انداس وماراقىن 1976 جىلى نىلقى اۋدانىنىڭ مۆڭكىتى جايلاۋىنداعى اقىندار ايتىسىندا. تۆمەنگى قاتار وڭنان ەكىنشى ادام.

ناۋاتحان:
ۆلەڭدى كەڭ كۆسىلىپ باستاعانىم,
دۈنيەنى ەلدەنەدەن جاسقانامىن.
كەشەگى جالاڭاياق كەدەي قىزى,
وسى بىر شات دەۋىرمەن شاتتانامىن.
ەلىمىز تاۋسىلمايتىن باقىت بەردى,
ەل ەرتەڭگى بولاشاعىن انىق كۆردى.
بىر كەزدە كۆڭىلدەردى الاڭداتقان,
بار قيىندىق جۈرەكتەن ايىقتى ەندى.
مۆڭكىتى كۆركەمدىكپەن قىزىقتىردىڭ,
باۋىرىڭا ساعىنىشپەن كەلىپ تۇرمىن.
ايتايىن ويدان توقىپ تارتىمدى ۆلەڭ,
كەلمەيدى كۆپشىلىكتى زەرىكتىرگىم.
انداس:
ەۋەلەپ شىرقالادى اسقاق ەنىن,
مەن داعى ەندى نەدەن جاسقانامىن.
ارمىسىڭ باۋىر-تۋىس, ۈلكەن-كىشى,
قاستىڭ قاراپ ۆسەتىن قاس-قاباعىن.
ۆلەڭدى ايت دەگەندە اعىلاسىڭ,
ويعا العان جەردەن قۇربىم تابىلاسىڭ.
قۋات الىپ جاڭا ۆمىر جىلۋىنان,
جۈرمىسىڭ ەسەن-امان باۋىرلاسىم.
ناۋاتحان بۇل ايتىستا بولدىق تانىس.
قايسى اۋداننىڭ جۇرتىمەن اۋىلداسسىڭ.
قارقىندى قايراتپەنەن العا باسساق,
قالتىراپ كۆرە الماستار بىزگە يەر باس.
الامان ايتىس بولىپ جاتقان كەزدە,
بەيگەگە ۆز جۈيرىگىن كىمدەر قوسپاس?
كۈنەستىڭ اقىنىمىن قۇس قاناتتى,
نۇرلى ۆمىر سانا بەرىپ جالت قاراتتى.
قامشىلار وسى جەرگە كەلىپ قالدىم,
تۇلپارىمدى تالىقپاس ارمان اتتى.
ناۋاتقان:
جاساسىن ەلىم جايناپ, كەمەڭگەرىم,
ايتقانمەن تاۋسىلمايدى ەر ەڭبەگىن.
بۇرىڭعى تەڭسىز قوعام, زامان بولسا,
اقىن بوپ مەن وسىندا كەلەر مە ەدىم.
قىزىمىن ۆنەر تامعان ۆلكەسىنەن,
جىر تۆگىلگەن شاپشال اۋدان دەگەن جەردىڭ.
كۈنىمىز شۇعىلالى تاڭ بوپ اتتى,
ۆمىرىم قىزىل گۈلدەي شەشەك اتتى.
ەزىلگەن تەزەك تەرىپ كەدەي قىزى,
ورناتتى دال باسىما التىن باقتى.
قولىما دومبىرا ۇستاپ, تۆرگە شىعىپ,
جىرلاۋعا كەلدىم مۇندا جارقىن شاقتى.
انداس:
جارق ەتىپ شىققان كۈنىم شىعىستاعى,
حالقىمىز نارتتاي قىزىل تۋ ۇستادى.
كەلتىرگەن بار ەلەمگە كۆپ زيياندى,
جوعالدى ۈستەمتاپتىڭ قىرىسقانى.
ورتادان جەكسۇرىن وي تالقاندالىپ,
جەرگە تىقتىق جاۋلاردىڭ سىنىپ ساعى.
كەلەمىن شىڭعا بەتتەپ, بۆكتەرگە ۆرلەپ,
كەدەيدىڭ ۈنى بۈگىن ۆكتەم كەلمەك.
بالالىق جۈرەگىممەن قۋانىپ ەم,
ازاتتىق اۋىلىما جەتكەندە ەرلەپ.
ناۋاتقان:
كەنىشىن كەشىپ جۈرمىز ۇلى ىرىستىڭ,
كۆگىندە بايتاق وتان سامعاپ ۇشتىم.
ەيگىلى اتى شىققان انداس اعا,
كۆرسەتشى ۆلەڭىڭنىڭ بارلىق كۈشىن.
تۆپەگەن بۇدان بۇرىن شارشى توپتا,
اتاقتى بۋرىلحاننان سارقىت ىشتىم.
بۈگىنگى كۈن ەركىندىك باستاۋىندا,
ۆمىرىمدە كۆرمەگەن باقىت قۇشتىم.
شۋاعىن شاشىپ جانعا قىرمىزى كۈن,
دەسى ۆرلەر جاتىر بۈگىن ۇل-قىزىڭنىڭ.
ەلىمىنىڭ ەركىندىگىن جىرلاۋ ۈشىن,
تاڭداپ الدىم ۆمىردە جىر قىزۋىن.
مەن دە العاش كۆرگەندە جارقىن تاڭدى,
بولاشاققا ۇمتىلىپ, شىن قىزىندىم.
انداس:
شىعىستان اراي بەردى اتقان تاڭىم,
سول تاڭمەن نۇرلانادى بولاشاعىم.
دۈنيەدە ەندى نەدەن سەسكەنەمىن,
تۇرعاندا قولىندا قۇقىق قاراشانىڭ.
ەركىندىك, باتىرلىقتى قارۋ ەتىپ,
بولاشاق باقىت ۈشىن تالاسامىن.
سامعايدى كۆكتە ەركىن قىران قالاي,
مەنىڭ ەلىم قاشاندا جىر-ەنگە باي.
سول ەلدىڭ ۆنەرىمەن سۋسىندادىم,
مۇزبالاقشا تالپىنباي, تۇرام قالاي?
ەندى ەركىن كۈن كۆرۋگە وراي كەلدى,
بۇرىنعىشا قۇر قييالمەن قييالداماي.
ناۋاتقان:
بايقادىم شىرقاعاندا شابىتىڭدى,
تۈيەمىن جاقىنىڭ مەن الىسىڭدى.
ەلىڭنىڭ جەتىستىگىن ايتا وتىر,
مەنداعى ايتىپ بەرەم تابىسىمدى.
تابىستى ايتۋعا مەن قولقالايىن,
ويلانىپ وسى جەردە تولعانايىن.
حالقىمنىڭ ماقتانامىن ەڭبەگىمەن,
الپىس بەس ميلليون كەلە استىق الدىم.
جول سالدىق تاۋدى بۇزىپ, تاس ارقالاپ,
ورنايدى بەرەكەمەن قاشاندا باق.
وسىلاي شەكارانىڭ شەبىندەگى ەل,
بولاشاعىن تابىسپەن جاتىر قالاپ.
انداس:
تابىسىم كۈننەن-كۈنگە اسىپ تۇرعان,
ۆنەرىم قىزىل گۈلدەي اشىق تۇرعان.
زامانعا ساي جەرلەر مەن جولدارىم بار,
مۇڭعۇلكۈرە تاس جولىنان اسىپ تۇرعان.
بولات قۇيدىق تاۋلاردان تاس ۋاتىپ,
قادام باستىق وسىلاي عاسىرعا نىق.
كووپەراتيۋ ورناتتىق ەل قامى ۈشىن,
باسقا جاقتان ەكەلىپ قازىنا ارتىپ.
ناۋاتقان:
جاڭا ۆمىر ەلگە جاڭا ۆمىر بەردى,
جاعالاپ جۈرگەمىز جوق كۆرىنگەندى.
جەرلەستەر تەحنيكا تىلىن بىلىپ,
ۆزدەرى اشىپ جاتىر كۆمىر كەندى.
اۋىلىمنىڭ ماقتانارلىق بايلىعى مول,
تاعى دا ىسكە قوستى تەمىر كەندى.
ايتىستا ايتىلمايتىن سۆز قالمايدى,
باي دالام بارا قالساڭ كۆزدى اربايدى.
سىز ايتقان كووپەراتيۋ بىزدە دە بار,
ونىڭىز سالماقتىراق سۆز بولمايدى.
زاۋىتتىڭ جاعدايى دا بىزگە مەلىم,
كۆمىرسىز ول زاۋىتىڭ قوزعالمايدى.
انداس:
ەلىڭنىڭ بايلىعى اسقان ماقتانارلىق,
جەتپەيدى قىزىل تىلىم جاتقا الارلىق.
كۈنەسىم جۇرت ماقتاعان نۇرلى مەكەن,
جاسايدى سەكسەن ۈش مىڭ حالقىم انىق.
اۋىر بۈگىن مىندەتتىڭ تالاپتارى,
ديقاننىڭ تالماي ۇشقان قاناتتارى.
تىڭ اشىپ, ەگىن ەگىپ, مال ۆسىرىپ,
بىز تۇرمىز كەرەمەتتى جاراتقالى.
جاراسقان دالاسىنا سەندى ورمانى,
بۇلبۇل ۈنىن تىڭداساڭ تاڭدارداعى.
اقۆزەندى بىر بارىپ كۆرىپ قايتساڭ,
دەيسىڭ سەن بۇل ەلەمنىڭ سايران باعى.
جايقالعان سارى الا استىق ۆڭىرىم بار,
الادى سودان شۋاق ۆمىرىم نەر.
ەگەردە كەرەك بولسا تەحنيكاعا,
لىقسىپ جاتقان كۆركىنىڭ كۆمىرى بار.
ەڭبەكسىز جىلى جۈزگە ەر قونبايدى,
بىزدىڭ ەل ەرتەڭگى اتار تاڭدى ويلايدى.
ەگىستىككە ەرەكشە دەن قويدىق بىز,
نان بولماسا ەشقاشان ەن بولمايدى.
ناۋاتقان:
زامانىم بيىگىڭدە سامعاپ ۇشتى,
قۋات الدىم, نەر الىپ, باقىت قۇشتى.
بايلىعىن اۋدانىمنىڭ مەن ايتايىن,
زاۋىتتان بەس جۈز ەلۋ توننا تسەمەنت شىقتى.
بولعانمەن ويدا ارمان, اقىل قانشا,
بەرى بوس ونى جۈزەگە اسىرماسا.
قۇرىلىسىڭ ورنىنان تىك تۇرمايدى,
بىز ۆندىرگەن تسەمەنت قاتىرماسا.
جاقسى ادام تۋعان جەرىن تۈلەتەدى,
شابىتتانسام ويىمنان جىر ەسەدى.
قالاي ايتساڭ, سولاي ايت, انداس اعا,
شاپشالسىز (جەر اتى) ۆركەندەمەس كۈنەس ەلى.
انداس:
شاپشالدىڭ قىرى جاتىق, تاۋى بيىك,
وينايدى باۋرايىندا بۇعى, كيىك.
اتىزىڭ شۆلگە كۈيىپ كەتەر ەدى,
جاتپاسا گۈل كۈنەستىڭ سۋى قۇيىپ.
تابىسىڭ كۆپ بولادى ۈلەسسە انىق,
ونى دا قويايىقشى بىر ەسكە الىپ.
جاستارىڭ وقۋ, بىلىم الىپ جاتىر,
باسقا ەمەس, بىز تۈلەتكەن كۈنەس بارى.
ۆركەندەپ بولاشاققا زىمىرادىق,
بىرى تۈسسە ەسىمە, بىرى قالىپ.
كۈنەستىڭ ۆزەنىندە كۆبەيەدى,
سەن اۋلايتىن ىلەدەن تىرى بالىق.
جەتەلەپ جالاڭاياق دەرىگەرىم,
ەمدەپ جۈر سىرقاتىڭدى تاعى سەنىڭ.
بەرىن قوي, ەسەلەنە بەرسىن كۈندە,
وسىناۋ كۆڭىلى دارقان تابىسى ەلدىڭ.
ناۋاتحان:
ەرىپتەس اقىن ەدىڭ كۆپ ارمانى,
قاشاندا ويلايتىنى وتان قامى.
مالشىنى, ەگىنشىنى ەڭبەك تەرگەن,
ايتپاي-اق قويايىنشى قاتارداعى.
ولاردىڭ بىلەسىز عوي ەل مەن جەردى,
جەتەلەپ بىراز جەرگە اپارعانى.
بىزدىڭ ەل ەڭبەكشىل ەل, اقىلدى ەل,
عىلىمنىڭ سىرىن اشقان جاپانداعى.
ۇساعىن جاڭالىقتىڭ قويىپ-قويىپ,
دايىنداپ جاتىر الىپ اتومداردى.
دالامنان قۇس جۈگىرگەن قىران بەلىم,
مەنىڭ تار ماڭدايىما سييارما ەدىڭ.
وتاننىڭ ماقتاۋىنا يە بولعان,
قالايشا ايتپاي كەتەم ۋران كەنىن.
انداس:
ەلىمنىڭ وراقشىسى التىن تاڭدا,
استىققا تولدى, مىنە, بۈگىن قامبا.
مۋىنان جەتى جۈز جىڭ استىق الىپ,
كەلەمىز تولقىن جارىپ شالقىپ العا.
شابامىز كۆلىكپەنەن ويلى-قىرعا,
ەلەمنىڭ وسىناۋ بىر بويلىعىندا.
باساقاعا كۆمەكتەسۋ پارىز بىزگە,
جوق ەشكىمگە قورلىعى, زورلىعى دا.
ۋراندارىڭ, ەرينە, جۇرتقا ماقتان,
كۆڭىلگە كۆپ قۋانىش قوندىرۋدا.
بىراق سول ۋران كەننىڭ ادامدارى,
بىزدىڭ ۇنمەن قارىنىن تويدىرۋدا.
ناۋاتحان:
اقىننىڭ بۇل عانا ەمەس ويلاعانى,
ەلى دە تولىپ جاتىر ويدا بەرى.
وسىنداي ۇلى جەڭىس دابىلىمەن,
وتىرمىز وتىز جىلدى تويلاعالى.
انداس:
اۋىلىمنىڭ ايتارلىقتاي ىرى ىستەرى,
بارلىعى ىنتىماقتى جۈرىستەرى.
ايتايىن التىن دەندى بىر بايلىعىن,
مەرۋەرتتەي اپپاق بولعان كۈرىشتەرى.
ول ۈشىن ىنتىماقپەن ايتىسالىق,
ال مۇنى بىز ىستەمەي, كىم ىستەدى?
جاراتىپ تىڭ جەرلەردى گۈل دە ەكتىك,
جەرىمىز سىرلاسۋعا تىپتى عاشىق.
مەتالدىڭ شىققان جەرىن ايتا المايمىن,
كۆپ ۈلەس قوستىق بىزدەر وتانعا ىستىق.
سۈيەمىن مەن ۆزىمشە حالىقتى شىن,
ۆزگەرتە الار دەيسىڭ تاريحتى كىم?
وتىز دەگەن ەرينە جاس جىگىت قوي,
جاقسى-جامان بىلە بەرمەس پارىقتى تىم.
الدىدا قارسى الايىق دەپ جاتىرمىز,
اۋداننىڭ باسىپ ۆتكەن الپىس جىلىن.
تاستاعان جاستىقتى دا بالالىقتى,
ورنىققان بىر تۈيىنگە سانا مىقتى.
وتىزعا قاراعاندا الپىس دەگەن,
ۈيرەتەتىن مەزگىل عوي دانالىقتى.
ناۋاتحان:
كەي سۆزىم ۇمىتىلىپ قالىنادى,
ايتىسساق بىز جەڭىسىمىز تابىلادى.
تان دەگەن ەرينە بىلە بىلسەڭ,
ەرتۈرلى مەتالداردان الىنادى.
ايتايىن شاپشالىمنىڭ سازىن الىپ,
ول جەردە دە جەتەرلىك قازىنالىق.
دەنساۋلىققا پايدالى دەرى شۆپتىڭ,
بايقاساڭىز بەرى بىزدەن قازىلادى.
انداس:
قاھارمان بىزدىڭ ەلدىڭ حالقىنا بار,
حالىقتىڭ ارمييادان پارقى دا بار.
شۆپتەردىڭ سانسىز تۈرىن كۆرەم دەسەڭ,
ۋاقىتىڭ بولعاندا شاقپىما بار.
ىلەنىڭ باسى كۈنەس سارقىراعان,
اقباس شىڭ كۆپ تۆبەسى جالتىراعان.
قانداي سىرقات بولسا دا شيپا بولعان,
ەربىر تامشى جارتاستان تامشىلاعان.
ايتپاي-اق قويايىنشى اراساندى,
كۆرگەن جان قىزىعادى قىزىلاشامدى.
جايقالعان شۆپتەرى مەن قوعالارى,
دۈنيە دە جوق ونداي بىر جەردىڭ سەنى.
جەتە الماسسىڭ مەنىمەن جارىس مەيلى,
بىزدىڭ ەل ەشقاشاندا دەرى ىشپەيدى.
ۆيتكەنى دەنەدەگى بار سىرقاتتى,
دالامنىڭ تابيعاتى ۆزى ەمدەيدى.
ناۋاتحان:
جەڭىستى ەر ەكى جاق باستاعالى,
جۇمىستى تالاي بولدى باپتاعالى.
شاپشالدىڭ اتى شىققان باتىرلارى,
دۇشپاندى كۆرگەن جەردە باسسالادى.
تابىسىن تيياناقتاپ وسى جەرگە,
بىرىنشى بوپ تىڭ جورىققا اتتانالى.
انداس:
ەندى مەن جان سىرىمدى شىن اقتارام,
ەرلەردىڭ ەرلىگىمەن قۋاتتانام.
قاندىبالاق گومەنداڭ وبلىستا,
اكپاردان بۇرىن ەشكىم وق اتپاعان.
قۇتىلماق بوپ كۆنەلىك, ازاپ, مۇڭنان,
بىزدىڭ جەردە بەرىلدى عاجاپ قۇربان.
شاپشالدى دا گومەنداڭنىڭ تەپكىسىنەن,
مەنىڭ اتالارىم كەپ ازات قىلعان.
حالقىمىز راسىندا باتىر حالىق,
ول جاعىن بىز دە مۈلدە جاسىرمالىق.
شاپشالدا العاش ۋكىمەت قۇرىلعاندا,
باسقارعان مەنىڭ اعام قاسىمحان ۇق.
ەر ەلدىڭ اقىنى بار, باتىرى بار,
جاسىعى بار, ەرينە, اسىلى بار.
ەربىرىمىز ەر جاققا تارتقىلاماي,
بىرلىگىن ۇلتتاردىڭ اسىرىڭدار.
ناۋاتحان:
انداس اعا, ايتقانىڭدى قۇپ الامىن,
تۆرتتەن تۈسىپ تۇر بۈگىن قۇمالاعىڭ.
بالاسىمىز بەرىمىز دە بۆلىنبەيىك,
بىر اتانىڭ جەنە دە بىر انانىڭ.
اقىنسىڭ عوي وي تاپقىش, جولىڭ ىزگى,
تۈگەندەپ جۈرگەن بىزدىڭ جوعىمىزدى.
وسى ايتىستا كۆپ نەرسە الدىم سىزدەن,
ماعان بەرسىن سىز جۈرگەن جولىڭىزدى.
انداس:
ەرينە, ورتاق ماقسات, مۇراتىمىز,
سەن دە, قالقام, اسۋسىز قىر اسىڭىز.
وسى ىستەردى جالعايتىن بولاشاققا,
بىز ۆتكەن اقىنداردىڭ مۇراسىمىز.
جاقسىلىققا قاشاندا ادام عاشىق,
ورنىعادى وسى كۈن سانامدا نىق.
مەن دە وسىمەن سۆزىمدى توقتاتايىن,
كەزدەسكەندە تۇرايىق امانداسىپ.
ەسكەرتۋ: مۆڭكىتىدە ۆتكەن ىلە ايماعىنىڭ اقىندار ايتىسىندا انداس وماراقىنۇلى 21 اقىنمەن ايتىسىپ, نەتيجەسىندە بىرىنشى ورىندى جەڭىپ الىپ, اۋىلىنا ابىرويمەن قايتادى.
دەرەككۆز: دودا: (ايتىستار مەن تاريحي-ەتنوگرافييالىق جىرلارى) / ا. وماراقىن ; [قۇراستىرعان: ە. ماجاي [ج. ب.] .- تالدىقورعان : [ب. ج.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى











