Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Tashkenttegi jiynda Kuropatkinniń sózi

Ташкент шаһарының халқына, келген депутаттарға, Түркістан генерал-губернаторы Куропаткиннің айтқан cөзi, 12 тамыз

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Ташкенттегі жиында Куропаткиннің сөзі

Basy: Tashkent shaharynyń ókilderinin kóp bolyp jinalǵanyn kórgenimiz kóńil súisindirdi. Izgilik tileude ekenderińizdi aityp, jáne tileulestikteriń shyn yqylastan ekenin estigenimizge, kóńil ornyqty. Búl uálayatka, búl Tashkentke osymen 5 – inshi ret kelip otyrǵanym. Búl uálayat jáne Tashkent, sizder aitqandai – aq maǵan tuǵan jerimdei ekeni ras. Men múnda jalǵyz orys emes, jergilikti júrttarǵa da úiir bolyp, kóńilim súiip, qadirlep, úirengen jerim.

Osydan 50 jyl búryn Tashkent úlken shahap edi. Onyń janynda qosyn tigip, sol úide bip uys orys jatqan edi. General CHernyaev Tashkentti alǵanynyń erteńine – aq orys pen jergilikti júrt arasynan jaulyq ketip, eldik kipe bastaǵany esimde. Soǵys bitti, jeńgen orys ta, jeńilgen jergilikti halyqtar da aǵaiyn boldy. Júrttyń kóńili kipciz bolǵandyqtan shaharǵa kipy ár orysqa kereksiz boldy. 50 jyldyń ishinde sondaǵy Tashkent kóp ósken, onymen qatar orystyń da úlken shahary ornaǵan. 50 jyl Rossiya panasynda bolyp, Túrkistan ósken, kógergen, zor bereke kórgen.

Ol bereke kipyi orys pen jergilikti halyqtardyń ekeuiniń de etken eńbeginen. Onan bylai da sol ekeulesip etken eńbek, egiz kúide otyryp shekken ómir osy qalypta bolǵany kerek.

Rossiyanyń alaby úlken, kúshi mol, sol alabyn keńeitken jane kúshin molaitqan orys. Rossiyany kóbeitu jáne kúsheitu jolynda   orys júrtynyń etken qúrbandyǵy esepsiz. Rossiyanyń osyndai boluyna kóp qúrbandyq etti, kóp eńbek sińirgen orys últyna, Rossiyanyń qai búryshyna bolsa da tómen bas ietin jónderin bar.  Rossiyada túrǵan tolyp jatqan túrli – túrli júrttar bar, bárine Patsha aǵzam qúzipeti ata, bárine Rossiya – ana. Sol balaly úidiń ishinde orystar aǵa, basqalar ini bolarǵa tiic. Múny ásirese, Rossiyanyń shet jaǵasyndaǵy júrttar, onyń ishinde Túrkistan júrty da  esten shyǵarmasqa kerek. Eń áueli jergilikti júrtyń kóp, senderden súraimyn. Ata bolǵan Patshaǵa, ana bolǵan Rossiyaǵa, aǵa bolǵan orys halqyna moiyndaǵy boryshyn sońǵy kezde Túrkistan jergilikti júrtynyń bápi tóledi me? YAki, jyldai sozylǵan ataiman soǵys auyrlyǵynan kóbi áli de bolsa, búrynǵydai kónerip jatqan jáne qúrbandyq zaryn aityp jatqan orys júrty. Túrkistandaǵy orystar Otanyn qorǵau úshin soǵysyp jatyr. Túrkistandaǵy orystardyń bipeuleri atasyn, bipeylepi aǵa – inisin, bireuleri balasyn joǵaltyp otyr. Túrkistan áskeriniń kóbi basyn maidanda joidy.

Orys úkimetiniń qam jegenin bilip, 50 jyl boldy, músylman júrty osy kúnge deiin Patsha shyn qaraǵan qaraushy bolyp keldi. Múnan 40 jyl búryn orystar túrikpen soǵysty. Túrkistan búlk etken joq. Túrikterdi baǵyndyryp jatqanda, Túrkistan búlk etken joq. Japonmen soǵys boldy. Onda da Túrkistan tynysh boldy. Soǵystan keiin Rossiyada laisań revolyutsiya zamany boldy, onda da Túrkistan júrty tynysh otyrdy. Sol búrynǵy jaqsy atyn endi nege joyarǵa túr. Patsha jarlyǵyna qarsylyq etuge bolmaitynyn bilmegeni me? Qarsylyq túbi jamanǵa ainalatynyn oilamaǵany ma?

Patsha jarlyǵy ornyna kelmek. Qaitse de, ol ornyna kelmei qalu joq, qalai ornyna kelui halyqtyń janyna batpai, auyrtpai ornyna kelse, orys pen jergilikti jaqyndyq nyǵaitpaq. Olai bolmai halyqtyń birsypyrasy jau ústine jau jamaǵandai etse, onda da Patsha jarlyǵy ornyna kelmek. Esterińde bolsyn, qarsylyq etu oryspen aralaryńdy ashu, jandai úiymdasyp otyrǵan júrttyń arasy ashylyp eldik joǵalyp eki jaq bolu jáne kúnderdiń kúninde kómek súraǵanda, kómek bergileriń kelmegen dep betterińe talai basar.

Esterińde bolsyn Patsha jarlyǵyn tynyshtyqpen ornyna keltipy bárinen búryn ózderiń úshin. Rossiya Túrkistan jerin soǵysyp alǵannan keiin tynyshtyqpen paidalansyn dep halyqqa qaiyrǵan. Orys berip otyrǵan jerde júrttarǵa orystyń qanyn tókkizip qoyu bolmaityn ic.

Múnan 18 jyl búryn Andijandaǵy júrt orys áskerine túnde tiip birsypyrasyn óltirgen. Sonda da orys qany tógilgen jerlerdiń bári de qazynaǵa alynǵan. Múnda da sol bolatyn. Orys qany tógilgen jerler qazynaǵa alynady. Jizaq uezi men Jetisu oblysyndaǵy orys qany tógilgen jerler jergiliktiler qolynda qala almaidy. Jizaq uezinde uezdnoi nachalьnika hám orystardy óltirgen jerlerdiń plany qolymda. Sol jerlerden 2 desyatina jer qazynaǵa alynsyn dep súrauǵa túrmyn.

Tashkent Túrkistannyń basy jáne júregi. Sondyqtan senderden tileitinim Jizaqtaǵy oqiǵa basqa jerlerde de bolmasyna, 50 jyldai Rossiyanyń etken dostyǵyna, halyq laiyq bolyp shyǵuyna halyqty úgitteuler úshin, Tashkent uezinde bip tanap ta jer alynbai aman qalǵanyn tiler edim. Tashkent júrty ózderi túgil ózgelerdi de jóndeuin tiler edim. Nanyńdar, senderdi qiyanattan qorǵauda qolymnan keledi. Kúshim de jetedi jáne Patshanyń, Otannyń shyn qyzmetkeri bolǵandyǵymnan jazyqtynyń jazasyn beru de qolymnan keledi. Bárimizge ortaq Otanymyz jeńip, soǵysty toqtatqan kúni Túrkistan júrty tómen qaramai, basqalarmen qatar bastary bolǵanyn, riyasyz shyn kóńilmen tileimin” – degen.

Orystardan kelgen qala basyna, qala Dumasynyń myshelerine, kópes jáne meshan ókilderine general – gubernator aitqan: “Búryn, qazirde de sender Túrkistan júrtynyń arasyna aǵasy ekenderiń bilinip túru qamynda bolmaqpyn. Búl kúnde Túrkistanda orys qaruy timegen jas túqymdar ócti. Endi orys aǵalyǵy myltyq istegennen basqa nársege súienu tiis. Túrkistan orystary aǵalyǵyn Patshamen Otanǵa dúrystyǵymen, qyzmetin tura atqarumen, ictegen icimen, mádeni túrmys artyqtyǵymen basqalarǵa kórseterge kerek.  Aǵalyq qúqyqtaryndy soǵys kezinde de, jái kezde de artyǵyraq qúrbandyq etulerińe mindetker qylady” – deidi.

Basqa júrttyń ókilderine Kuropatkin aitqan: “Senderdiń de jigerleriń, ónerleriń, somalaryń Túrkistanǵa kerek. Armyan, tatar, evrei báriniń de Rossiya analaryń bolarǵa tiis. Eger de múndaǵy kelimsek júrttardyń qúqyqtarynda keibir “tirshilik bar bolsa ol ózderiń úshin. Isteriń kóp kemigen saiyn qúqyqtaryn da keńeimek” – degen. Aqyrynda sózin bylai ayaqtaǵan: •’Túrkistan uálayaty keń, qol timei, qozǵalmai jatqan bailyq kóp. Bárine de oryn bar, bárine de ic tabylatyn. Rossiya kógerip, kórkeyui úshin jigeplepińdi, eńbekterińdi sarp etuge bolarlyq”

“Qazaq”, №196. 10 qyrkúiek 1916 j.

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas.

 

 

VYSTUPLENIE GENERAL- GUBERNATORA

TURKESTANA KUROPATKINA pered deputatami i jitelyami g.tashkenta, 12 avgusta.

 

«My ochenь dovolьny tem, chto predstaviteli ot Tashkenta sobralisь v takom bolьshom kolichestve. Vidya, chto vashi pojelaniya iskrenni i vyslushav dobrye namereniya, my spokoiny.

V etot krai, v Tashkent ya priezjayu uje v pyatyi raz. Etot krai, gorod Tashkent dlya menya kak zemlya rodnaya. I eto pravda. YA zdesь privyk uvajatь ne tolьko russkih, no i mestnyh jitelei, moya dusha predraspolojena k nim.

50 let nazad Tashkent byl bolьshim gorodom. Na okraine goroda postroiv barak, jili neskolьko russkih lyudei. Posle vzyatiya Tashkenta generalom CHernyaevym, bukvalьno na sleduyushii denь, prekratilasь vrajda mejdu russkimi i mestnymi naseleniem. Nachala nalajivatьsya mirnaya jiznь. Okonchilasь voina, pobedivshie russkie, pobejdennye mestnye narody stali jitь drujno i mirno, stali bratьyami. Tak, kak pomysly mestnogo naseleniya byli chisty, russkomu cheloveku ne bylo nujdy vьezjatь v gorod.

Za 50 let nahodyasь pod pokrovitelьstvom Rossii Turkestan vyros, okrep, dobilsya mnogih blag.

Eti blaga sozdany rukami russkogo i mestnyh narodov. Tak doljno bytь i vpredь, truditьsya ruka ob ruku, jitь v mire i soglasii, dusha v dushu, kak bratьya.

Territoriya Rossii bolьshaya, Rossiya silьna, territoriyu Rossii rasshirili, sdelali silьnoi – russkie. Vo imya rasshireniya Rossii, ee usileniya russkii narod pones mnogochislennye poteri, byli neischislimye jertvy. V kakom by ugolke Rossii ne nahodilsya russkii chelovek, on doljen bytь v pochete, pered nim doljny sklonyatь golovy. Russkii narod zaslujivaet etogo.

V Rossii projivayut mnogo raznyh narodov, dlya vseh ih, TSarь – otets, Rossiya – matь. I v etoi bolьshoi semьe, russkii narod – starshii brat, drugie –  mladshie bratьya. I eto polojenie ne doljny zabyvatь narody projivayushie na okrainah Rossii, sredi nih i narod Turkestana. Ob etom ya, v pervuyu ocheredь, proshu vas, deputatov, tak kak narod v Tashkente – mnogochislenen. Vse li narody Turkestana ispolnili svoi dolg pered TSarem, pered Rossiei, pered russkim narodom? V etoi zatyanuvshiisya voine kak i ranьshe poteri neset russkii narod, umirayut russkie lyudi. Turkestanskie russkie voyuyut zashishaya Rodinu. Odni poteryali ottsa, drugie brata, syna. Bolьshinstvo Turkestanskih voennyh otryadov polegli na frontah voiny.

Vot uje 50 let kak russkoe Pravitelьstvo zabotitsya o musulьmanskih narodah. 40-let nazad russkie voevali s turkami. Turkestan daje palьtsem ne poshevelil. Kogda usmiryali turkov – Turkestan  molchal.

Voevali s yapontsami – Turkestan molchal. Posle voiny v Rossii nastupil period revolyutsionnyh volnenii – narod Turkestana opyatь jivet spokoino. Pochemu je teperь on ne sidit spokoino. Ili on ne znaet, chto nelьzya idti protiv Ukaza TSarya. Ili ne znaet, chto soprotivlenie, nepodchinenie privedet k plohim posledstviyam.

Ukaz TSarya doljen ispolnyatьsya. V lyubom sluchae budet ispolnen. Esli on budet ispolnyatьsya bez primeneniya sil protiv naroda, to eto budet schitatьsya kak edinstvo russkogo i mestnyh narodov. Esli je takogo ne sluchitsya, narod Turkestana budet schitatьsya vragom, a Ukaz TSarya v lyubom sluchae budet ispolnen. Zapomnite, soprotivlenie – eto razъedinenie s russkim narodom, eto raskol nashego edinstva, i ne raz vam pripomnyat, chto kogda Otechestvo nujdalosь v vas – vy ne protyanuli ruku pomoshi.

Pomnite, chto spokoino prinyatь i ispolnitь Ukaz TSarya, prejde vsego, v vashih interesah. Rossiya, posle zavoevaniya Turkestana, vernula ego narodu, chtoby on spokoino jil zdesь. Rossiya otdala vam etu zemlyu, i nedopustimo, chtoby na etoi zemle prolivalasь russkaya krovь.

18 let nazad v Andijane, mestnye, nochьyu napali na russkii otryad. Ubili mnojestvo. Togda zemli, gde byla prolita russkaya krovь byli peredany gosudarstvu. Zdesь budet takje, gde budet prolita krovь russkih, zemlya budet peredavatьsya  v vedenie gosudarstva.

Zemli Jizakskogo uezda i Semirechьya gde prolivalasь russkaya krovь ne ostanutsya v rukah mestnogo naroda. V Jizakskom uezde, byli ubity nachalьnik uezda i russkie lyudi. U menya v rukah plan etih zemelь. YA budu trebovatь, chtoby iz etih zemelь bylo izъyato 2000  desyatin i peredano gosudarstvu.

Tashkent – golova Turkestana i serdtse ego. Poetomu, ya proshu vas o tom, chtoby Jizakskaya istoriya ne povtorilasь v drugih mestah. Turkestanskii narod doljen bytь blagodaren Rossii i dostoin ego 50 letnei drujbe, i ya, v tselyah agitatsii, jelayu, chtoby v Tashkentskom uezde ne izymalosь ni odnoi desyatiny zemli. Hotel by, chtoby tashkenttsy ne tolьko sami, no i drugih postavili na pravilьnyi putь. Poverьte u menya hvatit sil zashititь vas. Poetomu nahodyasь na slujbe u TSarya i Otechestva ya mogu i nakazatь vinovnyh. YA hochu, chtoby kogda okonchitsya voina pobedoi nashei obshei Rodiny, narod Turkestana ne stoyal ponuriv golovu, a naryadu s drugimi radovalsya pobede», – skazal on.

Prishedshim Ot imeni russkih – glave goroda, chlenam Gorodskoi dumy, kuptsam i predstavitelyam meshanstva, general-gubernator skazal:

«YA hochu, chtoby narod Turkestana videl v vas starshego brata. Segodnya v  Turkestane vyroslo pokolenie kotoryh ne kasalosь russkoe orujie. Teperь starshinstvo russkogo naroda doljno dokazyvatьsya ne siloi orujiya, nujno delatь upor na drugoe. Russkii narod Turkestana doljen dokazyvatь svoe starshinstvo vernym slujeniem TSaryu i Otechestvu, svoimi delami, prevoshodstvom svoei kulьtury, i pokazyvatь eto drugim narodam. Vashe starshinstvo v tom, chto kak  v voennoe tak i v mirnoe vremya, na vas lejit bolьshaya otvetstvennostь».

Predstavitelyam ot drugih narodov Kuropatkin skazal: «Vasha sila, vashi umeniya, materialьnaya pomoshь, nujny Turkestanu. Dlya armyan, tatar, evreev, dlya vseh Rossiya – matь. Esli zdesь, dlya prishlyh narodov dali nekotorye prava dlya provedeniya svoih natsionalьnyh del, to eto tolьko dlya vas samih. CHem bolьshe vy budete okazyvatь pomoshь Rossii, Otechestvu, tem bolьshe budet u vas prav».

«Turkestan – bolьshoi krai, mnogo netronutyh bogatstv. Vsem hvatit mesta, vsem naidetsya rabota. Ne jaleite sil, truditesь vo blago i protsvetaniya Rossii».

Gazeta «Kazah», № 196,10 sentyabrya 1916 goda

Material podgotovlen po perevodu Kajeta Andasa.
Perevod na russkii yazyk
– Sabyrjan Kaliev.
Istochnik: informatsionnoe agentstvo “Q-Andas”.

Jalǵasy bar…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 6
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz