وزىندىك ورنەگىمەن، ءورشىل ويىمەن قازاق پوەزياسىنىڭ كەڭىستىگىندە كەسىكتى ورىن العان اقىن قىزدارىمىزدىڭ ءبىرى، سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە قادام باسقان گۇلجاۋكەن مۇقاەۆا. بۇعان دەيىن «البومنىڭ سىرى»، «جەتىسۋ جەر جانناتى – تۋعان ولكەم»، «قىران» كىتاپتارىمەن وقىرمانىن ءتانتى ەتكەن اپامىزدىڭ جىر الەمىندەگى تاعى ءبىر سيقىرلى ءۇنى:
كوپ جىلدار ءوتتى ارادا،
قىزعالداق قىردا تۋ تىكتى.
ءوڭ بەرىپ جالپاق دالاعا،
ءوڭىردى قايتا قۇلپىرتتى.
بايقايمىن، جىلدار وتكەنىن،
بويجەتتىك بىزدەر، ال بىراق.
تاعى دا كەلدى كوكتەمىم،
بالاۋسا گۇلى بالبىراپ، –
دەپ وقىرمانىمەن قايتا قاۋىشتى.
ال «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» اتتى جيناعى جالپاق دالاعا ءوڭ بەرىپ، كوڭىلدى قۇلپىرتىپ، بالاۋسا گۇلدەي بالبىراپ، جىرسۇيەر قاۋىمعا جول تارتتى.

ومىردە انا بولۋدان وتكەن باقىت جوق دەسەك تە، سول انادان دانالىققا جەتكەن جاندار كەمدە-كەم. بىراق، گۇلجاۋكەن اپامىزدىڭ سوڭعى جىر جىيناعى پەرىشتە كوڭىلدىڭ فيلوسوفيالىق بيىككە كوتەرىلگەنىن تانىتتى. ونداعى پاتريوتتىق پەن تۇرمىس-سالت جىرلارى، اۋىلعا دەگەن ىستىق سەزىم، ەڭبەك ادامدارىنا سۇيىسپەنشىلىك، تۋعان مەكەنگە تولعانىس، دوستىق، ماحاببات، تابيعات ليريكاسى، ارناۋ ولەڭدەرى مەن پوەما، تولعاۋلارى سەزىمىڭدى تۇنىتىپ، كوڭىل كوكجيەگىنە قالىقتاتادى.
اي داعى اپپاق ساۋلەسىن،
جانىما مەنىڭ قۇيعانداي.
وسىناۋ جالپاق دۇنيە،
كەۋدەمە كەلىم سىيعانداي،
سەزىڭدەر مىناۋ الەمدە،
باياندى ماحاببات بارىن.
قۇس بولىپ مەنىڭ توبەمنەن،
ۇشادى سەنىڭ حاتتارىڭ.
«سەزىڭدەر…» اتتى ولەڭىندەگى توگىلگەن اپپاق گۇلدەي ءومىر ورنەگى بىردەن كوزگە ۇرادى، كوڭىلگە قونا كەتەدى. كەڭ دۇنيەنى كيەلى كەۋدەسىنە سىيدىرعان انانىڭ شالقار بەينەسى ەلەستەيدى. جان دۇنيەڭدى ەلىتىپ اكەتەدى. دوستىقتىڭ قادىرىن دە، پەرزەنت بورىشىن دا ۇمىتپايدى. قايتا ونى ۇلىقتاي تۇسەدى.
اتاق تا كەرەك جوق ماعان،
بايلىقتى كەرەك ەتپەدىم.
كەۋدەگە سىر عىپ ساقتاعان،
ايتارىم ءسىرا، كوپ مەنىڭ…
– دەپ تولعانادى. ارينە، كورگەنى مەن تۇيگەنى كوپ اپامىزدىڭ ىڭعايى كەلگەندە اقىل ايتا باستاعانى دا ابەستىك سانالماس ەدى. بىراق، تاعى دا بايسالدىلىق تانىتادى. قاراپايىمدىلىقپەن تۇيدەكتەپ تۇيگەن ويلاردىڭ ورداسىنا كەنەلەسىڭ. كوزبەن كورگەندى ورنەكتى ولەڭ ەتىپ ورگەنى ورەلى ويدىڭ، سەرگەك سەزىمنىڭ مايەگىنە كەنەلەسىڭ. ءار ولەڭى وزىنشە ءبىر بوياۋى قانىق سۋرەت. وقي وتىرىپ اقىن جۇرەگىنىڭ ءلۇپىلىن سەزىنەسىڭ. ول سومداعان سۇلۋلىققا سۇيسىنەسىڭ.
كۇن سۇيگەن كۇمىس شىڭنىڭ قارلى باسىن،
سامعاتىپ كوكەيدەن جىر قارلىعاشىڭ.
باقىتتى انالار مەن بالالاردىڭ،
جۇزىنەن شاتتىق كۇلكى ارىلماسىن.
«قادىرىن انالاردىڭ ءبىلسىن ادام».
نۇرلى شۋاق كۇن نۇرىنان جارالعان،
وشپەس ءۇمىت مەندە دە بار ءبىر ارمان.
مىناۋ ءومىر بولدى ما دەپ ويلايمىن،
كۇتۋ مەنەن قوشتاسۋدان جارالعان.
«ءالى كۇتىپ كەلەمىن».
ساعان تيگەن ۇلكەندىكتىڭ ۇلەسى،
نازدانا ءبىر جايلاپ عانا كۇلەسىڭ.
جانارىڭا جىلى شۋاق ۇيالاپ،
كوكەيىڭدە مىڭ قۇلپىرىپ تۇلەسىن.
«اپكە» (ساۋلەگە).
بۇلار اپامىزدىڭ جيناعىنان الىنعان ۇزىندىلەر. ارينە، ءار ولەڭىنەن جۇرەگىڭە جىلۋ، كوڭىلىڭە قۋات بەرەتىن ءسوز قۇدىرەتىن تاۋىپ، قويىن داپتەرىڭە جازىپ الار ءتورت تاعانى تىك تۇسكەن ويلى شۋماقتار جەتەرلىك. ارناۋ ولەڭدەرىنىڭ ايتارى دا وزگەشە. دەسە دە، ونىڭ ءبارىن شاعىن ماقالاعا سىيدىرۋعا دا قاۋقارىمىز جوق. ەندەشە، سۇلۋ ءسوز، سيقىر ويعا كەنەلگىڭىز كەلسە، اپامىزدىڭ «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» اتتى جىر جيناعىن قولىڭىزعا الىپ، بايىپتاپ پاراقتاپ كورىڭىز. تۇشىمدى ويلار سانا-سەزىمىڭدى قوزعاپ، جان-دۇنيەڭىزدى باۋراپ الاتىنى ءشۇباسىز.
ІІ

ءومىر جاسپەن ولشەنبەيدى. سوندىقتان دا بابالارىمىز: «وسەر ەلدىڭ بالاسى، ون بەسىندە باسپىن دەر، وشەر ەلدىڭ بالاسى وتىزىندا جاسپىن دەر»، – دەپ ەسكەرتكەن. دەسە دە، ادام بالاسى شىر ەتىپ ومىرگە كەلگەننەن كوز جۇمعانشا تاعدىر، قوعام، ۇلى جاراتىلىس، بايتاق تابيعات الدىنداعى پارىزىن وتەۋمەن بولادى. ءيا، سەكسەن جاس ءبىز ءۇشىن ءبىراز عۇمىر ەسەپتەلگەنىمەن، سان مىڭداعان، ءتىپتى ميلليونداعان جىلدار بويى جاس قالپىندا ساقتالاتىن تابيعات ءۇشىن ءسابيدىڭ جاسىمەن بىردەي. ال ادام بالاسى بۇل دۇنيەگە ۋاقىتشا كەلگەن قوناق. بىراق، ءار قوناقتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بولادى. بىرەۋلەر ونى ادال ىسىمەن، ەندى بىرەۋلەر ابزال كاسىبىمەن، تاعى بىرەۋلەر وي-ساناسىنىڭ كۇشىمەن وتەيدى. ال گۇلجاۋكەن اپامىز سياقتى قادىرىن قالامنان ىزدەگەندەر يىعىنا ارتىلعان اۋىر جۇكتى ولەڭ قۇدىرەتى ارقىلى اداقتاپ، الىس بولاشاققا باتىل باعدار جاسايدى.

گۇلجاۋكەن مۇقاەۆانىڭ «پەرزەنت پارىزى» جىر جيناعىنداعى ءار ولەڭدى وقي باستاساڭ وسىلاي وي تۇيەسىڭ. الماتىداعى «تايماس» باسپا ۇيىندە باسىلعان 10 باسپا تاباقتان تۇراتىن كىتاپقا اقىننىڭ 140-تان استام ولەڭى ەنگىزىلگەن. سول ولەڭدەردىڭ ءبارى ءبىر عانا ۇعىمعا، ياعني، ادام بالاسىنىڭ ءومىر، قوعام، تىرلىك، ازاماتتىق مۇرات، سەنىم، جىگەر، تاعى دا باسقا ادامدىق قاسيەتتەر الدىنداعى پەرزەنتتىك بورىشتىلىعى جيناقتالعان.
«ولەڭدى دە جانىڭدى جەپ ايتاسىڭ» دەگەندەي، شابىتتىڭ دا بىردە تاسىپ، بىردە باسەڭدەيتىن كەزى بولادى. ولەڭ جازۋدى دوعارىپ، كۇيبىڭ تىرلىكتىڭ سوڭىنان كەتەتىن جاداي دا كەزدەسەدى. كەيدە وڭىردەگى تايتالاسقان تىرلىكتەن مەزى بولىپ، باسقا جولدان باق قۋىپ، باقىت تابۋعا ۇمتىلاتىنى دا جوق ەمەس. الايدا، اقىندىقتىڭ تاباندىلىقپەن ورىستەيتىنىن ەسكەرسەك، وسى جولدى سەكسەن جىل سەرگەكتىكپەن وتكەرگەندەردىڭ قاتارى ساناۋلى. سوندىقتان دا گۇلجاۋكەن مۇقاەۆا اپامىز:
كۇن سۇيگەن كۇمىس شىڭنىڭ قارلى باسىن،
سامعاتىپ كوكەيدەن جىر قارلىعاشىن.
باقىتتى انالار مەن بالالاردىڭ،
جۇزىنەن شاتتىق كۇلكى ارىلماسىن، – دەپ الىستان قارماپ، جۇرەگى ساعىنىشتان سىزداپ، اعىنان جارىلۋعا قاقىلى. نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ي. ءبۋنيننىڭ شىعارمانى «سالقىن سابىر، سۋىق اقىل، زەردەمەن جازۋى كەرەك» دەپ ەسكەرتكەنى اپامىزدىڭ شىعارماشىلىعىنا دا قاتىستى. ويتكەنى، گۇلجاۋكەن اپامىزدىڭ ءار جىرى تەرەڭ بالساپاعا قۇرىلادى. بەلگىلى ءبىر زاتتىڭ قاسيەتىن نەمەسە قۇبىلىستىڭ ءمان-ماعىناسىن ولەڭ تىلىمەن ورنەكتەگىسى كەلسە، ونىڭ بار ءبىتىم-بولمىسىن ايشىقتاۋعا دەن قويادى.
ءجۇزىم جارقىن، كوڭىلىم شات، كۇلكىم دە،
قازاقستان مىڭ قۇلپىرىپ بۇل كۇندە.
بارلىق الەم بىزگە قاراپ تاڭعالىپ،
قوس پىراقتاي جۇيتكى العا، ىركىلمە، – دەپ تولعانادى ەلگە، جەرگە، وتانعا دەگەن ىستىق ماحابباتىن، جۇرەك قالاۋىن. ايتار ويىن ىرىكپەيدى، قالىپ قالعانىن جازىپ وتىرعان ولەڭنىڭ كەلەسى شۋماقتارى ارقىلى جالعاستىرىپ، جەتىلدىرىپ وتىرادى. راسىندا، گۇلجاۋكەن اپا سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە تەگىن كەلگەن جوق. ءار ءداۋىردىڭ قيىندىعى مەن قىزىعىن، شىندىعى مەن شىجىعىن كورىپ، سودان وي ءتۇيىپ، سەزگەنى مەن سەنگەنىن ولەڭ تىلىمەن اجارلادى. ءبىر قىزىعى، قايسى داۋىردە دە ونى اسىرا ماقتامادى، جەرىنە جەتكىزە جامانداعان جوق. ارالىق ساقتاپ، ولەڭى ارقىلى ومىرگە، قوعامعا، ادامزاتتىڭ ورتاق قۇندىلىعىنا دەگەن وي-پايىمىن ەكشەپ وتىردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، كەڭەس تۇسىندا ونى ەكپىندەتە ماداقتاپ، تاۋەلسىزدىك جىلدارى ولتىرە جاماندايتىن ەكىجۇزدىلىكتەن اۋلاق بولدى. سوندىقتان اپامىزدىڭ ولەڭدەرى ەرتەڭگى ۇرپاقتىڭ دا الدىندا جارىق، نۇرلى بولاتىنى انىق.
گۇلجاۋكەن جىرلارىنىڭ كولەمى از، مازمۇنى بايتاق كەلەتىندىكتەن ويدان ويدى بالاپانداتىپ جاتادى. ەگەر «ساۋىنشى» ولەڭىندەگى اۋىل ادامدارىنىڭ كەڭدىگىن، دارقان، قوناقجايلىعىن كورىپ، توڭىرەگىنىڭ دە سوندايلىعىن تۇتىنىنەن سەزىنىپ، مەرەيىمىز ۇستەم بولسا، اتا-بابامىزدان قالعان قاتال ءتارتىپتىڭ ءۇردىسىن كورىپ تاڭعالامىز.
مۇلگىگەندەي ۇندەمەيدى تۇنگى باق،
جاسىرعانداي تالاي جۇمباق سىردى ۇرلاپ.
كۇمىس تۇكتى قىراۋلارىن جامىلىپ،
تەرەزەدەن قارايدى اي جىمىڭداپ.
دالانىڭ اتى دالا باسى قار بوپ جاتقاندا باۋرايى گۇلدەپ تۇراتىن دالا تابيعاتىنا تامسانعان ادامداردىڭ دا مىنەزى-قۇلقى سوعان بەيىمدەلگەن. قاپ-قارا تۇندەگى ايدىڭ ءوزى ولارعا جىمىڭداي قارايدى. مىنەزدەگى سۇڭعىلالىق وسىدان باستاۋ الماي ما؟
بۇل كىتاپتاعى باستى قۇندىلىق قاتارىنا ءدىندى، وتباسى، ۇلت رۋحىن قاستەرلەپ، حاسيحاتتاۋدى جاتقىزىپ، ول سالاداعى تاقىرىپتاردىڭ قۇلپىرا ءتۇسىپ، كوركەمدىك كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. سونىمەن قاتار، حالقىمىز بالا تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرگەن. ۇلدە مەن بۇلدەگە بولەپ، ەسىرگەن ەركەلەر تاربيەلەگەن، دۇنيەنىڭ پارقىن ماڭداي تەرىمەن سەزىنىپ وسپەگەن توعىشار ۇرپاق وسىرگەن وتباسىنان بەزگەن. سوندىقتان اپامىز وسى جىر كىتابىنا قوعامداعى اشكوزدىك، قاتىگەزدىك، وركوكىرەكتىك، وزىمدىلدىكتەن وقىرمانىن بەزدىرىپ، اتا-بابادان قالعان ۇلگى-ونەگە، وزىق ءداستۇر، تاعىلىم، تاربيەگە تولى ولەڭدەرىن كوپتەپ ەندىرگەن. كىتاپ سونىسىمەن دە قۇندى. ەڭ باستىسى، سەكسەننىڭ سەڭگىرىندە وسىنداي جىر جيناعىن شىعارۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيدى. سوندىقتان بىزدە اقىن اپامىزدىڭ ىرىلىگىنە ءدان ريزا بولىپ، شابىتىن ۇكىلەپ، شالقار ويىنىڭ ۇشقىنىن وسىلاي جۇرتقا جەتكىزگىمىز كەلدى.
“Q-andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











