Kerbúlaq audanynyń ortalyǵy Saryózek auylyna ońtústik-shyǵysqa qarai 21 shaqyrym, SHanhanai auylynan ońtústik-batysqa qarai 5 shaqyrym jerde, Degeres jáne Matai taularynyń soltústik bauraiynda, Kóshen toǵannan jol alsań sút pisirim uaqytta jetetin Qoyankóz beketi turaly derekter ǵalym Myrzatai Joldasbekovtyń «Jambyl jáne onyń aqyndyq ortasy», Tólen Qaupynbaevtyń «Aqyndardyń kiesi Qaban jyrau», Múǵalymbai Jylqaidarovtyń «Qaban aqynnyń qyzy – Qoyankóz», Baqyt Smailovtyń «Sádbenúly Ótegen batyr elinde» atty kitabynda jazylǵan.
Olardyń sipattauynsha, Qoyankóz ana XVIII ǵasyrda ómir súrgen Qaban jyraudyń qyzy. SHapyrashtynyń Teke ruyna kelin bolyp túsken. Qoyankóz óziniń aqyldylyǵy, zerdeliligi, kórgendiligimen kóptiń yqylasyna bólenip, keiin ol irge tepken eldi mekenge Qoyankóz esimi berilgen. Búl jer kezinde Jibek jolynyń bir tarmaǵy ótetin beket bolǵan. Onyń irgesinde SHoqan Uálihanov jerlengen. Taǵy bir jaǵy Besshatyr qorǵandary men Aiǵaiqúmmen jalǵasady. SHoqan Uálihanov 1856 jyly mausym aiynda Ystyqkól saparynan kele jatqanda «Qoyankózden ótip, tańerteńgilik Altynemelge jettik» deitin beketi osy (CH.CH. Valihanov. A-A.1984. 2t., str. 351). Qasietti mekenge táu etip baratyn adamdardyń qatary kóp.
Qoyankóz anamyzdy SHapyrashty Tekeden taraityn Baitemir degen adamǵa jastaiynan atastyrady. Al Baitemirdiń úsh aǵasy shetinen batyr eken. Bir jolǵy qalmaqtarmen soǵysta Jyrǵaly degen qyzdy qolǵa túsiredi. Ony auylyna jiberip, aǵalary ary qarai soǵysqa ketedi. Osy kezde at jalyn tartyp mingen Báitemir Jyrǵalyǵa jaqyndasyp qoyady. Sonymen aǵalary qyzdy Baitemirge qosady. Múny estigen Qaban jyrau namystanyp, Teke áuletin shappaqqa qol jinaidy. Istiń nasyrǵa shapqaly túrǵanyn sezgen Qoyankóz anasy arqyly ákesine: «Áuelgi aittyrǵan jerim sol eken, men sol jerge baramyn. Kimniń báibishe, kimniń toqal bolaryn uaqyt kórsetedi. Men úshin ákem el arasyna eges salyp, kan tókpesin», – deidi. Sonda Qaban jyrau: «Qoyankóz aqyldy eken ǵoi», – dep meiirimi túsip, batasyn beripti. Sonda Qoyankóz: «Maǵan esh bailyqtyń keregi joq. Tek ózińizdiń asyl múrańyz – darynyńyzdy berseńiz boldy», – deidi.
Sonda Qabekeń: «Qolyńdy jai, qyzym, berdim batamdy» degen eken. Sol kúnnen bastap Qaban jyraudyń aqyndyǵy da, áulieligi de Qoyankózge darypty. Qabekeń: «Meniń aqyndyǵym qyzym men jienderine ketetin boldy» depti. Jyrǵaly da tegin adam bolmaǵan eken. Úzatylyp kele jatqan Qoyankózdiń aldynan kósh jerden shyǵyp, shashuyn ózi shashyp: «Qoyankóz, úlken úige sen laiyqsyń, óitkeni búryn aittyrylǵansyń», – dep, ózi otau úige shyqqan eken. Osydan ekeui ǵúmyr boiy shai despei, tatu-tátti ómir súripti. Keiin sol atadan Jambyl Jabaev tuady.
Baitemir 25 jasynda qaitys bolyp, asy ótken soń auyldastary eki jesirdi ámengerlikke alǵysy keledi. Sonda Qoyankóz Jyrǵaly ekeuinen tuǵan jeti balany kóldeneń tartyp, úlkenderden rúqsat alyp, tórkinine, SHolaq tauynyń etegine kelip qonystanady. Sol jerden Jyrǵaly ekeui beket saldyryp, ony ózi ústaǵan. Ol keiinnen «Qoyankóz beketi» dep atalǵan.
Qajet Andas,
ÓTKENI EREN, KELESHEGI KENEN ERKIN/(Tarihi-tanymdyq kitap)
/Q. Andas/ Taldyqorǵan. «Ofset» baspahanasy, 2023. – 320 bet
ISBN 978-6017646-45-5











