Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Tulǵataný

Súlu syrdyń siqyry

admin
2025/12/05
Tulǵataný
0
Сұлу сырдың сиқыры

Ózindik órnegimen, órshil oiymen qazaq poeziyasynyń  keńistiginde kesikti oryn alǵan aqyn qyzdarymyzdyń biri, seksenniń seńgirine qadam basqan Gúljauken MÚQAEVA.  Búǵan deiin «Albomnyń syry», «Jetisu jer jannaty – tuǵan ólkem», «Qyran» kitaptarymen oqyrmanyn tánti etken apamyzdyń jyr álemindegi taǵy bir siqyrly úni:

Kóp jyldar ótti arada,

Qyzǵaldaq qyrda tu tikti.

Óń berip jalpaq dalaǵa,

Óńirdi qaita qúlpyrtty.

                                      

Baiqaimyn, jyldar ótkenin,

Boijettik bizder, al biraq.

Taǵy da keldi kóktemim,

Balausa gúli balbyrap, –

dep oqyrmanymen qaita qauyshty.

Al «Auylym – altyn besigim» atty jinaǵy jalpaq dalaǵa óń berip, kóńildi qúlpyrtyp, balausa gúldei balbyrap, jyrsúier qauymǵa jol tartty.

Ómirde ana boludan ótken baqyt joq desek te, sol anadan danalyqqa jetken jandar kemde-kem. Biraq, Gúljauken apamyzdyń sońǵy jyr jyinaǵy perishte kóńildiń filosofiyalyq biikke kóterilgenin tanytty. Ondaǵy patriottyq pen túrmys-salt jyrlary, auylǵa degen ystyq sezim, eńbek adamdaryna súiispenshilik, tuǵan mekenge tolǵanys, dostyq, mahabbat, tabiǵat lirikasy, arnau óleńderi men poema, tolǵaulary sezimińdi túnytyp, kóńil kókjiegine qalyqtatady.

Ai daǵy appaq sáulesin,

Janyma meniń qúiǵandai.

Osynau jalpaq dúnie,

Keudeme kelim syiǵandai,

 

Sezińder mynau álemde,

Bayandy mahabbat baryn.

Qús bolyp meniń tóbemnen,

Úshady seniń hattaryń.

«Sezińder…» atty óleńindegi tógilgen appaq gúldei ómir órnegi birden kózge úrady, kóńilge qona ketedi. Keń dúnieni kieli keudesine syidyrǵan ananyń shalqar beinesi elesteidi. Jan dúnieńdi elitip áketedi. Dostyqtyń qadirin de, perzent boryshyn da úmytpaidy. Qaita ony úlyqtai túsedi.

Ataq ta kerek joq maǵan,

Bailyqty kerek etpedim.

Keudege syr ǵyp saqtaǵan,

Aitarym sirá, kóp meniń…

– dep tolǵanady. Árine, kórgeni men túigeni kóp apamyzdyń yńǵaiy kelgende aqyl aita bastaǵany da ábestik sanalmas edi. Biraq, taǵy da baisaldylyq tanytady. Qarapaiymdylyqpen túidektep túigen oilardyń ordasyna kenelesiń. Kózben kórgendi órnekti óleń etip órgeni óreli oidyń, sergek sezimniń máiegine kenelesiń. Ár óleńi ózinshe bir boyauy qanyq suret. Oqi otyryp aqyn júreginiń lúpilin sezinesiń.  Ol somdaǵan súlulyqqa súisinesiń.

Kún súigen kúmis shyńnyń qarly basyn,

Samǵatyp kókeiden jyr qarlyǵashyń.

Baqytty analar men balalardyń,

Júzinen shattyq kúlki arylmasyn.

«Qadirin analardyń bilsin adam».

 

Núrly shuaq kún núrynan jaralǵan,

Óshpes úmit mende de bar bir arman.

Mynau ómir boldy ma dep oilaimyn,

Kútu menen qoshtasudan jaralǵan.

«Áli kútip kelemin».

 

Saǵan tigen  úlkendiktiń úlesi,

Nazdana bir jailap ǵana kúlesiń.

Janaryńa jyly shuaq úyalap,

Kókeiińde myń qúlpyryp túlesin.

«Ápke» (Sáulege).

Búlar apamyzdyń jinaǵynan alynǵan úzindiler. Árine, ár óleńinen júregińe jylu, kóńilińe quat beretin sóz qúdiretin tauyp, qoiyn dápterińe jazyp alar tórt taǵany tik túsken oily shumaqtar jeterlik. Arnau óleńderiniń aitary da ózgeshe. Dese de, onyń bárin shaǵyn maqalaǵa syidyruǵa da qauqarymyz joq. Endeshe, súlu sóz, siqyr oiǵa kenelgińiz kelse, apamyzdyń «Auylym – altyn besigim» atty jyr jinaǵyn qolyńyzǵa alyp, baiyptap paraqtap kórińiz. Túshymdy oilar sana-sezimińdi qozǵap, jan-dúnieńizdi baurap alatyny shúbásiz.

II

 

Ómir jaspen ólshenbeidi. Sondyqtan da babalarymyz: «Óser eldiń balasy, on besinde baspyn der, ósher eldiń balasy otyzynda jaspyn der», – dep eskertken. Dese de, adam balasy shyr etip ómirge kelgennen kóz júmǵansha taǵdyr, qoǵam, úly jaratylys, baitaq tabiǵat aldyndaǵy paryzyn óteumen bolady. Iá, seksen jas biz  úshin biraz ǵúmyr eseptelgenimen, san myńdaǵan, tipti milliondaǵan jyldar boiy jas qalpynda saqtalatyn tabiǵat úshin sábidiń jasymen birdei. Al adam balasy búl dúniege uaqytsha kelgen qonaq. Biraq, ár qonaqtyń jauapkershiligi  bolady. Bireuler ony adal isimen, endi bireuler abzal kásibimen, taǵy bireuler oi-sanasynyń kúshimen óteidi. Al Gúljáuken apamyz siyaqty qadirin qalamnan izdegender iyǵyna artylǵan auyr júkti óleń qúdireti arqyly adaqtap, alys bolashaqqa batyl baǵdar jasaidy.

 

 

          Gúljáuken Múqaevanyń «Perzent paryzy» jyr jinaǵyndaǵy ár óleńdi oqi bastasań osylai oi túiesiń. Almatydaǵy «Taimas» baspa úiinde basylǵan 10 baspa tabaqtan túratyn kitapqa aqynnyń 140-tan astam óleńi engizilgen. Sol óleńderdiń bári bir ǵana úǵymǵa, yaǵni, adam balasynyń ómir, qoǵam, tirlik, azamattyq múrat, senim, jiger, taǵy da basqa adamdyq qasietter aldyndaǵy perzenttik boryshtylyǵy jinaqtalǵan.

«Óleńdi de janyńdy jep aitasyń» degendei, shabyttyń da birde tasyp, birde báseńdeitin kezi bolady. Óleń jazudy doǵaryp, kúibiń tirliktiń sońynan ketetin jadai da kezdesedi. Keide óńirdegi taitalasqan tirlikten mezi bolyp, basqa joldan baq quyp, baqyt tabuǵa úmtylatyny da joq emes. Alaida, aqyndyqtyń tabandylyqpen óristeitinin eskersek, osy joldy seksen jyl sergektikpen ótkergenderdiń qatary sanauly. Sondyqtan da Gúljáuken Múqaeva apamyz:

Kún súigen kúmis shyńnyń qarly basyn,

Samǵatyp kókeiden jyr qarlyǵashyn.

Baqytty analar men balalardyń,

Júzinen shattyq kúlki arylmasyn, – dep alystan qarmap, júregi saǵynyshtan syzdap, aǵynan jaryluǵa qaqyly. Nobelь syilyǵynyń laureaty I. Buninniń shyǵarmany «Salqyn sabyr, suyq aqyl, zerdemen jazuy kerek» dep eskertkeni apamyzdyń shyǵarmashylyǵyna da qatysty. Óitkeni, Gúljáuken apamyzdyń ár jyry tereń bálsapaǵa qúrylady. Belgili bir zattyń qasietin nemese qúbylystyń mán-maǵynasyn óleń tilimen órnektegisi kelse, onyń bar bitim-bolmysyn aishyqtauǵa den qoyady.

