Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت كىتاپ

ءبىر پاراق قاعاز

admin
2026/08/30
قاجەت كىتاپ
0
Бір парақ қағаз

يماي-شيماي جازۋ جازىلعان، ءتىپتى، ەندى ءبىر ءسوز جازۋعا دا ورىن قالماعان ءبىر پاراق قاعازدى قىزىم كوتەرىپ كەلدى.

اكە، بۇلاي رەتسىز جازۋعا بولمايدى عوي، – دەپ اقىلىن ايتادى.
ەندى، قالاي جازۋ كەرەك؟ – دەپ مەن دە اۋەستەنىپ سۇراي قالدىم.
قاعاز دەگەن كوپ. جازۋدى بىرەۋىنە جازىپ، سۋرەتتى باسقاسىنا، ەسەپتى تاعى ءبىر پاراققا شىعارۋعا بولادى عوي. نە كوپ، قاعاز كوپ ەمەس پە؟ – دەپ ءوزىنىڭ مادەنيەتتىلىگىن كورسەتكىسى كەلدى.

راسىندا، سولاي ىستەۋگە دە بولار ەدى. قازىر نە كوپ، قاعاز كوپ. ءبىرىن الىپ، ەندى ءبىرىن جۇمارلاپ قوقىسقا لاقتىرا سالساڭ، ەشكىم سەنى سوگىپ جاتپايدى. بىراق مەنىڭ بالا كەزىم قاعازعا تىم تاپشى داۋىردە ءوتتى عوي.

شىنىن ايتسام، ەكىنشى سىنىپقا بارعاندا ەڭ الدىمەن سەزىنگەن قيىنشىلىعىم قاعازدىڭ تاپشىلىعى بولدى. «نەگە ەكىنشى سىنىپ دەپ وتىر، شاتاسىپ كەتكەن جوق پا؟» – دەپ ويلاپ قالاتىن شىعارسىز. ولاي ەمەس، اتالارىم «تىم شاتاقتاۋ» بولعاندىعىنان مەن ءبىرىنشى سىنىپتى، ۇلكەنى اپكەم ءبىرىنشى، ەكىنشى سىنىپتى شەشەمىزدىڭ ۇيدەگى مەكتەبىنەن وقىعان ەدىك. ويتكەنى، اتام قىزىل وكىمەتتى مويىنداماي قويعاننان كەيىن «ۇلتشىل» دەگەن ابىرويلى اتاق تاڭىپ، اۋىر ەڭبەكپەن وزگەرتۋگە جىبەرىلىپتى. مۇراعاتتاعى جەكە ارحيۆىنە: «ءۇرىم-بۇتاعىنا دەيىن ساقتىقپەن قارالسىن!» دەگەن انىقتاما جازىپ قويىپتى. سول انىقتاما اتامنىڭ ۇلتى ءۇشىن ادالدىعى مويىندالىپ، «قاتە ايىپتاۋلار» الىنىپ تاستالعان 1983 جىلى عانا بىزگە مەكتەپكە بارىپ وقۋعا رۇقسات ەتىلىپ ەدى. سول جىلى تامىز ايىنىڭ سوڭعى ءبىر كۇنىندە مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ شاقىرتۋىمەن اپكەم ەكەۋمىز ارنايى بەكىتىلگەن التى مۇعالىمنىڭ الدىندا سىناق تاپسىردىق. ناتيجەمىز جامان بولعان جوق. بارلىق ساباقتان «بەس» دەگەن باعا الىپ، مەن ءبىرىنشى، اپكەم ءۇشىنشى سىنىپتان باستاپ وقيتىن بولىپ، ۇيگە اسا ءبىر قۋانىشتى كوڭىل كۇيمەن قايتقانىم ءالى كۇنگە ەسىمنەن ءبىر كەتپەيدى.

بۇل جەردە اتالارىمدى كىنالاعىم كەلمەيدى. راسىندا، بالا كەزدە جاعدايعا قاراپ جال تاۋىپ، كۇن ءۇشىن قۇبىلىپ، جاپالاق قۇساپ جالباڭداپ ءومىر سۇرگەندەردىڭ  بالالارىنان قيانات كورگەندە «مەنىڭ اتالارىم دا جەل قالاي سوقسا، سولاي جىعىلىپ، جاعىنىپ جان باعۋعا بولار ەدى عوي. وندا وسىلاي قينالماس پا ەدىك» دەگەن سياقتى وكپە نازدىڭ بولعانى راس. قازىر «ۇلىم قۇل، قىزىم كۇڭ بولماسىن» دەپ اتقا قونىپ، ەل باستاپ، قارۋ ۇستاپ قالجىراپ، تۋ كوتەرىپ تۇنەرىپ، ءتۇن جاستانىپ جورتۋىلداپ، كەۋدەسىن جەبە تەسىپ، وكپەسىن وتارشىلدار اتقان وق بۇلدىرسە دە، ەل مەن جەردىڭ قادىرى ءۇشىن قانىن دا، جانىن دا اياماعان اتامنىڭ اسىل قاسيەتىن ماقتانىش ەتەمىن. ولار ءوز داۋىرىندە بيلىكشىل توپتىق تاراپىنان بۇلىكشىل، بۇزاقى اتانسا دا، بيلىك تىزگىنى قازاقتىڭ قولىنا تيگەن بۇگىنگى كەزەڭدە ەل ماقتانىشى دەۋگە لايىق جاندار. قىزىل وكىمەت جاعىنان «ۇلتشىل» اتانسا دا، قازاق حالقىنىڭ الدىندا بەتى جارىق بولعانى ءۇشىن اللاعا سان مارتە ريزاشىلىق جاۋدىرامىن. «جاقسى اكە جامان ۇلعا قىرىق جىل ازىق بولادى» دەگەندەي، قانداي ورتا، قاي جەردە بولسا دا، كەۋدەمدى اسقاق ۇستاپ، ەلدىكتىڭ اڭگىمەسىن، ەركىندىكتىڭ قادىرىن ەمىرەنە، ەلەۋرەپ ايتا الامىن. ونداي كەزدە ماعان وتكەنىن ەكىجۇزدىلىكتەن اۋلاق ۇستاعان اتامنىڭ ادامي قاسيەتى كۇش بەرەدى.

اتام تىم ءدىنشىل بولماسا دا، الدىندا اڭدۋ، ارتىندا باقىلاۋ تۇرسا دا بەس ۋاقىت نامازىن بىردە-ءبىر رەت وتەۋسىز قالدىرعان جوق. بالا كەزىمدە اتام اپكەم ەكۋىمىزدى قاراۋىلعا قويىپ، ۇرلانىپ ناماز وقيتىن. ارتىنان مەن بىلمەيتىن، ءتىپتى كىتاپتاردان اتى-ءجونىن كەزدەستىرمەگەن ادامداردىڭ اتىن اتاپ، كۇبىرلەپ دۋعا جاساپ، بەتىن سيپايتىن. ءبىر رەتى كەلگەندە اكەمنەن سول ادامدار جايلى سۇراپ ەدىك:

– ونى كەيىن ايتىپ بەرەمىن، بىراق باسقالارعا بۇل جايلى ءتىس جارۋشى بولماڭدار؟ – دەپ ەسكەرتتى.

«كورە كورە كوسەم، سويلەي سويلەي شەشەن بولادى» دەگەندى اكەم اۋزىنان تاستاماي وتىرۋشى ەدى. اسا ءدىنشىل بولماسام دا ءار جۇما سايىن مۇمكىندىگىنشە مەشىتكە بارىپ، ارۋاقتاردىڭ اتىن ءبىرىن قويماي اتاپ، دۋعا جاساپ، ساداقا بەرىپ قايتۋ ادەتكە اينالىپ قالىپتى. ونى ءوزىمنىڭ پەرزەنتتىك بورىشىم دەپ تە سەزىنەمىن.

قويشى، وتكەننىڭ قايسى ءبىر ماقتانىشى مەن جەككورۋىن تۇگەندەپ بىتەسىڭ. قىسقاسى، مەنىڭ ءبىرىنشى سىنىپقا بارا الماي قالعانىما اتام ايتاتىن ادامداردىڭ سەبەبى بار بولسا كەرەك. ونى كەيىن ەسەيە كەلە ءتۇسىندىم. ءتىرى بولسام، ءبىر كۇنى رۋحتارىڭدى تىرىلتەمىن دەگەن سەنىمىم بار. ءسويتىپ، 1983 جىلى 2 سىنىپتىڭ تابالدىرىعىن اتتاعانشا جوعارىدا ايتقانداي شەشەيدىڭ مەكتەبىندە وقىدىم. ەشقانداي جەردە تىركەۋگە الىنباعان، ماتەريالدىق جاعدايى تىم مۇشكىل، ءتىپتى وقۋ پروگرامماسى دا جوق وتباسىلىق مەكتەپتە كىتاپ، ايتپاقشى قاعاز دەگەندە بولمايتىن. اكەم جاساپ بەرگەن اعاش دوسكەمىز جاپىرايعان تام ءۇيدىڭ ءبىر قابىرىعاسىن ءىلىنىپ تۇراتىنى ەسىمنەن كەتپەيدى. ءۇيدىڭ اناۋ-مىناۋ شارۋاسىن رەتتەپ بولعاننان كەيىن اپكەم ەكەۋمىز الگى تاقتاعا جابىساتىنبىز. بور نەمەسە پلامەستەرمەن ەمەس، تولىق جانىپ بىتپەگەن اعاش جاڭقاسىمەن ايقىش-ۇيقىش جازۋ جازۋعا كىرىسەمىز، ەسەپ شىعارامىز، سۋرەت سالامىز. وقۋ اياقتالعاننان كەيىن اعاش دوسكەمىزدى دالاعا كوتەرىپ شىعارىپ، قۇممەن ىسىپ، جۋىپ تازالاپ، قايتا ورىننا ءىلىپ قوياتىنبىز. وقۋعا ولەرمەندەنە، ومەشەگىمىز ءۇزىلىپ كىرىسكەننەن كەيىن بە ەكى ايدىڭ ىشىندە ەجىكتەپ كىتاپ وقيتىن بولدىق.

شەشەمنىڭ ساندىعىندا جازىلىپ، جازىلىپ تاۋسىلۋعا تاياعان سۇيەمدەي عانا قارىنداش بولاتىن. ونى اپتاسىنا ءبىر رەت قانا ۇستاپ، جازۋ جازىپ كورۋگە رۇقسات ەتەتىن. ونى قولدانعاندا قاسىمىزدان كەتپەي قاداعالاپ تۇراتىن دا قايتادان ساندىعىنا تىعىپ قوياتىن. ول قارىنداش شەشەيدىڭ ساندىعىندا ءالى كۇنگە ساقتاۋلى. ءمان-جايىن كەيىن عانا ايتىپ بەردى عوي.

… قازاق – جوڭعار سوعىسى اياقتالىپ، ىلەنى ەندەي جايلاعان ەلدىڭ تىرشىلىگى ەندى مامىراجاي كۇنگە اۋىسا باستاعاندا رەسەي جەرىنەن قايتا كوشىپ، جۇلدىز جايلاۋىنا ورنىققان تورعاۋىتتارمەن قازاقتاردىڭ قاقتىعىسى قايتا قوزداپ، بارىمتا، سىرىمتا، ادام ءولىمى جيىلەي تۇسكەننەن كەيىن قازاقتىڭ اتقا مىنەرلەرى مەن تورعاۋىتتار اراسىندا تالاي رەت كەلىسىم جۇرەدى. سول كەزدە تورعاۋىتتىڭ حانزاداسى مانسۇكجاپتىڭ ايەلى ءۋجۋڭبيڭدى يلاندىرۋ وڭايعا تۇسپەپتى. بىراق تورعاۋىتتىڭ جاۋجۇرەك باتىرى، اتامنىڭ ءتوس سوعىستىرىپ سەرتتەسكەن دوسى بادىمانىڭ كومەگىمەن قازاق-تورعاۋىت جەر شەكاراسى بەكىتىلىپ، 3 مەتر اق ماتاعا قازاقشا، قىتايشا، موڭعولشا توقتام جازىلىپ، ەكى ەل اراسىنداعى داۋعا نۇكتە قويىلادى (بۇل قۇجات قايدا ءجۇر ەكەن دەشى؟!). كەيىن قازاق يەلىگىنە وتكەن جەردىڭ ءبىر بولىگى «ءۇش ايماق ۋاقىتتىق وكىمەتى جورالار ءماجىلىسىنىڭ» №267 قاۋلىسى بويىنشا تورعاۋىتتارعا قايتارالىپ بەرىلدى. جەر داۋىنا وراي قازاق-تورعاۋىت اراسىندا تالاي رەت كەزدەسۋ ءوتىپ، ولاردان ەلشىلەر توبى كەلىپ، قازاق جاقتان ولارعا بارىپ، ەلدەستىرۋدىڭ جولى قاراستىرىلادى. وسى تۇستا ەل ىشىندە: «قازاق-تورعاۋىت ەلشىلەرى مۇراتبەك اقالاقشىنىڭ ۇيىندە كەڭەسىپ، وماراقىن زاڭگىنىڭ ۇيىندە قوناق بولادى» دەگەن قاناتتى ءسوز تاراعان. بۇل اتامنىڭ زاڭگى اتانىپ، ەل باسقارىپ، ءوز ءداۋىرىنىڭ ەگەيلەرىمەن ەتەنە جاقىن وتكەن كەزى ەكەن. بىردە زاڭگىنىڭ ۇيىنە اقىن تاڭجارىق جولدىۇلى باستاعان ءبىر توپ قوناق تۇستەنەدى. ابىر-سابىر ۇستىندە تاكەڭ داستارقانداعى التىن جالاتىلعان قاسىقتىڭ بىرەۋىن قالتاسىنا سالىپ الادى. مۇنى كورىپ قالعان كۇتۋشى جىگىتتەردىڭ ءبىرى ومەكەڭە ايتىپ، الىپ قالماقشى بولىپتى. سوندا وماراقىن ءزاڭنى

–  الا بەرسىن، ونىڭ شاراپاتى مەنىڭ ۇرپاقتارىما تيەتىن بولادى، – دەپ توقتاتىپتى.

قوناقتار اتتانىپ، ءبىراز جەرگە بارعاننان كەيىن تاڭجارىق اقىن قايتا قايىرىلىپ كەلىپ، اتامنىڭ قولىن قىسىپ، قۇشاقتاپ:

– مەن دۇنيە قۇعان ادام ەمەسپىن. التىن قاسىعىڭا اڭسارىم اۋىپ كەتتى. ول مەن دە قالسىن. ەسەسىنە، مىنا زاتتى ساعان بەرەيىن، – دەپ قالتاسىنان جازىلىپ بىتۋگە تاياعان قارىنداشتىڭ تۇقىلىن ۇسىنادى:

– بۇل مەنىڭ اباقتىدا التى جىل وتىرعاندا ۇستاعان قارىنداشىم ەدى. سونداعى كوپ دۇنيەنى وسى قارىنداشپەن جازىپ ەدىم. ەندى ساعان بەرەيىن. مەنىڭ اقىندىعىم سەنىڭ ۇرپاعىنا قالادى، – دەپ قايىرىلىپ جۇرە بەرىپتى.

شەشەي سول قارىنداشتى ءالى ساقتاپ ءجۇر. مۇمكىن، اكەمنىڭ دە، مەنىڭ دە قالامعا جاقىن بولعانىمىز تاكەڭنىڭ شاراپاتى شىعار. شەشەي ول مۇرانى قايسىمىزعا قالدىراتىنىن ءالى شەشكەن جوق. ەڭ باستىسى، شەشەيدىڭ مەكتەبىندە جۇرگەندە سول قارىنداشپەن العاشقى ءارىپتى تانىپ، جازۋعا جاتتىققانىما ماقتانامىن. مەنەن باسقالارى قارىنداشتىڭ ءتۇر-ءتۇرىن ۇستاپ وسكەندىكتەن بە، وعان جۋىق بولمادى.

مەنىڭ ەكىنشى سىنىپتان باستاپ وقۋعا بارعانىمنىڭ بايانى وسىلاي بولدى. ءسويتىپ قوڭىر كۇزدىڭ مامىراجاي كۇنىندە شەشەم تىگىپ بەرگەن قۇراق-قۇراق بوقشامىزدى ارقالاپ، اپكەم ەكەۋمىز قول ۇستاسىپ، مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتادىق. العاشقى كۇننەن-اق مەكتەپ پروگرامماسى بويىنشا وقىعان بالالارعا قاراعاندا شەشەيدىڭ مەكتەبىن بىتىرگەن ءبىزدىڭ ءبىلىمىمىزدىڭ تەرەڭدىگى بايقالىپ قالدى. ونداعىلار ءالى دە ەكى سويلەمنىڭ باسىن قوسىپ وقي المايدى ەكەن. ءبىز سول جىلى العاش باسىلىپ شىققان قاجىعۇمار شابداننىڭ «قىلمىس» رومانىنىڭ ءبىرىنشى تومىن (اكەم ونى دا كوز ىزدەپ، ارەڭ تاۋىپ اكەلىپ ەدى) سىنىپتاستارىما سۋدىراتىپ وقىپ بەرىپ جۇردىك. بىراق تاعى دا قاعازعا دەگەن تاپشىلىقتان قۇتىلا المادىق. قاعاز تاپشى بولعاندىقتان اپايىمىز بىزگە كۇن سايىن اۋىلدىق وكىمەتتىڭ قىزمەتكەرلەرى ەسكى ەسەپ-قيساپ جازعان نەمەسە كەرەكسىز دەپ ەسەپتەلەتىن ءبىر پاراق ۇلەستىرەتىن. ءار پاراقتىڭ ءبىر جاعىندا اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ اتقارعان جۇمىسى جازىلاتىن دا ەكىنشى جاعىنداعى اق جەرگە ءبىز بولاشاعىمىزدى جازاتىنبىز. تاپسىرما بويىنشا ءبىر كۇندە ءبىر پاراقتى جەتكىزۋىمىز كەرەك. سول ۇقىپتىلىق ءالى كۇنگە بويىمىزعا ءسىڭىپ قالىپتى.

ءبىر كۇنى قىزىق جاعداي بولدى. اپايدىڭ الدىما قويا سالعان قاعازىنا باسىندا ءساپ سالماپپىن. اق جاعىن اۋدارىپ الدىم دا جەدەلدەتىپ ەسەپ شىعارۋعا كىرىستىم. بەرىلگەن تاپسىرمانى باسقالاردان بۇرىن ورنىداپ تاستاپ، جان-جاعىما قاراعىشتاپ ءبىراز وتىردىم. باسقا ەرمەك بولماعان سوڭ پاراقتىڭ ەكىنشى جاعىن توڭكەرىپ، ونداعى جازبالارعا اۋەستەنىپ قاراي قالدىم دا اسىعىس وقىپ شىقتى. قايتا، قايتا وقيمىن. ىشىمە وكسىك تولىپ، مۇرنىم پىرىس-پىرىس ەتەدى. بالالار ماعان اڭتارىلا قارايدى. مەنەن مۇنداي قىلىقتى كۇتپەگەن اپايىم اياڭداپ جانىما كەلدى دە:

– قاجەت، نە بولدى ساعان؟ – دەپ بايىپپەن سۇرادى.

– اكەمنىڭ جازعانى ەكەن، – دەدىم دە ارى قاراي ءتىلىم سوزگە كەلمەي، قولىمداعى پاراقتى اپايعا ۇسىنا بەردىم. الدى دا وقي باستادى:

«اۋداندىق حالىق كوميتەتىنە ارىز تالاپ!

ورەنى ءۇشىن ولشەۋسىز ساناتتى ءومىر،

مىندەت جۇكتەر بىزدەرگە قالاپ نە ءبىر.

بورىشتىمىز اقتاۋعا سول ءۇمىتتى،

بولاشاققا قۇشتارلى قاراپ كەڭىر.

ءارى سەنىم، سوندىقتان سىزدەرگە ەندى،

بىرازىراق ايتايىن تالاپ كوڭىل

ءۇمىت بىزدە بيىكتەپ ۇشساق دەگەن،

تەر توگە السام ەل ءۇشىن ۇشپاق كورەم.

ارمانىم بار، تەڭدەسسىز پارتيانىڭ،

قامقورلىعىن قۋانا قۇشساق دەگەن.

جاسىرماستان سىزدەرگە جاريا ەتەم،

ءبىر جاعدايدى شىمشىلاپ قىستاپ كەلگەن.

ەل قاتارلى قولىما ءبىر ىلىكپەي،

قيناپ-اق ءجۇر جانىمدى شتات دەگەن.

وسى ىسكە سىزدەردەن كومەك كۇتەم،

مەن اسا الماس بولىپ تۇر مىقتى-اق بەلەڭ.

از پىكىرىم وسى ءبىر بازىنالىق،

ۇعىڭىزدار كۇيىمنىڭ بارىن انىق.

جوعارعى ورىن، ءال ەتەر باسشى اعايلار،

ەستەلىككە كوڭىلگە جازىپ الىپ.

قۇرمەتتى باسشى ورىندار مەن باسشى اعايلار سىزدەرگە كوڭىل-كۇيىممەن ازىن-اۋلاق بازىنامدى بايانداپ، جاعدايىمنان حاباردار ەتپەكپىن. ارتىق، اۋىس جەرى بولسا كەشىرىڭىزدەر.

مەن انداس وماراقىن 1944 جىلى 10 ايدا ارالتوبەنىڭ كەڭسۋىندا تۋىپپىن. بەس جاسىما دەيىن اتا-انا تاربيەسىندە بولىپ، 52 جىلدان 62 جىلدىڭ 7-ايىنا شەيىن وقىپ، كۇنەس №1 ورتا مەكتەبىن ءبىتىرىپ، جاعدايدىڭ قالاۋى بويىنشا اۋىلعا كەلىپ وندىرىستىك ەڭبەككە ارالاستىم. كۋەيبىر جىلدارى ەسەپشى، بولىمشە باستىعىنىڭ كومەكشى بولىپ قوعامدىق جۇمىستارعا ارالاستىم. ارالىقتا «تسين جياڭ حالىق باسپاسى، «شۇعىلا» جۋرنالى قاتارلى باسپا ورىندارىنىڭ ارنايى شاقىرتۋىمەن، رەداكتسيالىق بولىمدەرىنە 3 ايدان ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت رەداكتورلىق جۇمىستارعا كومەكتەستىم. ال قازىر اۋداندىق وقۋ-اعارتۋ مەكەمەسىنىڭ ورنالاستىرۋىمەن كۇنەس №3 ورتا مەكتەبىندە دايكى (شتاتتان تىس ق.ا) مۇعالىم بولىپ ءجۇرمىن.

وتباسىلىق جاعدايىمنان العاندا شيەتتەي جەتى بالامەن 48 يۋاننىڭ (بىزشە 22 مىڭ تەڭگە) كوزىنە قارايمىز. تۇرمىستا قىسىلىپ، جەتىسپەۋشىلىك ءار كۇنى دەرلىك كەزىگىپ تۇرادى. تەگىن ەمدەلەۋ، تۇرمىستىق كومەك قاراجات، ءتۇرلى الەۋمەتتىك جاردەم سياقتى پارتيانىڭ قامقورلىعى شتاتتا بولماعاندىقتان بىزگە بەرىلمەيدى. سوندىقتان مەنى شتاتقا كىرگىزىپ، قيىنشىلىعىمدى شەشىپ بەرسەڭىزدەر»…

ءبىرىنشى بەتكە جازىلعانى وسىلار. اپاي ونىڭ كەلەسى بەتتەرىن تاپپاق بولىپ، بارلىق بالانىڭ الدىنداعى قاعازداردى اقتارىپ شىققانمەن تابىلمادى. باسقا سىنىپتىڭ بالالارىنا كەتىپ قالعان سياقتى.

اكەمە ۇزاق جىل شتاتقا كىرە الماي ءجۇردى. قانشا قينالىپ جۇرسە دە بىزگە ونىڭ ءبىرىن دە سەزدىرگەن جوق. دەسە دە، بالا جۇرەگىمىزبەن سەزىنۋشى ەدىك. سوندىقتان اتا-انامىزدىڭ قيىندىعىنا قيىندىق جاماي تۇسپەۋ ءۇشىن ءار قادامىمىزدى ساقتىقپەن باسۋعا تىرىساتىنبىز. الدەبىر تاپسىرمانى مۇقيات ورىنداۋعا قۇلشىنىپ جۇردىك. ۇيدەگى جەتەۋمىز ءبىرىمىزدىڭ كيىمىزدى ءبىرىمىز كيىپ، بىرىمىزدەن قالعا زاتتى ەكىنشىمىز تۇتىنىپ، اسقا وتىرعاندا اكە-شەشەمىز ءدام تاتقانشا داستارقانعا قول سوزباۋدى ادەتكە اينالدىردىق. كەشكى استى ىشكەننەن كەيىن ەكى بولمەلى جەر ءۇيدىڭ  اۋىز بولمەسىندەگى ۇزىن جەر ۇستەلگە قاتار-قاتار وتىرىپ، ساباق پىسىقتاۋشى ەدىك. ۇستەلدىڭ ورتاسىنداعى كروسينمەن جاناتىن بىلتەشانىڭ سىعىرايعان جارىعى بارىمىزگە جەتەتىن. ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن ساباققا دايىندالىپ، ەرتەسى تاڭ ازاننان ورنىمىزدان تۇرىپ كەتەتىنبىز. ۇلكەندەرىمىز اۋلانى سىپىرىپ، ەندى ءبىرىمىز شەشەمىزگە سيىر ساۋىسىپ، ءۇشىنشىمىز اۋلاداعى كوكەنىستەردى باپتاپ، وزىمىزگە تيەسىل جۇمىسىمىزدى بىتىرگەن سوڭ تاڭعى اىمىزدى اسىعىس ءىشىپ، مەكتەپكە جۇگىرەمىز. ول كەزدە كۇنى بويى وقيمىز. كەشكە وقۋدان تۇسە سالىپ، شۇبىرىپ ەگىستىككە باراتىنبىز. ول كەزدە بۇگىنگىدەي اسىپ-توگىلىپ جاتقان دۇنيە جوق. ءبىز سياقتى ۇكىمەتتىڭ قاراماعىنا كىرمەگەن وتباسىلار ءۇشىن ءتىپتى قيىن بولاتىن. اۋىلدىڭ ەگىس القاپتارىندا قوسىمشا جۇمىس ىستەپ، سوعان نومەر جازاتىن. سول نومەر بويىنشا دۇكەننەن تۇرمىستىق بۇيىمدار، اۋىلدىق وكىمەتتىڭ قامباسىنان ازىق-تۇلىك الاتىنبىز. ناۋقان كۇندەرى جارىم تۇنگە دەيىن ەگىس القابىندا بولىپ، جۇمىس ىستەۋشى ەدىك. ول قيىن كۇندەر ارتتا قالدى عوي.

وسى كورىنىس ءومىر بويى كوز الدىمنان دا، كوڭىلىمنەن دە وشكەن ەمەس. كەشەگى قوناعىنا التىن ىدىسپەن اس ۇسىنعان وماراقىن زاڭگىنىڭ بالالارىنىڭ وسىنداي جالىنىشتى حالگە جەتكەنىنە سان مارتە جىلاپ الدىم. سول كەزدە-اق، بەلدەۋسىز كەتكەن قوعامنىڭ بەت-پەردەسىن ءتۇبى ءبىر جىرتامىن دەپ ءوز-وزىمە سەرت ەتكەن ەدىم. سول ءبىر پاراق قاعاز ءالى كۇنگە مەنىڭ قولىمدا ساقتاۋلى تۇر.

اتامنىڭ ساياسي قۇقىعى قالپىنا كەلگەننەن كەيىن جاعدايىمىز جاقسارا ءتۇستى. ونىڭ ۇستىنە 1984 جىلى قىتايدا جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانى باستالعاندا ەڭبەككە ابدەن توسەلگەن ءبىزدىڭ دەسىمىزدى ارتا ءتۇستى. اكەم ۇنەمى «كون قاتسا قالىپىنا بارادى» دەپ وتىرۋشى ەدى. سول راس ەكەن. باس-اياعى ون جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا ءبىز تاڭ ازاننان دىردەكتەپ ەگىس القابىنا بارا جاتقاندا اپەرباقان اكەلەرىنىڭ ارقاسىندا قام-قايعىسىز ۇيىقتاپ جاتاتىن، رەتى كەلسە ءبىزدى مازاقتاپ، قورسىنۋعا بەيىم تۇراتىن قۇرداستارىمىزدى باسىپ وزدىق. وقۋ دا بولسىن، تابىس تابۋدا بولسىن ءبىزدىڭ بەدەلىمىز كوتەرىلدى. ارينە، ونىڭ ءبارى ەڭبەكتىڭ ارقاسى ەدى. «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي، تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەگەن وسى. قازىر كوپتەگەن ادام بالالارىما سەپتىگى ءتيسىن دەپ نەشە ءتۇرلى ارامزا تاسىلمەن بايلىق جيناپ ءجۇر. اكەنىڭ ارتىنا قالدىرعان بوق دۇنيەنىڭ بالاعا ەس قاتپايتىنىن وسى ومىردە تالاي رەت كوردىم. ەسەسىنە، اكەدەن قالعان ادامگەرشىلىك، ادالدىق، اقپەيىلدىلىك، توزىمدىلىك، كوپشىلدىك،  ەڭبەكسۇيگىشتىك، ۇقىپتىلىق، ارلىلىق، تاعى دا باسقا اسىل قاسيەتتەردىڭ بالاعا ابىراي، اتاق اپەرەتىنىن ءوز ومىرىمنەن سەزىندىم. اكەم بىزگە زاتتىق بايلىق قالدىرماسا دا، ماڭگىلىك رۋحاني ازىق بولار ۇلان-عايىر دۇنيە تاستاپ كەتتى. قازىر سونى تالعاجاۋ ەتىپ كەلەمىن.

اتام اقتالعان سوڭ اكەمە دە شتات بەرىلدى. وسىدان باستاپ جيىرما جىل بويى الىستاپ كەتكەن جازۋشىلىعىنا قايتا ورالدى. تۇنىمەن ۇيىقتاماي الدە بىردەمەلەردى شيمايلايدى دا جاتادى. تاڭەرتەڭ شەشەم يماي-شيماي جازىلعان قاعازداردى جيناپ، ۇقىپتاپ ساقتاپ قوياتىن. قازىر اكەم ومىردە جوق. بىراق ول كىسى جازعنا دۇنيەلەرى ءبىزدىڭ ەڭ اسىل جادىگەرىمىز رەتىندە كوز الدىمىزدا ساقتاۋلى. ءار رەت سول قاعازداردى قولىما ۇستاعاندا بالا كۇنگى وتكەن كۇندەر مەن قيىن شاقتار كوز الدىمنان تىزبەكتەپ وتە شىعادى. ءالى ەسىمدە، العاشقى كىتابىم شىعىپ، ءبىر اپتا ماسايراپ ءجۇردىم. ءبىر كۇنى شەشەم ۇيگە شاقىرىپ، اكەمنىڭ قولجازبالارىن ۇسىنىپ تۇرىپ: «مىنالاردى ءبىر رەتتەپ قويۋ كەرەك ەدى»، – دەپ تاپسىردى. بۇل شەشەمنىڭ «تىزگىنىڭدى تارت» دەگەن ەسكەرتۋى ەكەنىن ءتۇسىندىم.

«اشتىقتا جەگەن قۇيقانىڭ ءدامى كەتپەيدى» دەگەندەي،  الدىمدا اق قاعاز ءۇيىلىپ جاتسا دا، قولىمداعىسىن جازىپ بىتىرمەي كەلەسىسىنە قول سوزبايمىن. بۇل قىلىعىم بارشىلىق، توقشىلىقتا ءوسىپ كەلە جاتقان قىزىمنىڭ ساناسىنا سىيمايتىنى ايدان انىق. ونىڭ ءبىرىن جازىپ، ءبىرىن لاقتىرا سالاتىن مولقولدىلىعىنا رەنجۋدىڭ دە رەتى جوق. ويتكەنى ونىڭ ءداۋىرى وسى. بىراق «قىرىق جىل بايلىق، قىرىق جىل كەدەيلىك بولمايدى» دەگەندى ەسكەرسەك،  بۇل دۇنيە وسىلاي تۇرا بەرمەيدى عوي. ءومىردىڭ سىنىنا شىداماعان تالاي جان قاپيادا قايتىپ كەتىپ جاتماي ما؟ «ەندىگى قازاق بالاسى تاعدىردىڭ تەزىنە، ءداۋىردىڭ قىسىمىنا، جاتتىڭ جالاسىنا ۇشىراماي ءومىر سۇرسە ەكەن» دەپ كۇندە تىلەيمىن.

ءبىر كۇنى قىزىما اكەمنىڭ قولجازبالارىن كورسەتىپ وتىرىپ، بالالىق كەشىرمەمدى ايتىپ بەردىم. ول ءتۇسىندى.

… بۇگىن دە تاڭ اتقانشا ءبىراز پاراقتى شيمايعا تولتىردىم. قازىر قىزىم تۇرىپ،  مەنىڭ شيماي-شاتپاققا تولى قاعازدارىمدى جيناپ، رەتتەپ، پاپكىگە سالا باستايدى. ول مەنىڭ توتە جازۋمەن جازىلعان دۇنيەلەرىمدى وقي المايدى. سوندىقتان ول قاعازداردا اتا-بابالارىنىڭ اسقاق مۇراتتارى جايلى جازىلىپ جاتقانىندا تۇسىنبەيدى. بىراق، وسى جازبالار ەرتەڭ سولاردىڭ بولاشاعى ءۇشىن قىزمەت ەتەرىنە بەك سەنىمدىمىن. مۇمكىن، ول دا ءوز بالاسىنا مەنىڭ قولجازبالارىمدى كورسەتىپ، مەن سياقتى تاربيە بەرەتىن شىعار.

قاجەت انداس

“Q-andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

دەرەككوز: https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1727342

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 16
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР
قاجەت كىتاپ

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026
«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек
قاجەت كىتاپ

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026
Майдан мен тыл тарихын тоғыстырған жинақ
قاجەت كىتاپ

مايدان مەن تىل تاريحىن توعىستىرعان جيناق

October 8, 2026
«Сайын даланың Сайболаттары»
قاجەت كىتاپ

«سايىن دالانىڭ سايبولاتتارى»

October 5, 2026
Парасат жолы өнегелі өмір естелігі
قاجەت كىتاپ

پاراسات جولى – ونەگەلى ءومىر ەستەلىگى

September 30, 2026
Сарқанда өлкетану кітаптары таныстырылды
قاجەت كىتاپ

سارقاندا ولكەتانۋ كىتاپتارى تانىستىرىلدى

September 24, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz