НАУРЫЗБАЙ:
Жылқы болсаң қаражал, қара құйрық сары екенсің,
Түйе болсаң қайыспас нар екенсің.
Сексен жігіт келсе де серпілмейтін,
Қанды қара қақпандай бар екенсің.
МАЛАЙ:
Тауға тастап келемін таяғымды,
Тағы бастап келесің баяғыңды.
Қақпан, қақпан дейсің де еш қоймайсың,
Қақпан жазым қылдыма аяғыңды.
НАУРЫЗБАЙ:
Бірің қара, біреуің сары екенсің,
Түйе болса қос өркеш нар екенсің.
Тоқсан жігіт келсе де былқ етпейтін,
Қанды қара қақпандай бар екенсің.
МАЛАЙ:
Тойға ұстап келіпсің таяғыңды,
Қақпан қырқып кеткен бе аяғыңды.
Сәлем айтсам қақпан деп зар жылайсың,
Аша берме мен үшін араныңды.
Ауылымды жайлаған бес кермедік,
Арттың жауыр боларын ескермедік.
Өкпелейтін қайын аға жөнің бар-ау,
Біржапырақ арт жақтан ет бермедік, – деп Малай жеңіп кетіпті.
БЕРДІКЕ:
Сәлем де Малайжанға өзі келсін,
Жақсы-жаман іс болса көзі көрсін.
Найзам бар қарағайдай қажып жүрген,
Бір түзетіп алуға тезін берсін, – деп Бердіке болыс Малайға хат жазып жібергенде МАЛАЙ:
Жүргенім Бердікемен құдайға анық,
Деуші едің ауылыңа жүрем барып.
Келмек тұрмақ қарамды бір көрмедің,
Сен бір ит, мен бір бұта кеткен сарып, – деп жауап қайтарыпты.
ӘЛПИЯ:
Мен де түріп отырмын құлағымды,
Жайдың Малай ортаға тылағыңды.
Қайта-қайта көтіңді көп мақтайсың,
Ішіне қыстатқандай бір ауылды.
МАЛАЙ:
Ауылымның қонғаны Талдыбұлақ,
Көк шоқыдан көрінер біздің тылақ.
Тылағымның бір бұрышын кесіп берсем,
Әлпияға шығады кәжекей, пешпет, шапан, жекей тымақ.
МАЛАЙ МЕН ҚЫСТАУБАЙДЫҢ АЙТЫСЫ
ҚЫСТАУБАЙ:
Айт дегеннен, айтайын Малайыңнан,
Малай ақын атандың талайыңнан.
Тәттібике, Қонақбай бір туысса,
Екеуі қыз алысқан қалайынан.
МАЛАЙ:
Рас айттың Мұңқылдық Малайымнан,
Малай ақын атандым талайымнан.
Таста тамыр, әпіште бауыр жоқ деп,
Екеуі қыз алысқан солайынан.
ҚЫСТАУБАЙ:
Ауылың сары бұлақты асар ма еді,
Сіңлің Байтұлақпен қашар ма еді.
Екі елді егер қылған оңбағанның,
Құйрығына сексеуілді басар ма еді.
МАЛАЙ:
Өлеңімнің басы еді айда сайда,
Мектеп көрген баланың тілі майда.
Қағынған көт ойлашы қай елде жоқ,
Кешегі Ақбай менен Тоқбай қайда.
(Ақбай мен Тоқбай Мұңқылдықтың аталас тустары екен. Жақын туыстарының қызымен шатағы болып, ел ортасында ұятқа қалып, басқа жерге көз жаздырып көшіп кеткен делінеді).
ҚЫСТАУБАЙ:
Малайға қанша айтсаң да сөз ұқпайды,
Наукем шал ептеп жүріп бір мықтайды.
Астыңа алты қадақ тары салсам,
Көтіңнің оппасы бар дым шықпайды.
МАЛАЙ:
Апинның ішінде арала бар,
Шұғынықтың ішінде сары ала бар.
Көтке салған ақ тарың пысып кетті,
Нұржан, Салпық жиылып қаралап ал.
(Қыстаубай Бегімбет ішіндегі Андас руынан шыққан адам екен. Андас руы Нұржан және Салпық деген екі атадан құралады. Ақын осыны мезгеп соғыпты).
МАЛАЙ МЕН ЖАПСАРБАЙДЫҢ АЙТЫСЫ
ЖАПСАРБАЙ:
Басымдағы кигенім ақ қалпағым,
Малай салды ортаға жап-жалпағын.
Бұл не деген япырмау үлкен көт деп,
Әлгі айтқан сөзіне қайран қалдым.
МАЛАЙ:
Жапсеке-ау, басыңдағы ақ қалпақ па,
Қалпағың менікіндей жап-жалпақ па.
Кигенде төңірегі жымырылса,
Жапсеке, қалпағыңды сонда мақта.
ТІЛЕУҚАБЫЛ АБЫЛҒАЗЫҰЛЫ МЕН ГҮЛЖАННЫҢ АЙТЫСЫ
ГҮЛЖАН:
Шығатын күн болар ма арманнан да,
Опасыз сеніп жүрміз жалғанға да.
Арманға жететін күн болар ма екен,
Кетерем Қызай тұрмақ Албаннан да.
(Гүлжан Қызайға ұзатылған Албан қызы екен)
ТІЛЕУҚАБЫЛ:
Жүрегім жүрегіммен келіскенде,
Іздедім үйің тұрмақ өрістен де.
Арманға қол жетер күн болар ма екен,
Кетсем де Бегімбет пен Дербістен де.
ГҮЛЖАН:
Қайтесің өткен істі ауызға алып,
Не болды көрген күнің менен қалып.
Жастағы бастан өткен істі ойласам,
Мен бір бұта, сен төбет кеткен сарып.
Жоғарыдағы айтыстарды айтып берген Тілеуқабыл Әлілғазыұлы, жазып алған Андас ОМАРАҚЫНҰЛЫ
Дереккөз: Дода: (Айтыстар мен тарихи-этнографиялық жырлары) / А. Омарақын ; [құрастырған: Ә. Мажай [ж. б.] .- Талдықорған : [б. ж.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” ақпараттық агенттігі