Júzim jarqyn, kóńilim shat, kúlkim de,

Qazaqstan myń qúlpyryp búl kúnde.

Barlyq álem bizge qarap tańǵalyp,

Qos pyraqtai júitki alǵa, irkilme, – dep tolǵanady elge, jerge, Otanǵa degen ystyq mahabbatyn, júrek qalauyn. Aitar oiyn irikpeidi, qalyp qalǵanyn jazyp otyrǵan óleńniń kelesi shumaqtary arqyly jalǵastyryp, jetildirip otyrady. Rasynda, Gúljáuken apa seksenniń seńgirine tegin kelgen joq. Ár dáuirdiń qiyndyǵy men qyzyǵyn, shyndyǵy men shyjyǵyn kórip, sodan oi túiip, sezgeni men sengenin óleń tilimen ajarlady. Bir qyzyǵy, qaisy dáuirde de ony asyra maqtamady, jerine jetkize jamandaǵan joq. Aralyq saqtap, óleńi arqyly ómirge, qoǵamǵa, adamzattyń ortaq qúndylyǵyna degen oi-paiymyn ekshep otyrdy. Bir sózben aitqanda, Keńes túsynda ony ekpindete madaqtap, táuelsizdik jyldary óltire jamandaityn ekijúzdilikten aulaq boldy. Sondyqtan apamyzdyń óleńderi erteńgi úrpaqtyń da aldynda jaryq, núrly bolatyny anyq.

Gúljáuken jyrlarynyń kólemi az, mazmúny baitaq keletindikten oidan oidy balapandatyp jatady. Eger «Sauynshy» óleńindegi auyl adamdarynyń keńdigin, darqan, qonaqjailyǵyn kórip, tóńireginiń de sondailyǵyn tútininen sezinip, mereiimiz ústem bolsa, ata-babamyzdan qalǵan qatal tártiptiń úrdisin kórip tańǵalamyz.

Múlgigendei úndemeidi túngi baq,

Jasyrǵandai talai júmbaq syrdy úrlap.

Kúmis túkti qyraularyn jamylyp,

Terezeden qaraidy Ai jymyńdap.

Dalanyń aty dala Basy qar bop jatqanda bauraiy gúldep túratyn dala tabiǵatyna tamsanǵan adamdardyń da minezi-qúlqy soǵan beiimdelgen. Qap-qara túndegi Aidyń ózi olarǵa jymyńdai qaraidy. Minezdegi súńǵylalyq osydan bastau almai ma?

Búl kitaptaǵy basty qúndylyq qataryna dindi, otbasy, últ ruhyn qasterlep, hasihattaudy jatqyzyp, ol saladaǵy taqyryptardyń qúlpyra túsip, kórkemdik kókjiegin keńeite túskenin aita ketken jón. Sonymen qatar, halqymyz bala tárbiesine erekshe mán bergen. Úlde men búldege bólep, esirgen erkeler tárbielegen, dúnieniń parqyn mańdai terimen sezinip óspegen toǵyshar úrpaq ósirgen otbasynan bezgen. Sondyqtan apamyz osy jyr kitabyna qoǵamdaǵy ashkózdik, qatygezdik, órkókirektik, ózimdildikten oqyrmanyn bezdirip, ata-babadan qalǵan úlgi-ónege, ozyq dástúr, taǵylym, tárbiege toly óleńderin kóptep endirgen. Kitap sonysymen de qúndy. Eń bastysy, seksenniń seńgirinde osyndai jyr jinaǵyn shyǵaru ekiniń biriniń qolynan kelmeidi. Sondyqtan bizde aqyn apamyzdyń iriligine dán riza bolyp, shabytyn úkilep, shalqar oiynyń úshqynyn osylai júrtqa jetkizgimiz keldi.

“Q-andas” aqparattyq agenttigi.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 13
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
Tulǵataný

«Aqqu aǵai» atanǵan úlaǵatty ústaz

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
Tulǵataný

Tókken terdiń qadiri

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
Tulǵataný

Ústaz ananyń haty

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
Tulǵataný

Tauylymdy taqdyr

May 13, 2026
«Апа, сен болмасаң»
Tulǵataný

«Apa, sen bolmasań»

May 12, 2026
Бегзат өмір
Tulǵataný

Begzat ómir

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz