ءبىز نەگىزىنەن بەس كۇندىك جۇمىس تارتىبىنە باعىنامىز. دۇيسەنبىدەن جۇما كۇنگە دەيىن ناتيجەلى، مەيلى ناتيجەسىز جۇمىس ىستەسەك تە وعان اقى تولەنەدى. ال التىنشى كۇنگى جۇمىستى ءوزىمىز تاۋىپ العانبىز. ول ءۇشىن ءوز قالتامىزدان قارجى شىعارۋعا ءتيىستىمىز. ول سەنبى سايىن جينالىپ، جارتى كۇندىك ۋاقىتىمىزدى مونشادا وتكىزەتىن تازالىق جۇمىسى.
بۇگىندە مەن تۇراتىن قالاداعى الەۋمەنتتىك مونشالاردىڭ قۇنى 1500-اق تەڭگە تۇرادى. جولىڭ، باسقا شىعىنىڭ بار 2000 تەڭگەمەن كادىمگىدەي دەمالىپ قايتاسىڭ. تاعى ءبىر قىزىعى، ادامدار مونشاعا جالاڭاش تۇسەتىندىكتەن بە؟ ءار دەڭگەيدەگى ادامداردىڭ ءبارى مونشادا بىردەي سانالادى. سونداي-اق، مەن ءجيى باراتىن مونشادا ادامدار ءوز ىڭعايىنا قاراي توپ-توپقا ءبولىنىپ العانبىز. مىسالى، سارسەنبى كۇنى قاريالار، بەيسەنبى كۇنى ولاردان جاس زەينەتكە جاڭا شىققاندار، ال سەنبى كۇنى تۇسكە دەيىن ءبىزدىڭ توبىمىز بارادى. ءبىر قىزىعى ءبىزدى ەشكىم زورلىقپەن توپتاستىرعان جوق. ءوزىمىزدى ءوزىمىز ىزدەپ تاۋىپ العانبىز. مونشانىڭ كىرە بەرىسىندەگى كيىم ىلەتىن سورەدەگى نومەرلەردى دە جەكەشەلەندىرىپ العانبىز. ءتىپتى، الدە كىم سەنبى كۇنى مونشاعا كەلە المايتىن نەمەسە باسقا جاققا ىسساپارعا شىعاتىن، جەكە جۇمىسى شىعا قالسا الدىمەن بىزدەن سۇرانىپ، مونشاعا بارمايتىنىن ەسكەرتەدى. سوسىن مەكەمەسىنەن سۇرانادى.
ءبىزدىڭ قۇرامدا كىمدەر بار دەپ ويلايتىن شىعارسىز؟ قاتارىمىزدا قاھارىنان قول استىنداعى قىزمەتكەرلەرى قالتىراپ جۇرەتىن باسشى ازاماتتار، جۇدىرىعىن ءبىر سىلتەسە قانداي الپامساداي ادامدى سۇلاتىپ سالاتىن سپورتشىلار، ادەتتە ءتۇر-تۇرپاتىنا ءساپ سالماعانىمەن، اۋزىنان شىققان ءاربىر اڭگىمەسىنە ىشەك-سىلەڭ قاتاتىن كۇلدىرگىشىلەر، فورمادا جۇرگەندە الىستاپ جۇرگىڭ كەلەتىن قۇقىق قورعاۋشىلار، بازاردا اربا سۇيرەپ جۇرگەنىمەن مونشانى دايىنداعاندا الدىنا جان سالمايتىن اقكوڭىل ازاماتتار، دۇكەنىنە بارساڭ ءبىر تيىن ءۇشىن كەڭىردەكتەسەتىن، ال مونشاعا كەرەكتى ءيىس سۋدى الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندە، قۇنى قانشا قىمبات بولسا دا تاۋىپ اكەلەتىن قول اشىق ازاماتتار، ەلدىڭ وركەنيەتىن، وزگەرىسىن ايتىپ وزەۋرەيتىن ءبىز سياقتى ءتارتىپتى، ۇكىمەتتىڭ ىستەپ وتىرعان ءار ىسىنە نارازى بولىپ جۇرەتىن «ءتارتىپسىز» ساياساتكرلەر، ءوزى مونشاعا كەلىپ، مونشاعا كوپ ءتۇسۋدىڭ زياندى ەكەنىن تۇسىندىرگىسى كەلىپ ءتۇرلى دالەل كەلتىرەتىن دارىگەرلەر، قىسقاسى، ءار سالانىڭ، ءار دەڭگەيلى ادامدار ءبىر توپ بولىپ جينالىپ قالعانبىز. ءتىپتى ۋاقىت وتە كەلە باۋىر باسىپ كەتتىك.
ءبىر قىزىعى، كوشەدە قاراپايىم ساتۋشى بولعانىمەن، مونشانى مىقتى دايىندايتىن جىگىتكە ءبارىمىز باعىنامىز. ول مونشانى دايىنداپ بولىپ، ءيىسسۋىن سەۋىپ، دەنەسىنە ورايتىن ماتاسىمەن اۋاسىن اينالدىرىپ، سوسىن ەسىگىن جاۋىپ، قول سوزىم جەردە تۇرعان قوقىس سالاتىن شەلەكتى ەسىككە تىرەپ: «ون مينۋت كۇتىڭدەر؟» دەپ ءوزى تەمەكى شەشۋگە نەمەسە سۋسىن ىشۋگە كەتەدى. ەسىكتىڭ كوزىندە ءيىرىلىپ تۇرعان نەلەر مىقتىلار ونىڭ ايتقانىن باعىنامىز. ول كەلىپ، مونشانىڭ ءىشىن تاعى ءبىر تەكسەرىپ، «كىرىڭدەر» دەپ بۇيىرعانشا كۇتىپ تۇرامىز. بۇندايدا ادەتتە جۇلقىنىپ تۇراتىنداردا جۋاسىپ قالادى. كەيدە جىگىتىمىز كوبىرەك اينالىپ قالسا دا، كەشىرىممەن قارايمىز. نەگىزىندە مونشانى وزىمىزدە دايىنداي سالۋعا بولادى. بىراق سول جىگىت دايىنداماسا كوڭىلىمىز كونشىمەيدى. ول جوق كۇنى مونشاعا تۇسكەندەي بولمايمىز. كوشەدە كەزدەسە قالسا: «سەنبى كۇنى قالماي بار»، – دەپ ەسكەرتىپ قويامىز. ابدەن دايىندالىپ، ءيىسسۋدىڭ ءيىسى بۇرقىراپ تۇرعان مونشاعا كىرگەن سوڭ دا سول جىگىتتىڭ ورنالاستىرۋىمەن جۇرەگى مىقتى، مىقتى ەمەس دەگەن رەت بويىنشا ءار ساتىعا جايلانىپ وتىرىپ، اڭگىمە دۇكەنىن قۇرامىز.
جۋرناليست بولسام دا، الەم دە بولىپ جاتقان، ءتىپتى ءوزىمىز جاساپ جاتقان قالادا ورىن العان وزگەرىستەر مەن وقيعالاردى سول جەردەن ەستىپ، اۋزىم اشىلىپ قالادى. قاتارىمىزدا ادەتتە قاباعىنان قار جاۋىپ جۇرەتىن قۇقىق قورعاۋشى جىگىتتەر بۇل اڭگىمەلەرگە كەشىرىممەن قارايدى. بۇنداي وكپە-ناز مونشادا ايتىلسا جاراساتىن سياقتى. ەگەر مونشانىڭ سىرتىندا ايتىلسا، ومىرگە قاۋىپ ءتونۋى بەك مۇمكىن. ىستىق بۋدان شىققاننان كەيىن مۋزداي سۋىق باسسەيىنگى ءبىر سۇڭگىپ الاسىڭدا تاعى دا كەلىپ دەڭەڭدى جىلىتاسىڭ. سوسىن دەمالىس بولمەسىنە اياڭدايسىڭ.
ءار سەنبى سايىن مونشاعا بارۋ ادەتكە اينالعاننان كەيىن بە؟ ايەلدەرىمىز دە سۋمكاعا ارنايى دايىنداعان تاعامدارىن سالىپ جىبەرۋدى ادەتكە اينالدىرىپ العان. قاتارىمىزدا ءبىز ىستىق بۋدان شىققانشا ۇستەلدى جايناتىپ قوياتىن ىستىققا كوپ وتىرمايتىندار دا بار. ءبىز بۋعا كىرەردە سورەنىڭ كىلتىن سوعان بەرىپ قويامىز. ول سومكەدەعى تاعامداردى الىپ، بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا ۇستەلگە ءتىزىپ قويادى. ءبىر قىزىعى، اركىم ءوز جاعدايىنا قاراي، ءبىرى قازى-قارتاسىن، ەندى ءبىرى ءبىر دوڭگەلەك نانىن الا كەلەدى. ول جەردەگى تاعامدار كىمدىكى دەگەن اڭگىمە بولمايدى. ولار ۇستەلگە تىزىلگەن سوڭ ءبارى كوپشىلىككە ورتاق دۇنيە بولىپ شىعا كەلەدى. اناۋ انانى اكەلىپتى، مىناۋ دىم اكەلمەپتى دەگەن ءبولىپ-جارۋدا كەزدەسپەيدى. اراسىندا ءبىر جارتىسىن الا كەلەتىندەر دە بار. ءومىرى شاراپ ىشپەگەندەردە وسى رەتتە ءبىر ستاكان تارتىپ جىبەرەدى. ءبىر قىزىعى، داستارقان باسىندا كۇلدىرگىدەن گورى، ناعىز ۇلتشىلدىقتىڭ اڭگىمەسىكوپ ايتىلادى.
– مونشا دەگەندى ەڭ العاش ءبىزدىڭ قازاقتار ويلاپ تاپقان. باياعىدا ەدىل پاتشا باتىسقا اۋىپ، ەۋروپانى جاۋلاعاندا جەرگىلىكتى حالىق مونشا دەگەندى بىلمەيدى ەكەن. ءىش كيىم كيمەيتىن كورىنەدى. ولارعا باتىر بابامىز سان مىڭداعان ەرجۇرەك جاساۋىلدارىن ەرتىپ بارۋمەن قاتار، مادەنيەتتى دە الا بارعان عوي، – دەپ ءسوز باستايدى تاريحشى جىگىت.
– كەشە ءبىر ماقالادان وقىپ قالدىم. اتقا ءمىنىپ، شىرەنىپ ساداق تارتۋدى دا ساقتار مەن عۇندار ويلاپ تۋىپتى، – دەپ ىلەسەدى تاعى ءبىرى.
– باسقالار شوپتەن شاقاي تارتىپ، شۇبىرىپ جۇرگەندە الەم-جالەم ويۋلانعان اربامەن كوشكەن كەشەگى قاڭلىلار ەمەس پە؟ – دەيدى بىرەۋى مۇمكىن رۋى قاڭلى شاعار.
– قىمىز ساپىرىپ، قىمىران اشىتقان، تۇيە ۇستاپ، شۇبات دەمدەگەن، قىز قۋىپ، كوكپار تارتقان، بەس ساۋساعىن ماتىرىپ، بەسبارماق جەگەندە ءبىزدىڭ قازاقتار ەدى. قازىر سونىڭ ءبارىن قايداعى بىرەۋلەر يگىلىگىنە اسىرىپ الدى. تەلەديداردا قولىن سەرمەپ سويلەيتىندەر سوعان قاراماي قايدا ءجۇر؟ – دەپ مۇڭ شاعاتىندار دا بار.
– ءيا، قىتايلار تۇسىرگەن «شىڭعىسحان» دەگەن فيلمدە نايمان حاندىعىندا مونشا بولعانى تۋرالى كورىنىس بار. ەگەر سول كەزدە باسقا حاندىقتار دا مونشا بولعان بولسا، سول سەريالدا كورسەتىلەتىن ەدى ەدى عوي، – دەپ تاعى بىرەۋى وي قوسادى.
وسى كەزدە اكەمنىڭ: «ءجۇز ەستىگەننىڭ بىرەۋى عانا شىن، ءبىر كورگەننىڭ ءبارى شىن. ەستىگەنىڭدى ايتىپ ەلەۋرەمەي، كورگەنىڭدى ايتىپ كورەگەندىك تانىت» دەگەن وسيەتى ويىما ورالا كەتەدى دە سوزگە مەن ارالاسامىن. كىم ءبىلسىن، ەشكىمگە قاق-سوعىم، وكپە-رەنىشىم بولماعاننان كەيىن بە قاسىمداعىلار مەنىڭ تاريحىمدى قالاماسا دا سابىرلىلىقپەن تىڭداۋعا ەتىن ۇيرەتىپ العان
«ساكيسكيي مونشا» دەگەندى كورىپ وستىك. «ساق مونشاسى» دەۋگە دە بولار ەدى. ءوزىمىزدىڭ قۇلاققا جىلى ەستىلەتىن اتاۋلاردى ورىسشالاندىرىپ اتاساق سالماقتىراق ەستىلەتىن اۋرۋىمىز بار عوي. «ساكيسكيي مونشا» دەگەندە ءبارى قاراي قالادى. بالا كۇنىمىزدە جازعى دەمالىستىڭ ءبارىن ەن جايلاۋداعى اتامىزدىڭ ۇيىندە وتكىزۋشى ەدىك. بار تىرلىگىمىز قوزى باعۋ. قول بوساي قالسا، الا جازداي وشاعاننىڭ اراسىندا جۇرگەن قوشقارلاردان قىرقىپ العان ءسىرى بولىپ جابىسىپ قالعان ءجۇندى تۇتەتىنبىز. «وسى جابىسىپ قالعان جۇندەردى لاقتىرا سالماي ما»، – دەپ اشۋلاناتىنبىز سوندا. ءسويتىپ، ءار اۋىلدان سونداي قيىندىقپەن تۇتىلگەن جۇندەر جينالىپ، كيىز باسىلاتىن. الدىمەن تۇتىلگەن ءجۇندى قولمەن توقىلعان شيدىڭ ۇستىنە ۇقىپتاپ جايىپ، شيدى ورايتىن دا ونىڭ ۇستىنە قايناعان سۋدى قۇيىپ جىبەرىپ، بىلەكپەن اينالدىراتىنبىز. قايتا جايىپ، قايتا اينالدىرامىز. ىستىق سۋدىڭ كەسىرىنەن ەكى بىلەگىمىز قىپ-قىزىل بولىپ، قولاۋراپ، ابدەن قينالساقتا ءجۇن كيىز بولعانشا ءبىر تىنىشتىق بەرمەيتىن.
ءبىز كيىز باسۋمەن اينالىسىپ جاتقاندا ەرەسەك جىگىتتەر بۇلاقتىڭ سۋىن اۋىل قونعان جەرگە تاياۋ جاتقان جالپاق قارا تاسقا قاراي بۇرىپ، ابىگەرلەنىپ جاتادى. تاستى اينالدىرىپ، وزەن بويىنان مالتا تاس تاسىپ، قورالاپ ءۇي، تاستىڭ ۇستىنە وشاق جاسايدى. باسىندا تۇسىنبەي «مۇنىسى نەسى دەپ» ويلايتىنبىز. كيىز ابدەن شيراپ اراسىنان سۋ تۇگىلى بۋ وتپەيتىن بولعان كەزدە استىنان سىلدىراپ سۋ اعىپ جاتقان جالپاق تاستى قورشاي قالانعان تاسقا قارا قۇرىم كيىزدى اينالدىرا جابادى. سول كەزدە ەل وتىرعان كولساي جايلاۋىنان بىرنەشە شاقىرىم جەردەگى كوركى دەپ اتالاتىن تاستى تاۋدان بىرنەشە جىگىت قاپ-قاپ كومىر جەتكىزەدى. تاس وشاققا وت جاعىلىپ، تاس ءۇي كيىزبەن قىمتالادى. تاس ابدەن قىزعاندا الدىمەن ۇلكەندەر، ودان كەيىن شەشەلدەرىمىز، سوسىن بالا-شاعا، قىز-قىرقىن كەزەك-كەزەگىمەن مونشاعا شومىلۋعا بەت الامىز. وتتىڭ قىزۋىمەن ابدەن قىزعان قارا تاسقا ءبىر ءشومىش سۋدى شاشىپ قالساڭ بولدى. «بىج» ەتكەن دىبىسپەن بىرگە كوتەرىلگەن بۋ قالىڭ قارا كيىزدەن دالاعا شىعا الماي اينالىپ كەلىپ دەنەڭدى شىجعىرادى. شىداماي بارا جاتساڭ جالپاق تاتىڭ استىن ۇڭگىرلەپ قازعان توعاننان اعىپ شىققان مۋزداي سۋىق تاۋ سۋىنان ءبىر ءشومىش سۋدى ءىلىپ الىپ، دەنەڭە قۇيىپ جىبەر جاننىڭ راقاتى دەگەن سول. ءبىز بالا كۇنىمىزدە وسىلاي مونشاعا ءتۇسىپ وسكەن ەدىك. كەيىن قايداعى ءبىر اپەرباقاندار شىعىپ، «ورماندى ورتەيسىڭدەر»، تاعى دا سول سياقتى ءتۇرلى سىلتاۋ شىعارىپ، سول مونشانى جاساتپايتىن بولدى.
وسى كەزدە كوز الدىما سول ءبىر قيماس ساتتەر ورالادى. جۇرەگىمدە ءبىر شەمەن بار ەكەنى انىق. ونى كوپكە ايتپاسام دا كوڭىلىمدە سايراپ تۇرادى. وسىدان كەيىن فينسيكيي مونشادا شومىلىپ وتىرعانداردىڭ اڭگىمە اۋانى «ساكيسكيي مونشا» تۋرالى بولادى. اركىم بالا كەزدەرىندەگى مونشا تۋرالى كورگەن-بىلگەنىن ايتىسىپ، دۋىلداپ وتىرعاندا مەنىڭ كوز الدىما اكەممەن بىرگە العاش رەت مونشاعا بارعانىم ورالادى.
… ول كەزدە ءبىز ارالتوبە دەگەن اۋىلدا تۇراتىنبىز. مەنىڭ 14 جاستاعى كەزىم. سول كۇنى اكەم جۇمىستان ەرتە ورالدى دا قيىمىن تەز اۋىستىرىپ، مەنى ەرتىپ الدى دا ۇيدەن شىقتىق:
– اكە، قايدا بارامىز؟ – دەپ سۇرادىم.
– مونشاعا، – دەپ كەلتە جاۋا بەردى.
اكەم ايتقان مونشاعا جەتكەنشە وسىدان جەتى-سەگىز جىل بۇرىنعى تاۋداعى مونشانى ويلاۋمەن بولدىم. الايدا ءبىز كەلگەن مونشانىڭ ءجونى بولەك ەكەن. سول جىلى ىلە وزەنىنىڭ سۋىن بۇرىپ، اۋىلعا جاڭادان سۋ ەلەكتر ستانسىسى سالىنعان بولاتىن. ستانسى سۋدىڭ كۇشىمەن قوزعالاتىندىقتان بيىكتىگى 3 مەتردەن استام كانال قازىلعان. «سماعۇل اتانىڭ مونشاسى» اتالىپ كەتكەن جاڭا مونشا سول وستەڭنەن تەسىپ سۋ الىپ، ەڭىسكە ورنالاسقان ەكەن. قىزىل كىرپىشتەن قالانعان ادەمى ءۇيدىڭ ءىشى قۇجىناعان ادام. ءبارى دە مونشانى ساعىنىپ قالعانى بەلگىلى. ۇلكەنى بار، كىشى بار، تىرجالاڭاش ادامداردىڭ اراسىنا كىرىپ كەتتىك. باسىندا ءسال ۇيالعانىم بولماسا بىرتە-بىرتە كوز ۇيرەنىپ كەتتى. سودان باستاپ اكەممەن بىرگە اپتا سايىن مونشاعا بارۋدى ادەتكە اينالدىرىپ الدىق. ارادا بەس اي وتكەندە قاي ءبىر انتۇرعاننىڭ كەسىرىنەن بولدى ەكەن. اۋىلدىق وكىمەتتىڭ قىتايى بار، قازاعى بار، ۇيعىرى بار ءبىر توپ اتقامىنەرى سىنىقتان سىلتاۋ تاۋىپ، «سماعۇل اتانىڭ مونشاسىن» بۇزىپ تىندى. اتامىزدا قۇرى جاتقان جوق. ءورلى-تومەن ارىزدانىپ كوردى. سول ارىزدىڭ كوبىن اكەم جازىپ بەرۋشى ەدى. كەيىن كەلە سماعۇل اتاعا «مال ۇرلىعىنا قاتىستى بار» دەگەن جالا جابىلىپ، بەس جىلعا سوتتالىپ كەتتى. تۇرمەدەن امان-ەسەن كەلگەنىمەن كوپ وتپەي وكپە تۇبىركۋلەزبەن اۋىرىپ، قايتىس بولدى. سودان بەرى مەن وسكەن اۋىلدا مونشا بولعان جوق.
قازىر ويلاسام سونىڭ ءبارى قولدان جاسالعان قىلمىستار ەكەن عوي. باسقانىڭ، اسىرەسە، مادەنيەتسىز ۇلت پەن مادەنيەتسىز ادامداردىڭ قولىنا قاراعان كۇن قۇرىسىن. كەرىسىنشە، ولار بىزگە «قازاق مال باققاننان باسقانى بىلمەيدى» دەگەن جەتەسىز ويلارىن سانامىزعا ءسىڭىرۋ ءۇشىن وزىق دۇنيەمىزدىڭ ءبارىن ءتىس-تىرناعىمەن تىرمالاپ، تۇنشىقتىرىپ كەلىپتى عوي. ناعىز مادەنيەتسىز، قۇلقىنى ءۇشىن عانا كۇن كورەتىندەر سولار ەكەن. ولار تەك باسقالاردىڭ وزىق دۇنيەتانىمىن زورلىقپەن مەنشىكتەنىپ، وزدەرىن اۋليە كورسەتىپ كەلىپتى. سەبەبى، ولاردىڭ اتا-بابالارى شاڭ توپىراق بولىپ جۇرسە دە، مونشاعا ءتۇسىپ كورمەگەننەن كەيىن مىناۋ الەمگە تىر جالاڭاش كوزبەن قاراۋعا ادەتتەنبەگەن. ءبىر قۋانارلىعى، تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە سول قۇندىلىقتارىمىزدى قايتا تارتىپ الىپ جاتقانىمىزعا قۋانامىن. وسى كۇنى ءار رەت مونشاعا بارعاندا قاپتاپ جۇرگەن قازاقتاردى كورىپ، قايتا ورالعان قۇندىلىقتارعا قۋانىپ قالامىن.
مەن وسىنداي ويلاردىڭ الەگىندە وتىرعاندا قاسىمداعىلار مونشانى دايىنداۋدىڭ ءتۇرلى ءادىس-تاسىلىنە كوشەدى. بىراق ولاردىڭ بىردە ءبىرى ونى جاسامايدى. جوعارىدا ايتقانداي، بۇل مىندەتتى ساۋداگەر جىگىت ارقالايدى دا جۇرەدى. بۇل اڭگىمەلەر اسا قىزىقتى بولماعان سوڭ ءوز قيالىما تاعى دا ەرىك بەرەمىن.
… 2005 جىلى ءبىرىنشى رەت الماتىعا كەلگەندە تۇسكەن ءۇيدىڭ يەسى مەنى ەرتىپ، الماتىداعى «اراسان» مونشاسىنا اپاردى. سوندا ءبىر راقاتتانعانىم ءالى كۇنگە ەسىمنەن كەتپەيدى. اسىرەسە، اتالارىمىزدىڭ باسىنا قانشا زوبالاڭ سالعانىمەن دە كەڭەس بيلىگى قازاقتىڭ شومىلۋ مادەنيەتىنە شەكتەۋ قويماعانىن سول كەزدە ءتۇسىندىم. «اراساندى» سالدىرعان دىنمۇحامەت قوناەۆ اتامىزعا مىڭ مارتە العىس جاۋدىردىم. اتاجۇرتتىڭ توپىراعىنا تابان تيگەلى بەرگى ون نەشە جىدا تۇراقتاپ، تامىر تارتۋ ءۇشىن قانشاما قيىن كۇندەر باستان ءوتتى. تالاي رەت قولدى ءبىر-اق سەرمەپ كەرى قايتىپ كەتكىمدە كەلدى. بىراق سونىڭ ءبارىن جەڭۋگە، بۇگىنگىدەي جەتىلۋگە كەرى قايتسام مونشاعا تۇسە المايتىنىمدى، تاعى دا مادەنيەتسىز اتالاتىنىمدى ويلاپ، شەكتەلدىم. راسىندا، دۇنيەگە شەن، مارتەبە، ۇستىندەگى كيىممەن ەمەس، تىر جالاڭاش قالپىمەن قاراعاننان ارتىق باقىت جوق قوي، ءسىرا دا!
كەيىن اكەم بىزگە قوناققا كەلگەندە ەڭ الدىمەن مونشاعا ەرتىپ اپاردىم.
– ءجۇرىڭىز، اكە، ءبىر جەرگە بارىپ قايتايىق؟
– قايدا؟
– مونشاعا.
سول كەزدە اسمامەن اۋىرىپ جۇرسە دە، مەنىڭ ءوتىنىشىمدى كەرى قايتارعان جوق. مەن دە اكەمنىڭ العاش مونشاعا اپارعانداعى قارىزىنان وسىلاي وتەدىم.
اكەم قايتىس بولار كۇنى ۇيدەگى مونشانى جاقتىردى. راقاتتانىپ شومىلىپ، قىرىنىپ، تىرناقتارىن الىپ، ءبىر جاساپ قالدى. سول كۇنى بىزگە ايتار وسيەتىن ايتىپ، تاپسىراتىنىن تاپسىرىپ، تاپ-تازا قالپىمەن ماڭگىلىك مەكەنىنە كەتە باردى.
ءبىز اكەمىزدەن باقيعا ءسال ەرتەرەك كەتىپ قالعانىنا وكىنسەك تە، تاپ-تازا كەتكەنىنە مىڭ شۇكىرلىك ەتتىك. اكەمدە سونداي پاك ادام ەدى. مۇمكىن تازا نيەتىنە سولاي ءوتۋ جازىلعان شىعار. وسى كۇنى وزگەلەردىڭ لاس تىرلىگىنىڭ كەسىرىنەن قينالىپ جۇرگەن قانداستارىمنىڭ ءحالىن ويلاسام، ءتۇن ۇيقىم ءتورت بولىنەدى. تىم بولماسا، سوڭعى ساپارعا تازالانىپ اتتانا المايتىنىن ويلاسام، جۇرەگىم قان جىلايدى.
مونشاداعى اڭگىمە قىزعان سايىن شىققىڭ كەلمەيدى. بىراق ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن سىرتتاعى تىرلىككە ارالاسۋىڭ كەرەك. وكىنىشكە وراي، كيىم كيىنىپ، مونشادان شىققاننان كەيىن ءبارى وزگەرىپ كەتەدى. اركىم ءوزىنىڭ مىندەتتەرى مەن باس اۋرۋلارىن ويلاپ، جان-جاققا تاراپ جاتادى. كەلەسى سەنبىگە دەيىن مۇلدە باسقا ادام بولىپ، ءومىر سۇرەمىز. كورسەك تە كورمەسكە سالىپ، بىلسەك تە بىلمەگەن بولىپ، شەندەنىپ، بايسىنىپ، الدىمىزعا كەلسە تانىماي، جاعدايىن ايتسا ەلەمەي، وزىمىزشە بولىپ قالامىز. ال مونشادا ءوزىمىزدى تىر جالاڭاش قالپىمىزدا كورگەن كەزدە بارىپ، تاۋبەمىزگە كەلەمىز. سول كەزدە: «ادامدار كيىمسىز ءومىر سۇرگەن كەزدە ماتەريالدىق جاعى تىم جۇتاڭ بولعانىمەن، مارالدىق تۇرعىدا ناعىز دەموكراتيالى بولعان ەكەن عوي» دەپ ويلايمىن. دەمەك، قوعامداعى بالىق قىلمىستىڭ، يتشىلىكتىڭ، جەتەسىزدىكتىڭ قاينار بۇلاعى كيىمدە تۇرعانداي ويعا قالاسىڭ.
دەمەك، ءبىز وركەندەگەن سايىن ۇستىمىزدەگى كيىمگە تىم كوپ ءمان بەرەتىن بولىپ العانبىز. ول ءبىر كۇنى شەشىلەدى. تەك ومىرگە تىرجالاڭاش كەلىپ، تىر جالاڭاش كەتەتىنىمىزدى ۇمىتپاعانىمىز ءجون. مونشاعا بارماسام مۇنداي اقىل ماعان دا كىرمەس پە ەدى، كىم ءبىلسىن؟!
قاجەت انداس
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











