Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Andas Omaraqyn izimen

SHide Salqynbaiúly

admin
2026/01/08
Andas Omaraqyn izimen
0
Шіде Салқынбайұлы

SHide Salqynbaiúly 1839 jyly Maily-Jaiyrda tuyp, 1912 jyly 73 jasynda qaitys bolǵan. Kórnekti qoǵam qairatkeri, qyzaidan shyqqan birtuar el aǵalarynyń biri, halyq qamqory, batyr ári sheshen. Baieke bidiń SHideni synaǵany jóninde mynadai bir ańyz bar. SHideniń jańadan aty shyǵyp júrgen jas kezi bolsa kerek. Bir kúni Baieke SHideni shaqyrtyp alyp, sebebin aitpai jigitterine sabatyp, keregesine bailatyp tastaidy. Ózi bir jaqqa ketip qalady.

Aspaqta túrǵan SHide Baieke bidiń áielinen susyn súrapty. Ony toǵytpaǵan bidiń áieli qymyzdyń ornyna su bergizipti. Búǵan SHide ashulanyp, sudy ishpei qoyady. Osy kezde Baiekeniń qaryndasy kelip, SHideniń qolyn sheship, qymyz beredi. Osy oraida SHide báibisheni dombyta sabap, keregege bailap tastap ketedi. Baieke bi qaityp kelgende áieli egile jylap, SHideniń ústinen shaǵym aitady.

Sonda Baieke:

­­­ Endeshe SHide adam bolaiyn dep túr eken, ­ – dep riza bolypty.

 

SHideniń elden erek qasietterine Áset Naimanbaev, Tańjaryq Joldyúly qatarly aqyndar da jyr arnaǵan. Solardyń arasynan Qarakereidiń bir aqynynyń:

SHide batyr qyzai-sama tóresi eken,

Kún shalǵan biik taudyń tóbesi eken.

Erjúrek, abyroidy qatar bergen,

Elge qút, altyn dińgek shegesi eken, ­– dep óleńge qosady.

Mataidan shyqqan metsenat Maman Túrysbektiń asyna qyzaidyń 50-ge juyq adamyn Búlǵynshy men SHide bastap barǵan eken. Matailar «Bauyrlarymyz keldi» dep japyryla kútken eken. Asqa orystyń oyazdary da shaqyrylypty.

Birneshe kún ótkende matailardyń bir adamy:

– Mamannyń asyn ótedik. Asqa 500 iri qara, myń qoi ataǵan edik. Bári de soiylyp bitti. Endi at shabady. Búgin ketken at erteń kelgen soń as taraidy. Oyaz da qaitady, – depti.

Sonda SHide:

Ólse bizdiń ákemiz óldi, oyazdyń ákesi ólgen joq. Asty bir aiǵa sozsa bolmai ma? Atan ólse soiylar, atań ólse qoiylar, bas ie qaidan tabylar, – degen eken.

Sonda toptyń ishinen bir kisi SHidege:

– Qańtardyń úzaq tańy, shildeniń úzaq kúni bolsa, asyqpai áńgimelesetin kisi ekensiz, – dep riza bolǵan eken.

 

SHide qaitys bolarynda mynadai ósiet qaldyrypty.

  1. Búrataladan bitim boiynsha alǵan jerlerge jaqsy ie bolyńdar. Múny Búǵybai, Tiynbai, Tiyndar jaqsy biledi.
  2. Yntymaq, bereke búzylmasyn.
  3. Ólsem úsh jerden jalǵan beiit túrǵyzylsyn. Súiegimdi Beidaishyńdaǵy aǵam Kerimajynyń (Myrzakerim) qasyna qoiyńdar.
  4. Jas toqalym Búbiqandy jalǵyz júrgen janǵazyǵa qosyńdar, – depti.

 

SHide qaitys bolǵandaǵy qyz-kelinderdiń joqtauy:

Ei, bisimilla, ei Alla,

Jan ákem kóshti saparǵa.

Búiryq bolsa kim kónbes,

Qúdiretten bolǵan qaharǵa.

On jetińde bas boldyń,

El-júrtyń ketpes qasyńnan.

Saiysqa túsken dúshpannyń,

Kóńili sudai basylǵan.

Aryndap shyqtyń aldyǵa,

Elińe bolyp bas qalqa.

Násip qylsa qúdaiym,

Kórisermiz maqsharda.

Qadirli ediń el-júrtqa,

SHytpai qabaq tarylyp.

Paqyr menen miskinge,

Tigizdiń paida yq bolyp.

Aǵyńnan áke jarylyp,

Qairan meniń, jan ákem,

Qaldyq qoi saǵan zar bolyp.

Toptan ozǵan qara ozyp,

Qalmadyń, áke, jarystan.

Baspai joldyń qyrsyǵyn,

Ádildikke qarysqan.

Eliń úshin ókil bop,

Bardyń mońǵol eline.

Istegeniń aq bolyp,

Ketpegen isiń kerine.

Basqan-túrǵan jerińde,

Ornady qút-bereke.

Ajalyq boldy-au almastan,

Aiyrylyp qaldyq bas iem.

Ornyń bolsyn beiishten,

Imandy bolǵyr, jan ákem.

 

SHide qaitys bolǵannan keiin qazaq-mońǵol arasynda jer dauy qaita qozdap, eki jaq birigip, keńes ótkizedi.

Sonda mońǵol jaqtyń ókili Obtai:

– SHide óldi, endi onyń qamshysy da óldi deshi. Áitpese kórsetińdershi shideniń qamshysyn (SHideniń desi degen maǵynada), –  dep ses kórsetedi.

SHideniń 15 jastaǵy úly Ybyraiym da sol keńeske barǵan eken. Ol ornynan qarǵyp túryp:

–  SHide ólgenmen, onyń qamshysy ólgen joq. SHideniń qamshysy men emespin be? Al ózińde qamshy túgil qurai da joq, – dep súraǵyfna jauap beredi. Oyutaidyń kindiginen bala joq eken. Sasyp qalǵan ol:

– Qasqyrdyń bóltirigi de qasqyr eken ǵoi, – dep otyra ketedi.

Ybyraiym da jas qaitys bolady. Sonda kúńirengen eli:

– Tym bolmaǵanda baǵymyzǵa Ybyraiym úzaq jasamady-au, – dep kúńirenipti.

 

 

Qazynaly qarttardan jazyp alyp, saqtaǵan Andas OMARAQYNÚLY

Derekkóz: Doda: (Aitystar men tarihi-etnografiyalyq jyrlary) / A. Omaraqyn ; [qúrastyrǵan: Á. Majai [j. b.] .- Taldyqorǵan : [b. j.].                     https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687

“Q-Andas” aqparattyq agenttigi

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 7
Қышқыш қалай жасалған?
Andas Omaraqyn izimen

Qyshqysh qalai jasalǵan?

August 12, 2026
Адамның пайда болуы
Andas Omaraqyn izimen

Adamnyń paida boluy

August 10, 2026
Күн және жұлдыздар
Andas Omaraqyn izimen

Kún jáne júldyzdar

August 5, 2026
كۇن مەن جەر
Andas Omaraqyn izimen

Kún men jer

August 4, 2026
Аспанның биіктеуі
Andas Omaraqyn izimen

Aspannyń biikteui

July 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
Andas Omaraqyn izimen

Jer-kóktiń aiyryluy jóninde (Kúnes audanynyń ańyz-ertegileri)

July 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz