ءبىزدىڭ ارامىزدا ەڭبەگىن بۇلداپ، قادىرىن اسىرماي-اق قاراپايىم تۇلعاسىمەن ۇلكەن-كىشىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ جۇرگەن جاندار بارشىلىق. البەتتە، جەتپىسكە كەلۋ بار دا، قالاي كەلۋ تاعى بار. جۇمابەك قۋانىشبايۇلى جەتپىسكە باسقالارعا ۇلگى بولار وزگەشەلىگىمەن كەلدى. سوندىقتان ونىڭ ءومىرى مەن ورگە سۇيرەگەن كىسىلىك قالپىن ءبىر ەكشەپ الۋ كىم-كىمگە بولسا دا كەرەك-اق. ادەتتە، ادام سپورتشى بولىپ تۋمايدى. «سپورتتىڭ جولى اۋىر جول»، – دەمەكشى، ونىڭ بيىگىنە تەك قاجىرى مەن قايراتى بەكەم، جولاي كەلگەن قيىندىققا مويىمايتىن ءبىر بەتكەي جاندار عانا شىعا الاتىنىن ءومىر سان مارتە دالەلدەپ بەردى. ال سپورتشىدان ساياساتكەر، ۇلگىلى ۇستاز، اقىن بولۋداي باسقىشتاردان سۇرىنبەي وتكەن جۇمابەك قۋانىشبايۇلىنىڭ ەڭبەك جولى كوپكە ونەگە بولارى انىق.
«اركىمنىڭ تۋعان جەرى مىسىر شاھارى» دەمەكشى، ادام بالاسىنا كىندىك قانى تامىپ، كىندىك باۋى كەسىلگەن جەردىڭ ىستىق بولاتىنى انىق. جۇمابەك اتا 1939 جىلى لەپسى وزەنىنىڭ بويىنداعى قاراكوز دەپ اتالاتىن اۋىلدا تۋىپ، بالالىق بال شاعى مەن جالىندى جاستىعىن سوندا وتكىزدى. بالا كەزىندە تەنتەكتەۋ بولسا كەرەك. اۋىل بالالارىمەن ءجيى-ءجيى الىسا ءتۇسىپ، كۇرەسە جونەلەتىن ۇلىنىڭ قىلىعىنا كۇلە قارايتىن قۋانىشباي اتا: «بالام، تۇقىمىمىزدا پالۋان ادام جوق. مۇنىڭ نە؟» – دەپ ەركەلەتەتىن كورىنەدى. بىراق، جۇمابەكتىڭ ەر جەتىپ سپورت سالاسىنىڭ بىلگىر مامانىنا اينالىپ، قازاقشا كۇرەستەن قازاق سسر-ءنىڭ چەمپيونى اتانارىن، ءبىر اۋداننان 52 سپورت شەبەرىن تاربيەلەپ قاتارعا قوسارىن اققوڭىل اتا ول كەزدە بىلگەن جوق.
ءيا، ءومىردىڭ سان اعىمى بار بالا جۇمابەكتىڭ العاشقى ارمانى ورتا مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەن دە-اق وياندى. مەكتەپارالىق كۇرەستە تالاي ارىپتەسىنىڭ جاۋىرىنىن جەرگە قاداپ، شاڭ قاپتىرىپ ءجۇردى. اقىرى اۋىلداعى ون جىلدىقتى بىتىرگەن سوڭ الماتىداعى دەنەشىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ دەنە تاربيەسى جانە سپورت ماماندىعىنا وقۋعا تۇسەدى. قالاعا العاش كەلگەن اۋىل بالاسىنا مۇنداعى وقۋ باسىندا قيىنداۋ ءتيدى. ورىس تىلىنەن ءبىر قينالسا، تىك مىنەزىنىڭ دە پايدا-زيانىن كوپ كوردى. بىراق، كۇرەس دەسە دەلەبەسى قوزا جونەلەتىن، جۇلقىسقانىن جەڭىپ شىقپاي تىنىم تاپپايتىن قايسارلىعى تالايدى سان سوقتىرىپ كەتكەنى دە بار. سونىمەن قاتار، قازاقشا كۇرەستىڭ قادىرىن اسىرعان ابىلسەيىت ايحانوۆ سياقتى ايگىلى پالۋاندارمەن قاتارلاس جاتتىققانى تاجىريبەسى مەن تالانتىن ۇشتاي ءتۇستى. ينستيتۋت قابىرعاسىنا تارىداي بولىپ كىرىپ، قازاقشا كۇرەستىڭ قازاق سسر-ءنىڭ چەمپيونى دەگەن تاۋداي اتاقتى ارقالاپ شىققان جاس جىگىتتىڭ بۇدان كەيىنگى تىرلىگى اۋىلدا ءوتتى. ول قاراكوز اۋىلىنداعى مەكتەپتە دەنە تاربيەسى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولا ءجۇرىپ، اۋىل بالالارىن سپورتقا جاتتىقتىرا باستادى.

ارينە، باپكەر بولۋ وڭاي ەمەس. ءاربىر جاس پالۋاننىڭ بابىن تاۋىپ، تۇلپار جاراتقانداي ونىڭ سان قيلى ءادىس-تاسىلىنە اسا ءمان قويىپ، پالۋان جانىن زەرتتەۋ باپكەر ءۇشىن باستى تالاپ. جۇمابەك وسى تالاپتىڭ بارلىق شارتىن ورىنداي ءبىلدى. ءبىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە ول تاربيەلەگەن بالالار اۋداندىق، وبلىستىق بايقاۋلاردا قارا وزىپ باپكەردىڭ ەڭبەگىن كورسەتە باستادى. ءتىپتى، وبلىستىق بىرىنشىلىكتە ونىڭ ءتورت شاكىرتى وبلىس چەمپيونى اتانىپ، اقتوبەدە وتەتىن رەسپۋبليكالىق جارىسقا جولداما الدى. اياداي اۋىلدىڭ داڭقىن ايداي الەمگە شىعارعان مۇنداي تابىستار جىل وتكەن سايىن ەسەلەنە ءتۇستى. وسىدان كەيىن جۇمابەك قۋانىشبايۇلىنىڭ ەڭبەگى ەلەنىپ، اقسۋ اۋداندىق سپورت مەكتەبىنە اعا جاتتىقتىرۋشى، اۋداندىق سپورت ۇيىمىنىڭ توراعاسى بولىپ اۋىستى. وسى مەكتەپتە 25 جىل جاتتىقتىرۋشى بولعان كەزىندەگى تابىستارى دا قوماقتى بولدى. اتاپ ايتار بولساق، ونىڭ شاكىرتتەرى 20 رەت وبلىستىق جارىستا ءبىرىنشى ورىن السا، ەكى رەت ەكىنشى، ءۇش رەت ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. ءبىر اۋداننان 52 بالا دەنەشىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنا وقۋعا قابىلداندى. ارينە، مۇنى جازا سالۋ وڭاي-اق. الايدا، سپورت – كوپشىلىكتىڭ كوز الدىندا وتەتىن شارا بولعاندىقتان ول كوزبوياۋدى، كوڭىلگە قاراۋدى قالامايدى. سوندىقتان ءاربىر مەدال قان مەن تەردىڭ بوداۋىندا كەلەتىنى انىق. ال، وعان سىڭگەن جاتتىقتىرۋشىنىڭ قاجىرىن ەسەپتەي بەرىڭىز. سونىمەن بىرگە، ونىڭ بەدەلى دە وسە ءتۇستى. قىرىققا جۋىق اۋداندىق، وبلىستىق، رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى ديپلوم جانە العىس حاتپەن ماراپاتتالعانى جەتىستىگىن كورسەتسە، باپكەرلىكپەن قوسا بالا تاربيەلەۋدى دە تاباندىلىقپەن جالعاستىرا ءجۇرىپ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى توسبەلگىسى مەن «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىن ەنشىلەدى. ساياساتقا دا ارالاسىپ، اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولا ءجۇرىپ تە كوپ شارۋانىڭ تىگىسىن جاتقىزدى.

سپورتقا بەرىلگەن ادامعا وتباسىنداعى جارىنىڭ تۇسىنىستىكپەن قاراعانى ەڭ ماڭىزدى. ويتكەنى، ايلاپ الىس ساپارعا كەتۋ، ءتىپتى، ءۇي شارۋاسىنا، بالا تاربيەسىنە قارايتىن ۋاقىتتىڭ شىقپاي قالاتىن كەزدەرى بولادى. مۇندايدا «سەن سالاردا، مەن سالار بولىپ جاتسا…» ءۇيدىڭ بەرەكەسى، جۇمىستىڭ بەرەكەتى بولمايتىنى انىق. جۇمابەك اتامىزدىڭ دا بۇگىنگى بيىككە جەتۋىنە شاريزا بىلىسباەۆانىڭ بايسالدى بايىپتىلىعى ۇلكەن كومەك بولعانى شىندىق.ۇزاق جىلدار اۋىل مەكتەبىندە بالا تاربيەسىمەن اينالىسقان اپامىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىنىڭ يەگەرى، اعا وقىتۋشى، قازىر زەينەتتە.
جۇمابەك اتا «جارىما ءازىل» دەگەن ولەڭىندە:
وتباسىنىڭ بەرەكە، ىرىسى دا،
ءوزىڭسىڭ،
ۇستاپ ءبىزدى ۋىسىڭدا.
ءۇيدىڭ سەنسىز ءسانى جوق،
وزىڭە ايان،
قاي زات تۇرار، قاي بولمە قۋىسىندا،
– دەپ جازىپتى. وسىنداي جاراسىمدى وتباسىدان شىققان بالالار اكەسىنىڭ جولىن قۋىپ، ۇلكەن ۇلى قايرات الماتىداعى دەنەشىنىقتىرۋ ينستيتۋتىن، ەكىنشى ۇلى قايىرجان مەن كەنجەسى ايبات ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دەنەشىنىقتىرۋ فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ، ءار سالادا جۇمىس جاساپ جۇرسە دە ەركىن كۇرەسپەن اينالىسادى. مىنە، بۇل جانۇيانى ءتورت بىردەي پالۋان شىققان «پالۋاندار وتباسى» دەۋگە لايىق.
جۇمابەك قۋانىشبايۇلىنىڭ تاعى ءبىر قىرى – اقىندىعى. بارلاپ قاراساق، قالامىن قولىنان تاستاماي ءجۇرىپ جازعان ولەڭدەرى «جايدارمان»، «ءمولدىر باستاۋلار»، «شابىت»، «قارىنداسىم، قارىلعاشىم»، «جەتىسۋدىڭ جاڭا اۋەندەرى»، «جەتىسۋ جىرلايدى» سياقتى الماناقتاردا جارىق كورىپ، وقىرماننىڭ سۇيىنىشىنە بولەنسە، «اقسۋ جىرلاپ اعادى»، «سۇلۋلىق ساعان عاشىقپىن»، «قىران قياعا سامعايدى»، «تاعدىر ارناسى»، «اققۋ ءمۇسىن»، «تۇعىر» قاتارلى جىر جيناقتارىن باسپادان شىعاردى.
ارينە، اقىن بولۋ – ولەڭدى توپەلەپ جازۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى. وقىساڭ ويىڭدى بايىتىپ، جان سارايىڭدى اشا تۇسەتىن جۇمابەك قۋانىشبايۇلىنىڭ پوەزياسىنىڭ تاقىرىبىن ءتورت توپقا جىكتەۋگە بولادى. ءبىرىنشى دالاعا دەگەن تەرەڭ ماحاببات. ەندى ءبىرى – عاشىقتىق سەزىم. ءبىزدىڭ اقىن دا وسى ۇلى ساعىنىشتان اۋلاق قالا الماعان. قاي جيناعىن اشىپ قاراساڭ دا عاشىقتىققا دەگەن ساعىنۋ، زارىعۋ، تابىنۋ سەزىمى ورنەكتەلگەن ولەڭدەر جەتكىلىكتى.
بىراق اۆتور ونى كەيدە تۇنەرىپ، قارا نوسەر بولىپ قۇيىپ كەتەتىن، كەيدە جادىراپ اشىلاتىن بۇلتقا تەڭەپ، ءوز كوكەيىنەن ماڭگى وشپەي جۇرگەن عاشىق سەزىمدى عالامات ويمەن تۇلعالايدى. وسىلاي جازا، كورسەتە الماسا اقىن بولا ما؟
تاعى ءبىر شوقتىعى بيىك تاقىرىپ – اۋىل كەلبەتى. مۇندا اۆتور اۋىلدىڭ جۋسانى مەن جۋاسىن، اۋاسى مەن اپتابىن جىرلاپ جاتپايدى. اۋىل ادامدارىنىڭ، ونداعى قارىم-قاتىناستىڭ، اۋىلعا ءتان ىزەت پەن قۇرمەت، ساعىنىش پەن كۇيىنىش، ماحاببات پەن پاراسات تىلگە الىنىپ، ونىڭ ۇلكەن فيلوسوفيالىق ءمانى مەن ماعىناسىن اشىپ بەرەدى. ءيا، “جالعىز شاۋىپ بايگە الماس” اقىن ءوزىنىڭ بارلىق اقىندىق ونەرىن اعا بۋىنمەن ۇندەستىرە جىرلايدى. جىر ءدۇلدۇلى باقتىباي، اقيىق اقىن مۇقاعاليدى ءپىر تۇتادى. ولار جايلى ەستىگەن كەسىمدى پىكىرلەردى ۇلگى ەتەدى. بۇل تۋرالى كەمەل ويلارى 2006 جىلى جارىق كورگەن «تۇعىر» اتتى ولەڭدەر جيناعىنا توپتاستىرعان. سوۆەت ورازاەۆتىڭ ونى «پالۋان اقىن» دەپ باعالاعانى شىعارماشىلىعىنا بەرىلگەن شىن باعا ەدى.
ءبىر باسىنا اقىندىقتى، ساياساتكەرلىكتى، پالۋاندىقتى سيدىرعان ورلىگى مەن ونەگەسى مول جۇمابەك قۋانىشبايقلى 1996 جىلى تالدىقورعان قالاسىنداعى باقتىباي جولبارىسۇلى اتىنداعى №18 ورتا مەكتەپ-ليتسەيىندە العاشقى اسكەري دايىندىق پانىنەن ساباق بەرە ءجۇرىپ، 2002 جىلى زەينەتكەرلىككە شىعادى. ءبىر قۋانارلىعى، قارتايدىم دەپ قايسى بىرەۋلەرشە شىنتاقتاپ جاتپاي، جاس ۇرپاققا بىلگەنىمدى ۇيرەتسەم، ۇلاعات سىڭىرسەم دەپ جار قۇلاعى جاستىققا تيمەي جۇرگەن اتانىڭ قۇلشىنىسى قارتتارىمىزعا ۇلگى بولارلىق.
جۇمابەك قۋانىشبايۇلى بۇگىندە ارامىزدا جوق. بىراق بىرگە جۇرگەن، ارالاس-قۇرالاس بولعان كۇندەردەگى جىلى ەستەلىكتەر عانا جادىمىزدا جاڭعىرىپ تۇرادى. بۇل جازبا سول ەستەلىكتەردىڭ ۇشقىنى.
قاجەت انداس،
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











