وقۋ-اعارتۋ ىسىنە جول سالدى. 1925 جىلى نىياز ىسقاقي باسقارعان «تۇران» مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى قازان قالاسىنان باسپا سايماندارىن اكەلىپ، العاشقى باسپا ءىسىن باستادى.

شاۋەشەكتە شىققان «ءبىزدىڭ تاۋىش» گازەتى – تارباعاتاي ايماعىنداعى العاشقى تۇراقتى مەرزىمدى باسىلىم. رەداكتورى نىياز ىسقاقي. گازەت قوعامداعى ساياسي، مادەني ماسەلەلەردى قوزعاپ، حالىقتى ءبىلىم مەن عىلىمعا شاقىردى. 1932 جىلى جين شۋرىن ۇكىمەتى گازەتتى جاۋىپ تاستادى. 1934 جىلى شىڭ شىساي بيلىگى كەزىندە «ءبىزدىڭ تاۋىش» گازەتى قايتا جانداندى. گازەت ساياسي جانە ادەبي باعىتتا شىعىپ، حالىقتى وياتۋعا، اعارتۋعا شاقىردى. نىياز ىسقاقيدىڭ «ويان!» ولەڭى جاڭا ومىرگە ۇندەۋ بولدى.

كەيىن گازەت توقتاتىلعان سوڭ، نىياز ىسقاقي مەن زيالىلار «جاڭا شىڭجاڭ» جۋرنالىن شىعاردى. ول حالىقتى وقۋ-اعارتۋعا جانە ساياسي ساناعا جەتەلەۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاردى. 1930–40 جىلدارى تارباعاتاي وڭىرىندە ءار ۇلت حالقى جاڭاشا مەكتەپتەر اشىپ، مادەني ورلەۋ باستالدى. سول تۇستا شاۋەشەكتە «قازاق جاتاق مەكتەبى»، «ماحمۋديا»، «وزبەك مەكتەبى»، دوربىلجىندە «ۇيعىر ەرلەر مەكتەبى»، «قىزدار مەكتەبى»، شاعانتوعايدا «رۋشدي مەكتەبى» سياقتى وقۋ ورىندارى بوي كوتەردى.

1937 جىلى شاۋەشەكتە مۇڭعول-قازاق مادەنيەت قوعامىنىڭ قولداۋىمەن شىڭجاڭ بويىنشا تۇڭعىش مۇڭعول تىلىندەگى گازەت جارىق كوردى. وسى كەزەڭدە ءباسپاسوزدىڭ دامۋى تەاتر، وپەرا، دراما سالالارىنا سەرپىن بەردى. ۇيعىرشا «ناداندىقتىڭ پالەسى»، قازاقشا «ەر تارعىن»، «قىز جىبەك»، «قوزى كورپەش — بايان سۇلۋ» سياقتى پەسالار ساحناعا شىقتى. 1937 جىلى شىڭ شىساي ۇكىمەتى نىياز ىسقاقي مەن نۇرتازا شالعىنبايۇلى باستاعان زيالىلاردى جازىقسىز تۇتقىنداپ، ءولتىردى.

1945 جىلى 31 شىلدەدە شاۋەشەك قالاسى ازات ەتىلىپ، ءۇش ايماق توڭكەرىسىنىڭ ايماقتىق ۇكىمەتى قۇرىلدى. سول جىلى 4 تامىزدان باستاپ تارباعاتاي ءۋالي مەكەمەسى «حالىق اۋازى» گازەتىن شىعاردى. باس رەداكتور – قادىر زۇنۇني. گازەت ۇيعىر، قازاق، تاتار، وزبەك تىلدەرىندە شىقتى. قوعامدىق سانا مەن مادەني ورلەۋدى ارتتىرۋ ماقساتىندا «وقۋ-اعارتۋ»، «مادەنيەت تاڭى»، «تارباعاتاي ايەلدەرى» بەتتەرى اشىلدى. 1945 جىلى تارالىمى 1200 دانا، 1947 جىلى  1890 داناعا جەتتى. ايماق ءۋاليى عالىمجان اكىمبايۇلى گازەتتى: «ۇكىمەت پەن حالىقتى بىرىكتىرەتىن باستى قۇرال» دەپ باعالادى.

1946 جىلى تارباعاتايدا توڭكەرىستىك جاستار ۇيىمى قۇرىلىپ، «توڭكەرىستىك جاستار» گازەتىن شىعاردى. باس رەداكتور ءابليميت اجيوۆ. گازەتتىڭ العاشقى تارالىمى 600 دانا بولسا، كەيىن 3190 داناعا دەيىن جەتتى. 1948 جىلى گازەتتىڭ ورنىنا اي سايىنعى «توڭكەرىستىك جاستار» جۋرنالى شىقتى (50–60 بەت كولەمىندە). 1947 جىلى تارباعاتاي ءۋالي مەكەمەسى ساحارا قازاقتارىنىڭ تىلدىك ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ، «ءدوربىلجىن حابارلارى» اتتى اپتالىق قازاق گازەتىنىڭ شىعۋىن قامتاماسىز ەتتى. رەداكتور – جۇنىسقالي سۇلەيمەنوۆ، تارالىمى 1995 دانا بولدى. 1948 جىلى احمەتجان قاسىميدىڭ باسشىلىعىمەن «شىڭجاڭدا بەيبىتشىلىكتى جانە دەموكراتيانى قورعاۋ وداعى» قۇرىلدى. ونىڭ تارباعاتاي ايماقتىق اتقارۋ كوميتەتى «حالىقشى» گازەتىن شىعاردى. باس رەداكتور – ابدىقادىر زۇنۇني. گازەت ارالاس تىلدە – ورتاق، قازاق، ۇيعىر، تاتار تىلدەرىندە شىقتى. 1949 جىلى تارالىمى  4200 داناعا جەتتى. سول جىلى كوميتەت «بىرلىك» اتتى ماۋسىمدىق جۋرنال شىعارىپ، كەيىن قىتاي تىلىندەگى «بىرلىك» گازەتى دە جارىق كوردى.

تارباعاتايداعى ءباسپاسوز تاريحى — ايماق حالقىنىڭ ساياسي جانە رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ ايعاعى. حح عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا جارىق كورگەن «ءبىزدىڭ تاۋىش»، «حالىق اۋازى»، «حالىقشى»، «ءدوربىلجىن حابارلارى» سياقتى باسىلىمدار حالىقتى ءبىلىم مەن مادەنيەتكە ۇندەپ، ۇلتتىق بىرلىك پەن تاۋەلسىزدىك يدەيالارىن ناسيحاتتادى. وسى ءباسپاسوز ءداۋىرى ازاتتىق الدىنداعى ۇلت رۋحانياتىنىڭ ەڭ بيىك كەزەڭىن كورسەتىپ، كەيىنگى ۇرپاققا باعالى مۇرا قالدىردى.

قاجەت انداس،

“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 25
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
قاجەت دەرەك

تالدىقورعانداعى كونە كينوتەاترلار

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
قاجەت دەرەك

قالا كينوتەاترلارى قالاي وزگەردى؟

September 24, 2026
45 تاعدىر
قاجەت دەرەك

45 تاعدىر

September 8, 2026
قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح
قاجەت دەرەك

قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
قاجەت دەرەك

بۇيەن-اقسۋ كوتەرىلىسىنىڭ جەتەكشىلەرى كىم؟

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
قاجەت دەرەك

بۇل قاي ەردەنباەۆ؟

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz