Elebekovtyń shákirti
Jalpy, ár nárseni bastau qiyn. Múratbektiń ánshilik qasietine sheshesiniń, sheberlikke beiimdeluine ákesiniń yqpaly kóp bolǵan kórinedi. Alakól audanynyń úshbúlaq auylynda tuǵan Múratbek, esin bilgennen auyl tirshiligine belsene aralasyp ketedi. qatarlas balalar siyaqty jyńǵyl shabady, otyn otaidy, ot jaǵady, otqa tezek qalaidy, su ákeledi, keli túiedi, qoi jayady, qozy jamyratady… Kúnkóris kásibi bala Múratbekti shirap ósuine septigin tigizedi. Al at jalyn tartyp mine bastaǵannan ákesi Júnisbekke erip, ańǵa shyǵady. Aitpaqshy, Júnisbek atamyz úly Otan soǵysynan múgedek bolyp oralady da, kemtar qoly auyr júmysqa jaramaidy. Sondyqtan kúnde eginshiler men sushylarǵa azyq jetkizu mindetin óteidi. Múratbek atqa otyruǵa jaraǵannan bastap ákesiniń jaramdy kómekshisine ainalady. Arasynda ákesimen birge ańǵa shyǵudy da ádetke ainaldyrady. Erdiń aldyna qos auyz myltyǵyn qóldeneń artyp alatyn Júnisbek ata kózi shalǵandy qiya jibermeitin mergen edi. Atqan ańdy aldyna óńgerip aluǵa kemtar qol kelmese de, oljasyn at ústine salyp, shalmalap alyp, auylǵa deiin ákeletin. Biraq, auylǵa jetkenshe ol birneshe ret auyp túsip qala beretin. Osy kórinisterdi kórip ósken Múratbek, endi ákesine yńǵaily, ańnyń terisin jyrtpaityndai dúnie jasaudy oilastyra bastaidy. Bala qiyaly úshqyr bolǵanymen, qolda bar balta-shotpen ondai aspapty jasai almaidy. Osylai oyanǵan arman ony sheberlikke beiimdeitin armanǵa jeteleidi. qol bosai qalǵan tústa aǵashty jańqalap, áldebir nárse jasauǵa úmtylyp júredi. Tipti, atqa shabu men qazaqsha kúrestiń de biraz tásilin meńgeredi. Mektep qabyrǵasynda júrgende ánshiligimen de kózge túse bastaidy. Orta mektepti bitirip, áskeri boryshyn óteuge attanǵanda bala shaqtan úirengenderi ózine kóp kómektesedi. Armiya qatarynda júrip, sport sheberine úmitker atansa, áskeri bólimniń ansambline qatysyp, ánshilik, bishilik ónerlerin shyńdaidy. qaisy birin terip aitaiyq, ásker qataryndaǵy mindetin ótep auylǵa úlken bedelmen oralǵan ony endi ónerge degen qúshtarlyq alańdata bastaidy. Radiodan estigen tamasha dauystar túsinen shyqpaidy. Auyldyq mektepte muzyka páninen sabaq berip júrgen Múratbekti, oquǵa tússem degen armany kóp qinaidy. Bir kúni qasynda auyldan birge kelgen eki dosymen qazirgi Bógenbai batyr kóshesimen ketip bara jatyp, bireulerdiń án aityp jatqanyn estip, soǵan qarai búrylady. Imene basyp, úlken ǵimarattyń ishine enedi. «Izdegenge súraǵan degen osy bolar» óner studiyasyna túsetin úmitkerlerdiń emtihany ótip jatyr eken. Jastyqtyń jeligi bolar emtihan kezeginde túrǵan bir qyz balanyń dombyrasyn ala salyp, sahnaǵa shyǵady. Irkilmei «Ainamkózdi» bastap ketedi. Sonda emtihan qabyldap otyrǵan baǵalaushy qolyn kóterip toqtatady da:
– Arqanyń ánin aitasyń ba? – dep súraidy. Sol jerde ánniń de bólinetinin birinshi ret túsingen ol:
– Joq, – dep jauap beredi de «Ne bolsa da synap kóreiin», – dep «SHapibayaudy» aita jóneledi. Auyldyń taza auasymen tynystap, syńsyǵan orman, sarqyraǵan ózen boiynda erkin dauyspen án aityp úirengen dala balasynyń úni ǵimarat ishin erkin kezip ketedi. Manadan beri jandaryna jaǵymdy áuenniń úni jetpei, ishtei kúiinip otyrǵan komissiya músheleri eleń ete qalady.
– Toqta, toqta, – dep toqtatyp alady manaǵy kisi.
«Jetken jerim osy boldy-au», – dep istiń baiybyna bara almai túrǵanda:
– Sen qabyldandyń, – deidi bir túrli rizashylyqpen. Sol ún búginde jetpisti alqymdap qalǵan Múratbektiń qúlaǵynyń túbinde kúnde jańǵyryǵyp túrady. Júregi alyp-úshyp, sahnadan túsedi. Mine, osylai Múratbek Júnisbekov qazaqtyń birtuar úly perzenti Júsipbek Elebekovtiń shákirti bolyp shyǵa keledi. Studenttik ómir qanshalyqty qyzyqty jáne qiyndyqqa toly bolsa da armiyany, auyldyń qainaǵan ómirin kórgen Múratbek Júnisbekov úshin asa qiyndyq tudyrmaidy. qúdai bergen talant Elebekovtyń tárbiesimen shyńdala túsedi. ústazdarǵa da, bir toptaǵy kurstastaryna da syily, bedeldi bolady. Úlkender bauyrymyz dep jaqyn tartsa, kishileri aǵasyndai qúrmettep, asqartaudai kóredi. Oquyn bitirgen soń Almatyny jaǵalap, bolashaq mamandyǵyna taban tirer tiyanaq taldaidy. Sol armany adastyrǵan joq. qyryq jyl boiy ónerdiń qainaǵan ortasynda júrdi, halyq ánderi men qosa Aqan seri, Jayau Músanyń ánin halqyna jetkizdi, álemniń kóptegen elinde qazaqtyń halyq ánderin shyrqap, taza da kirshiksiz ónerdiń ómirsheńdigin pash etti.
Óz aǵań salǵan izbenen…
Múratbek Júnisbekov óner studiyasyn tamamdap, ómirge endi aralasa bastaǵanda, yaǵni, 1973 jyly qazaq SSR-niń Almaty oblystyq komitetiniń birinshi hatshysy Asanbai Asqarovtyń bastamasymen oblystyq filarmoniya qúrylady. Biraq, ol kezde Almaty qalasynda qazaqkontsert, qúrmanǵazy atyndaǵy últ-aspaptar orkestri, Abai atyndaǵy opera-balet teatry bar. «Gúlder» ansambli dúrildep, Jambyl atyndaǵy filarmoniyanyń da ataǵy alysqa jetip túrǵan kez. Sondyqtan, «Almaty qalasynda ornalasqan oblysqa filarmoniya qúrudyń qajettiligi shamaly», – dep qarsy pikirde bolǵandar kóp boldy. Biraq, taza últtyq sipattaǵy filarmoniya qúrudy kópten arman etken Asanbai Asqarovtyń batyl aralasuymen jańa újym shańyraq kóteredi. Dese de, qarsy pikirdegiler: «Oblystyq filarmoniyaǵa Almatydaǵy óner újymdarynyń ártisterin qabyldamau kerek», – degen syltaudy oilap shyǵarady. Sonymen jan-jaqtan ónerpaz jastar shaqyryla bastaidy. Mine, sol qatarda alǵashqylardyń biri bolyp oblystyq filarmoniyanyń tabaldyryǵyn Múratbek Júnisbekov attaidy. Basynda, jańa qúrylǵan újymdy kóp adam kózge ile bermeidi. Biraq, uaqyt óte kele újym ónerpazdarynyń talanty men izdengishtiginiń arqasynda bilikti de, kórermenderdi de moiyndatady. Ol «Almaty áuenderi» atty estradalyq ansambli edi. Osy oblystyq filarmoniyanyń biliktiń nazaryna ilinui Múratbek Júnisbekovtiń esimimen bailanysty tústary bar. SHetelderge baratyn delegatsiya qúramyna oblystyq filarmoniyanyń ónerpazdarynyń ishinen Múratbekti jii shaqyratyn. Sondai sapardyń birinde, yaǵni, 1978 jyly Túrkiyanyń Izmir qalasynda ótken halyqaralyq kórmege “Dosmúqasan” ansambli, ǵaliya Toqtarbaeva, Bazarhan qosbasarov siyaqty ónerpazdarmen birge, oblystyq filarmoniya atynan Múratbek Júnisbekov te attanady. Sol saparda Bazarhan qosbasarovtyń qolynan birinshi ret qobyz aspabyn kórip, ańsary auady. qobyzdyń dauysyn qatty únatqan ol, qaityp oralǵan soń, qobyzdy ózi shauyp, jasap alady. Sol aspappen Abaidyń «qarańǵy túnde tau qalqyp», halyq áni «Ahau bikem» siyaqty ánderdi aityp júredi. Rasynda, qobyzben birinshi ret oryndalǵan án lezde júrt auzyna ilinedi. Búl habar bir kúni qazaq SSR-niń mádeniet ministri Ózbekáli Jánibekovtyń qúlaǵyna jetedi.
Árine, qazaq halqy Allanyń nazaryna, oń qabaǵyna ilikken darqan peiil halyq qoi. Kóshi tyǵyryqqa tirelgende halyqtyń arasynan ai-kúni jetip tuǵan, aqyl-parasaty mol, qaisar emendei túlǵaly úldary suyrylyp shyǵyp, auǵan júgin túzep, tyń óriske bastady. Sol qatarda, yaǵni, qazaq mádenietiniń qaita túleui úshin ayanbai eńbek etken memleket jáne qoǵam qairatkeri Ózbekáli Jánibekovti erekshe atauǵa bolady. árine, búl esimdi tilge aluymyzdyń da ózindik sebebi bar. SHyntuaityna keler bolsaq, Múratbek Aqan seri men Jayau Músany, Mádi men Abaidy úlgi etken, solardyń eńbegin dáriptegen jáne sol jolmen birtalai júrt súisine tyńdaityn ánder jazǵan ánshi ári sazger. Al onyń ómirine óshpes iz qaldyrǵan nemese jadyndaǵy búlqynǵan armanyn oyatyp, ekinshi qyryn sheber retinde tanyluyna, tipti, jalpy adamdyq, azamattyq, perzenttik bolmysyn qalyptastyruǵa kóbirek áser etken Ózbekáli Jánibekov edi.
Rasynda, qoǵamdyq júmystyń san synaǵynda júrse de, últtyń namysyn tómendetpei, últ mádenieti múddesin qorǵaityn elimizdegi teatr, muzeiler, tarihi eskertkishter taǵdyryn alǵash ret dúrys jolǵa salǵan, jastarǵa jańa uaqytqa sai estetikalyq tárbie beru platformasyn jasaǵan, júrnaǵy qalǵan últtyq múrany túgendegen, qazaqtyń ejelgi kiim úlgilerin qaita oraltqan, qazaq tili máselesin kóterip, Nauryz merekesin últpen qaita qauyshtyrǵan últ qairatkeri Ózbekáli aǵasynan Múratbek eń úly qasietterdi ala bildi. 1985 jyly mádeniet ministrligindegi qyzmetinen auysyp, sol tústaǵy Almaty oblystyq atqaru komiteti bastyǵynyń orynbasary mindetin ótep júrgen Ózbekáli Jánibekov, Múratbekke shaqyrtu jiberedi. Úlken kisiniń aldyna baru yńǵaisyzdau bolmasyn dep, ózi jasaǵan dombyrasyn ala barady. Dombyrany ary-beri tóńkerip kórgen Ózaǵań:
– Men sen jasaǵan qobyzdy, quys moiyn, úshem, úsh qúlaq-bir búrau dombyralaryńdy kórdim. Jalpy, búgingi kúnde óte qajetti dúnieler. Al Nar qobyzdy kórdiń be? – dep súraidy.
– Joq.
– Bir maqaladan oquymsha narqobyzdyń biiktigi on metr bolǵan eken. Sony jasai alasyń ba? – deidi sózin sabaqtap.
– Jaraidy, aǵa ony jasarmyz. Al yspasyn qalai tartamyz, – deidi inilik peiilmen.
– Ol jaǵyn bilmeimin, maǵan keregi nar qobyzdy jasap shyǵasyń, – dep qatań tapsyrma beredi.
Biraq, aty bar, zaty joq dúnieni qaidan tappaq. Múratbek Ózaǵańa:
– Jaraidy, shabaiyn, biraq, suretin, formasyn berińiz, – dep súraidy.
Sonda Ózaǵań:
– Men saǵan sengendikten aityp túrmyn. Biraq, qalai jasaisyń ol seniń júmysyń, tek alty dombyranyń dauysyn basyp túrsa bolǵany, iske sát, – dep shyǵaryp salady.
Otyrarda tuyp, Torǵaida «SHerter» ansamblin qúrǵan Ózaǵańnyń, Almatyda oblystyq filarmoniyadaǵy «Adyrna» folьklorlyq-etnografiyalyq ansamblin qúrudy josparlap júrgen kezi edi. Nar qobyzdy estui bolsa da, kózben kórip, qolmen ústap kórmegendikten, Ózaǵańnyń kabinetinen Múratbek auyr oi arqalap shyǵyp, úiine jayau qaitady. qazirgi Dostyq kóshesi men Joldasbekov kóshesiniń qiylysyna kelgende, jol jóndep jatqan brigadanyń ústinen túsedi. Sol jerdegi qazylǵan tereń shúńqyrdan nar qobyz shabuǵa jaramdy aǵashty baiqap qalady da, júmysshylardy aqylap júrip, úiine jetkizedi. Endi Ózaǵańnyń tapsyrmasy boiynsha qobyzdy jasauǵa kirisedi. qobyzdy shauyp bolyp, betine túieniń terisin tappai búzaudyń terisin tartyp, moinyn kádimgi qobyzdardai emes, ishegin sausaqpen basyp oinaityndai etip jasap shyǵady. Biraq, Múratbektiń jobasy basynda Ózaǵańnyń oiynan shyqpaidy:
– Qobyzdyń ishegin basyp oinaǵan degen ne? qazaqtyń qúndylyǵy qaida qaldy? – dep narazylyq bildirip, qaita jasaudy tapsyryp júmysyna ketedi. qansha túsindirgenimen, Ózaǵań Múratbektiń pikirin tyńdamaidy. Biraq, Múratbek te óz pikirinde qalatynyn bildiredi. Sol kúngi ángime osymen bitedi. Ertesi oblystyq filarmoniyanyń sol kezdegi direktory qabiden Túyaqaev Múratbekti izdep kelip, Ózaǵańnyń ásili núsqany dúrys dep tapqanyn jetkizedi. Nar qobyz Ózaǵańnyń tapsyrmasymen osylai ómirge kelip, basynda 1985 jyly qúrylǵan «Adyrna» folьklorlyq-etnografilyq ansamblinde oinalady. Osydan keiin, Ózaǵań SHu óńirinde júrgizilgen qazba júmystary barysynda tabylǵan ejelgi «Adyrna» aspabynyń úlgisi boiynsha «Adyrna» folьklorlyq-etnografiyalyq ansambliniń pasporty bolatyn “adyrna aspabyn” jasaudy júktedi. Ókinishke orai, “adyrnany” qaita jańǵyrtqan, onyń eńbegin búginde kóp adam úmytyp ketti. Sondai-aq, osy ansambilge arnap jasalǵan «Bes búryshty dombyrany, shinkildekti» ústaityndardyń aramyzdan shyqpai júrgeni oilandyrady. Búdan basqa Ózaǵańnyń tapsyrmasymen nar qobyz, adyrna, keń shanaqty dombyra, sherter aspaptaryn túńǵysh ret jasap shyqsa, taǵy da «toǵyz tońqyldaq-bir shinkildek» degen sózdi eskere otyryp, dombyranyń eń kishkentaiy – shińkildekti jasap shyǵardy, keiinnen óz qiyalymen jeti búryshty dabyl, úkiayaq, sym qobyz, qyl qobyz, lók qobyz, jez qobyz, sazgen, búl-búl saz, qylyshpan, saqpan saz aspaptaryn, tarihi derekterge júginip, qajettilikke jaratyp jasap shyǵady. Bir sheber bar kórgenin jasaidy, endi biri óńdep, ózgertip, damytyp, túrlendirip paidalanady. Kórgenin jasaityndar sheberdiń tarihpen, bolashaqpen habary bolmaidy. Olardy tek tabys tabu úshin eńbek etkender dep sanaimyz. Olar tek ólshemnen shyqpaidy, ózgeris engizu, damytu, jańalau turaly oilanbaidy. Al sheberlikti óner dep túsinetinder tarihpen sanasyp, últtyq qúndylyqpen úndesip, zamanmen birge damyp otyrady. Múratbektiń jasaǵan aspabynyń bárinde bir tarih bar.
Sonyń biri búginde Yqylas atyndaǵy muzyka aspaptar muzeiinde saqtauly túrǵan múralar Múratbek Júnisbekovtiń óz ideyasynan tuǵan, qazaq muzyka ónerine tamasha tartuy bolyp esepteledi. Aitpaqshy, «Sazgen» degen sózdiń ásilgi maǵynasy «Sazken», yaǵni sazdyń keni deitin úǵymnan tuǵan. Keiinde «Sazken» sózi dybystalu úndestigine sai «Sazgen» atanyp ketedi. Ótken ǵasyrdyń sekseninshi jyldary Ózbekáli Jánibekov, Omar qaimoldin, Mardan Baidildaev, Ábduáli Qaidarov siyaqty mádeniet pen ónerdiń, ádebiet pen ǵylymnyń narqasqalary búl ataudy muzyka aspaptar muzeiine qoimaqshy bolady, biraq sol jerde ashylǵan ansamblьge «Sazgen» atauy qoiylady. Keiin ol ansamblь, oblystyq filarmoniyasynyń qúramyna ótedi. Basynda biraz jyl kórermenniń kózaiymyna ainalǵan aspap qazir sheberdiń úiinde saqtauly túr. Ókinishke orai, sazgennniń alǵashqy avtory Múratbek Júnisbekov ekendigin búgingi jastardyń biri bilse, ekinshisi bile bermeitini oilandyrady. Sazgennen keiingi «úsh qúlaq – bir búrau» atty dombyranyń tarihy da qyzyq. YAǵni, sahnada ánshi bir ándi oryndap bolǵan soń, ekinshi nómirge auysqanda dombyranyń qúlaǵyn teńshep, ábiger bolyp jatady. Búl – kontserttik baǵdarlamanyń retti júrgiziluine kedergi keltirip, tyńdarmandy da mezi etedi. Sondyqtan ónerpazdyń osy qiyndyǵyn sheshu úshin qúlaǵyn joǵary-tómen auystyryp, bir ánnen ekinshi ánge irkilissiz ótip otyratyn dombyra ómirge keledi. Tek qana ánshilerge arnalǵan aspap búginde Yqylas atyndaǵy muzyka aspaptar múrajaiynda saqtaluda.
Qobyz saryny
Múratbek Júnisbekov tyńdarmannyń júregine jol tapqan jeztańdai ánshi, qazaqstan Respublikasyna eńbegi singen ártis, kóne muzykalyq aspaptardy túrlendirgen altyn qol sheber ǵana emes, etnograf, ǵalym desek te artyqtyq etpeidi. Túla boiyna túnǵan darynyn segiz qyrly ónerge arnaǵan taza da asqaq jan. Kezinde onyń biliktiligin, jauapkershiligin eskerip, talai biik oryndardy úsynady. Biraq, búl úsynystardan bas tartady. Odan góri úidegi sheberhanasynda tarihpen syrlasyp, kieli sahnada tyńdarmanǵa ónerin tartu etudi artyq sanaidy. Túńǵysh Prezidentimizdiń 50-jyldyǵyna dombyra jasap, alǵash tartu etken de Múratbek Júnisbekov.
Dese de, ónerde júrgen ár adamnyń óz qoltańbasy bolady. Osy túrǵydan kelgende Múratbek Júnisbekov pen qobyz bir úǵym siyaqty seziledi. Rasynda qobyz daraqylyqty kótermeitin kirpiyazdau aspap. Oǵan ekinshi bir dybysty qosu úshin dybystar arasyndaǵy úndestiktiń tepe-teńdigin búzbau kerek. Mysaly, qobyzben án aitqanda ánshiniń dauysy qobyzdyń únin, qobyzdyń úni ánshiniń dauysyn basyp ketpeui kerek. qobyzdyń osy qasietin jetik biletin Múratbek Júnisbekov ylǵi qobyzdan túratyn kóne saryndy aspaptardyń ózara úndestigin kórsetetin taza últtyq aspaptan ansambь qúrudy úzaqtan arman etip júredi. Sol arman 1988 jyly júzege asyp, oblystyq filarmoniyanyń janynan «qobyz saryny» folьklorlyq-etnografiyalyq ansamblin qúrady. Alǵashqy shymyldyǵyn Balqash audanyndaǵy gastrolьdiq saparda ashqan ansamblь talai kieli sahnada óner kórsetip, tyńdarmanyn tánti etedi. Sonau Táuelsizdiktiń alǵashqy jyldary, atalǵan ansamblь, qarjy, taǵy da basqada qiyndyqtar saldarynan bir mezgil tarap ketedi. Biraq, ómirge kelgen ózgeshe ideyanyń otyn óshirmeudi arman etken Múratbek Júnisbekov ony otbasylyq ansamblьge ainaldyryp, úlken kontsertterde óner kórsetip júredi. Tipti, búl otbasylyq ansamblьdiń ónerine qyzyqqan túrik aǵaiyndary óz elderine shaqyrady. Biraq, óz óneri óz elinde tamyr jayuy kerek degen oimen olardyń úsynysyn qabyl almaidy. Aqyry, 2002 jyly oblystyq filarmoniya Taldyqorǵanǵa kóship kelgennen keiin, 2003 jyly «qobyz saryny» qaita ashylady. Ansamblьdiń kiim úlgisin júbaiy jáne ansamblь múshesi Zere Esenqyzy, «Ar-salon» tigin sheberhanasynyń bastyǵy Atlas Iliyas-qyzymen aqyldasa otyryp, jasap shyǵady. Osy ansamblьge qobyzdyń tabiǵatyna arnap: «qaidasyń, qaida, sol bir kez?», Elbasyǵa arnalǵan «ǵasyryma jarasqan dastan adam», «qorqyt sazy», «Allaǵa taǵzym», «Núrly Astana» «Alakólim» siyaqty ánder men «qabanbai joryǵy», «Táuelsizdik tańy», qatarly kúilerdi jazady.
2003 jyly oblystyq filarmoniyanyń Astana qalasynda ótken esepti kontsertinde Elbasy Núrsúltan Nazarbaev «qobyz saryny» ansambliniń ónerin tyńdap otyryp, oblys basshylaryna: «Myna ansamblьdi saqtai bil, búl dúniedegi teńdesi joq ansamblь», – dep tapsyrma beredi. Al 2005 jyly Astana qalasynda ótken «SHabyt» festivaline qatysyp, bas júldeni jeńip alady. Sol festvalьdegi júikege túsken salmaq, tynymsyz júgiris, Múratbek Júnisbekovtiń densaulyǵyna qatty áser etti. 8 qarasha kúni ansamblь júldeger atanyp, festivalьdiń diplomyn alyp jatqanda, Múratbek Júnisbekov Almatyǵa ayaq astynan emhanaǵa úshyp ketedi. Osylai Astanaǵa úmit úkilegen eki ayaqpen attanyp, ókinishke orai, tayaqqa súienip oralady. Biraq 2011-jylǵa deiin qatardan qalmai ansambline aǵalyq etti. Sodan keiin densaulyǵy nasharlap, ainaldyrǵan auru, aqyry arbaǵa tańyp tyndy. álbette, auru azabyna tózuge bolady ǵoi. Biraq, ózekti órtegen keibir ókinishtiń emi juyq arada tabyla qoyar ma eken? qysqasy, qobyzben órilgen qúndylyqty búginde qarashyǵymyzdai saqtai almai otyrǵanymyzdy nesin jasyraiyq. «Núr Otan» partiyasynyń múshesi, qazaqstan Respublikasynyń eńbek sińirgen ártisi, qúrmet ordeniniń iegeri, Prezidentimizdiń elimizge alyp bergen Táuelsizdigine qosqan úlesim dep eseptegen Múratbek Júnisbekov osy ansamblьdiń qúndylyǵynyń joǵalǵanyna ókinishpen qaraidy. «qobyz saryny» folьklorlyq-etnogroafiyalyq ansambli áli de júmys istep túr, alaida Elbasynyń nazaryn audarǵan nar qobyz, sym qobyz, lók qobyz, jez qobyz, sazgen, búl-búl saz, qylyshpan, saqpan saz, jeti búryshty dabyl aspaptary búginde Múratbek Júnisbekovtyń úiinde jinauly túr. Búl Múratbekke jasalǵan qiyanat emes, táuelsiz qazaǵymnyń ónerine jasalǵan qiyanat!
ÚSYNYS
Iá, qazaq bárin kórgen, bárine kóngen halyq. Dese de, últtyń últ bolyp, halyqtyń halyq retinde saqtaluy úshin sarqylmas paiymy bar nar túlǵaly úldaryn tudyra bilgen júrt. últymyzdyń artyqshylyǵy – zerek, tapqyr, keńpeiil, qonaqjailylyǵy. Al kemshiligi – bastaǵan isin aryǵa aparmaityny, ózi jaratqan dúniege óziniń ie bola almaityndyǵy. Rasynda, qazir álem ǵalymdary órkeniettiń túp-tamyry kóshpendiler arqyly paida bolyp, shartarapqa qanat jaiǵanyn moiyndap otyr. Oǵan dálel keltirip, syltau izdeudiń reti joq. Sol órkeniettiń búgingi iegeri biz – qazaqtar boluymyz kerek edi. Ókinishke orai, qolda bar asyldarymyzdy kóptiń ortasynda nasihattaudan góri, muzeide saqtap, kabinetke qamap, júrtqa kórsetuge qimaitynymyzdy ózimizde bilemiz. Aitaiyn degenim, Múratbek Júnisbekov jasaǵan, túrlendirgen muzyka aspaptaryn qaita qolǵa alu ónerdi ógeisitpes edi.
Ókinishke orai, Múratbektiń órkenietke qosqan úlesi nazardan tys qalyp jatqany sanany mazalaidy. Tipti, búginde aqparat qúraldary arqyly ózin jarnamalap, últtyq muzyka aspaptaryn jasaumen nápaǵa tauyp júrgen talai sheberdiń Múratbektiń qoltańbasyn igilikke jaratyp, iemdenip júrgenin bireu bilse, bireu bilmeidi. Múmkin, mádeniet salasynyń qairatkerleri osy shyndyqtyń aq-qarasyn ajyratyp, taza talanttyń tasada qalmauyna múryndyq bolatyn shyǵar.
Túǵyry biik, ónerpaz eldiń perzenti bolǵannan keiin árkim óz júmysyna ózindik úles, jańalyq qosuy kerek. Múqan Tólebaev «Birjan – Sara» operasyn jazyp, álemdi auzyna qaratsa, Ahmet Júbanov qúrmanǵazy atyndaǵy últ-aspaptar orkestrin qúryp, dáuir búzar jańalyq ákeldi. Núrǵisa Tilendiev biik beleske shyǵarǵan «Otyrar sazy» folьklorlyq-etnografiyalyq orkestiri óz ornyn tapqan óner otauyna ainaldy. Sol qatarda «qobyz saryny» folьklorlyq-etnografiyalyq ansamblin qúryp, ony damytqan, jetistikke jetelegen Múratbek Júnisbekovtiń eńbegi ekendigin moiyndauymyz kerek. Endeshe, onyń esimi ansamblьmen qosa atalsa núr ústine núr bolar edi.
Múratbek Alakól audanynyń tumasy. Bir qyzyǵy, Múratbek Júnisbekov sol audanda birinshi ret onbirinshi synypty bitirgen, birinshi ret mektep qabyrǵasynda júrgende sport sheberine úmitker atanǵan, birinshi ret últtyq aspap jasaǵan, birinshi ret ansamblь qúrǵan adam. Ónerdegi, ómirdegi jetistigi jetkilikti. Biraq, osy kúnge deiin alakóldikter óz jerlesterine audannyń qúrmetti azamaty ataǵyn qimai júrgenine tańym bar. Biyl oblystyq filarmoniyanyń qúrylǵanyna 40 jyl tolady. Sol újymnyń alǵashqy uyǵyn shanshyǵan, 1 mamyr kúni jetpis degen belestiń birinshi baspaldaǵyn basatyn, Múratbek Júnisbekovtiń ónerge sińirgen eńbegin el azamattary eskerusiz qaldyrmai, mártebeli ataq berudiń de qisyny jetti dep oilaimyn.
Gastrolьdiń qyzyqtary
Múratbek Júnisbekov kóptegen memleketterde óner kórsetip, qazaqtyń ólmes únin óńi, tili, túsinigi basqa últtarǵa nasihattap qaitty. Nátijeli sapardyń qyzyqty tústary da kóp bolypty.
Parij qalasyndaǵy kezekti bir kontsertte Múratbek Júnisbekov eń aldymen «Ardaqty» shyrqaidy. Biraq, zalda otyrǵan 800 júz tyńdarman eshqandai yqylas tanytpaidy. Tyrys etken ún, shyrt etken shapalaq dybysy estilmeidi. Odan keiin «Anama», «Jas dáuren» ánderin shyrqaidy. Osy kezde zal duyldap ala jóneledi. Sahnany jan-jaqtan laqtyrylǵan gúl basyp qalady. Frantsuzdardyń saltynda gúldi qolǵa bermei, sahnaǵa laqtyrady eken. Al ónerpaz ony basyp ótse syilaǵandyqtyń belgisi dep qabyldaidy. Basynda gúldi basudan imengen, oǵan frantsuz ánshisi Elizabetta sybyrlap túsindiredi.
Praga qalasynda delegatsiya múshelerine qaladaǵy eń úlken áinek ónimderin óndiretin zauytty kórsetuge barady. qolyna qazaqtyń dombyrasyn ústaǵan ónerpazǵa júmysshylar óner kórsetudi ótinish etedi. Aldymen «On alty qyz» ánin áueletedi. Osydan keiin zauyt basshylyǵy 10 minutqa júmys toqtatyp, Múratbektiń ánin tyńdauǵa rúqsat etedi. Soǵan deiin zuytta múndai jaǵdai kezdespegen eken.
Kubanyń astanasy Gavana qalasyndaǵy qonaǵasynda sol tústaǵy «qazaqkontserttiń» direktory Asylǵazy Bekbaevpen bir ústelge otyryp qalady. Ústel toly, astyń ishinde eń aldymen kózderine bylqytyp pisirilgen et túsedi. Biraq, álgi qúrǵyrdy qansha shainasa da tisteri ótpeidi.
Sonda Asylǵazy Bekbaev:
– Mynau kári siyrdyn eti me? – dep súraidy.
– Bilmeimin, solai shyǵar, – deidi Múratbek.
Múny estip qalǵan audarmashy qyz:
– Teńiz tasbaqasynyń eti! – dep túsindiredi.
Angola memleketi Portugaliyanyń otarynan shyǵyp, derbestik alǵanynyń eki jyldyǵyn úlyqtau mereksine orai, Keńester odaǵynyń delegatsiyasy qúramynda sol elde bolady. Soǵystan endi ǵana qútylyp, jaǵdaiy nashar eldiń kontsert qoyatyn sahnasy da joq edi. Dalada óner kórsetken ónerpazdardyń qauipsizdigin oilaǵan angolalyqtar ár ánshiniń janyna birden oqqaǵar qosyp beredi. Oqqaǵarlar sahnada da ánshimen birge júrip, ony qorǵaidy.
Indiyaǵa barǵan saparynda olar sol eldiń memlekettik ólke-tanu muzeiin tamashaluǵa barady. árine, jat eldiń árbir zaty tańsyq keledi. Biraq, sol muzeide Múhammed paiǵambardyń (s.ǵ.s) tasqa basylǵan taban izi men bir tal saqaly saqtalǵan eken. árine, Paiǵambarymyzdan qalǵan tábárikke tamsanǵan olar qol jaiyp qúlshylyq tanytuǵa syrt kóz múmkindik bermeidi. Sonda da ishtei tilek tilep attanady.
Taqyrypqa orai:
– Baqyt degen ne?
– Densaulyq.
- Paryzyńyzdy oryndai aldyńyz ba?
- Elime qaltqysyz eńbek ettim.
- Jauapkershilikti qalai túsinesiz.
- Búl – óte qiyn jáne kúrdeli úǵym. Ol adamnyń naǵyz adami bolmysyn óz ornynda júmsau.
- Ómirde ókingen sátińiz boldy ma?
- Ainalańdaǵy senen de talanty men biliktiligi tómen adamdar joǵary ataq alyp jatqanda, sanymdy qaǵyp, sabyrymdy shaqyrǵan tústarym az bolǵan joq. Kezinde qazaq radiosyna qansha án jazdym. Biraq, sol tuyndylar artynan óshirilip otyrǵanyn keiin bildim.
- Ataqqa qalai qaraisyz?
- Jasaǵan eńbeq, tókken teriń ózine sai baǵalanyp jatsa onyń nesi jaman.
- qorqatynyńyz ne?
- Ónerdegi pendeshildik.
- Otbasy?
- Jauapkershiligi mol jarym, altyndai Júldyz, Aigerim atty qos qarlyǵashym bar. Olar ónerden góri zań salasynda júmys jasaudy qalady. «ákeniń kóńili balada, balanyń kóńili dalada» degen sol eken. Solardyń tileuin tilep júremin.
Qajet ANDAS.
«Q-andas» aqparattyq agenttigi.
Derekóz: «Jetisu» gazeti, № 116, 12 qazan 2013 jyl.











