2014 جىلدان بەرى ۇلتتىق قۇندىلىق پەن وتباسى مەرەيىن ناسيحاتتاپ كەلە جاتقان «مەرەيلى وتباسى» بايقاۋىن قاتىسۋشىلار قاتارى بيىل دا تولىعىپ جاتىر. ۆڭىرلەردە ۆتكىزىلگەن بايقاۋ نەتيجەلەرى بويىنشا جەتىسۋ وبلىسىندا توپ جارعان انداس وتباسى بولدى, دەپ حابارلايدى El.kz.
بۇل ەۋلەت بەس عاسىردان بەرگى اتا-بابالارىمىزدىڭ قولدانعان جەدىگەرلەرىن ساقتاپ, بۈگىنگى كۈنگە جەتكىزگەن. حالىق شىعارماشىلىعى مەن قازاق اۋىز ەدەبيەتىن زەرتتەۋگە دەن قويعان وتباسىنىڭ اناسى اۋەسحان ماجايقىزى 72 جاستا. ايتۋىنشا قازىر جاستارعا دەرىپتەپ وتىرعان قولدا بار دۈنيەنىڭ بارلىعىن التايدىڭ ار جاعىنان قىتايدان كۆشكەندە اتامەكەنگە الىپ ۆتكەن ەكەن. انداس ومارقىن اتا 2015 جىلى دۈنيەدەن وزسا دا ۇرپاق ەسىندە مەڭگىگە قالاتىنداي قىزمەت جاساپ, ۆنەگەلى ۇرپاق تەربيەلەگەن. تاريحتا ەسىمى قالار جان ۆز زامانىندا سۋىرىپ سالما ايتىسكەر, جازبا اقىن جەنە تاريحشى بولعان.
«بىز ساقتاعان جەدىگەرلەردىڭ ىشىندەگى ەڭ كۆنەسى سولتانگەلدى بيدىڭ ەرتوقىمى جەنە قۇسبەگى بولعان ۇلتاراق بابانىڭ اڭشىلىق قۇرالى. ودان كەيىنگىسى ەمشىدەن قالعان اعاش ىدىستار. بۇنىڭ بارلىعى بابالارىمىزدىڭ كۆزى. رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ نەگىزى وسى كۆنە جەدىگەرلەردە. كۆبىسىن مۇراجايعا ۆتكىزدىك. قولدا بار دۈنيەنىڭ قالعانىن اتامىز جاساعان. ول كىسىنىڭ بويىندا ۆرىمشىلىك, اڭشىلىق, ۇستالىق قاسيەتتەردىڭ بارلىعى بولاتىن. 3000-عا جۋىق جەدىگەر بولعان ەدى. ەربىر زاتتىڭ ۆز تاريحى بار, ونى جاس ۇرپاق ەستە ساقتاپ, پىر تۇتا ۆزىنەن كەيىنگىلەرگە ۈيرەتىپ جەتكىزۋلەرى قاجەت», – دەيدى اۋەسحان انا.
اتالمىش ەۋلەت تەك جەدىگەرلەردى ساقتاپ قانا قويماعان. جەڭىمپاز دەپ تانىلعان وتباسى مۈشەلەرى بۈگىنگى كۈنگە دەيىن قازاق رۋحانيياتىن جوعارىلاتاتىن 44 كىتاپ جارىققا شىعارعان. سونىمەن قاتار, ۈش اتادان بەرگى قولجازبالاردى دا ۇقىپتىلىقپەن بۈگىنگى كۈنگە جەتكىزگەن.
«مىڭ دانا قولجازبا قۇجاتتارىن ساقتاۋعا ۆتكىزدىك. جەدىگەرلەردىڭ بىر بۆلىگى قحر كۈنەس اۋداندىق مۇراجايىندا ساقتاۋلى. ال 100-گە جۋىعى «اتامەكەن» مەدەني ورتالىعىنىڭ قورىنا تاپسىرعان بولاتىنبىز. قولجازبالار لاتىن, تۆتەشە جازۋمەن جازىلعان. بارلىعى 5 مىڭ بەتتەن ارتىق جازبا بولۋى كەرەك. ىشىندەگى قۇندى دەگەندەرىن ارحيۋكە ۆتكىزۋ ارقىلى بىز قازاقستاننىڭ تاريح قويناۋىن كۆبەيتۋگە ۈلەس قوسۋدامىز. قازىرگى جەنە كەلەر ۇرپاق باعالاپ, قاستەرلەسە ەكەن», – دەۋمەن ەلدىڭ بولاشاعىنا دەگەن ۈلكەن سەنىمىن بىلدىردى.

انداس وتباسى ۈلكەن بىر ەۋلەت رەتىندە قالىپتاسقان. تۆرت كەلىن تۈسىرىپ, ۈش قىز ۇزاتقان وتباسى مۈشەلەرىنىڭ ىشىندە بەس بالاسى مەن ۈش كەلىنى عىلىم ماگيسترلەرى. بالالارىنىڭ ەرقايسى دەرلىك ەربىر سالانىڭ مايتالماندارى. بۈگىندە ۆز ماماندىقتارى بويىنشا قىزمەت اتقارىپ, قازاق ۇلتىنىڭ ۆركەنيەتىن ۆرلەتۋدە ۈلەس قوسۋدا. تۇلعا ەسەبىندە قالىپتاسقان ولار تەربيە مەن تاريح پەن عىلىمدى تانۋعا ۈلكەن ۈلەس قوسقان اتا-اناعا العىستارىن بىلدىرەتىندەرىن جەتكىزدى.
وعان قوسا, بالالارى اعىلشىن, قىتاي, جاپون, ورىس جەنە ۇيعىر, ۆزبەك, قىرعىز سيياقتى تۈركىتىلدەس ۇلتتار تىلىن جەتىك مەڭگەرگەن كۆتپەگەن ەڭبەكتەر شىعارعان. بىرنەشە ەلدە, ەر تىلدە شىعارىلاتىن حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردا 113 عىلىمي تۋىندىلارى جارىق كۆرگەن. بالالارىنىڭ ىشىندە ەل الدىندا جۈرگەن ۇلدىڭ ۈلكەنى قاجەت انداس جۋرناليستيكا سالاسىندا ەرەڭ ەڭبەكتەر اتقارىپ, وتباسىنداعى قۇندىلىقتاردىڭ ارحيۋتە ورىن الىپ حالىقتىڭ تانۋىنا مۇرىندىق بولىپ وتىر.
«ەكەمىز جازۋشى, تاريحشى بولدى. ۆزى قىتايدا جۈرىپ 17 ەڭبەك جازعان. سول ەڭبەكتەرىمەن قاتار ارتىنان كۆپتەگەن قولجازبالارى دا قالدى. قازىرگى كۈنى بىزدىڭ قولداعا جازبالاردىڭ ەڭ كۆنەسى 1930 جىلدان باستالادى. بيىل ەكەمىزدىڭ «تاريح تالعارىندا», «دودا», «جىلدار ىزى» اتتى ۈش تومدىق كىتابىن جارىققا شىعاردىق. ەلى دە قولداعى كۆپتەگەن مۇرالارىمىزدى زەرتتەۋ ۈستىندەمىز. ولاردا بىرنەشە كىتاپ قىلىپ شىعارۋعا بولادى. سونداي-اق, كۆرسەتىلىپ جاتقان قولداۋلار ارقىلى تالدىقورعان قالاسىندا مەملەكەتتىك ارحيۋتە «انداس ەۋلەتىنىڭ وتباسىلىق عىلىمي قورى» اشىلدى. وندا 60-قا جۋىق ىس پەن 3 مىڭعا جۋىق قۇندى قۇجاتتاردى ساقتاۋعا تاپسىردىق», – دەدى ول.
بۈگىنگى تاڭدا جارىققا شىققان تۋىندىلاردىڭ 10-عا جۋىعى ەلىمىزدىڭ ەلەكتروندى كىتاپتار تىزىمىنە ەنگەن. بۇل ەڭبەكتەر ەلدىڭ تاريحىنا تولاسسىز ۈلەس قوسىلۋىنىڭ دەلىلى. قادىرلى ەۋلەت «مەرەيلى وتباسى» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى اتانۋلارى ەدىل. انداس وتباسىنىڭ جەتىستىكتەرى مەن ەل ۆركەنيەتىنە قوسقان ۈلەسى تۋرالى رەسپۋبليكالىق جەنە وبلىستىق گازەت-جۋرنالداردا ماقالالار ۈزبەي جازىلىپ, تەلەارنالاردا سيۇجەتتەر تۈسىرىلۋدە. “جەتىسۋ” تەلەارناسىنىڭ “ۇلت قۇندىلىعى” باعدارلاماسى مەن الماتى وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ “ەلىمە قىزمەت ەتەمىن” اتتى جوبا اياسىندا اۋەسحان ماجايقىزى مەن قاجەت انداس تۋرالى بىرنەشە حابار تۈسىرىلىپ, كۆرسەتىلدى. ەڭبەكتەرى دە ۈنەمى ەلەنىپ كەلەدى. وتاعاسى انداس وماراقىن 2010 جىلى قحر مەملەكەت دەرەجەلى سىيلىعىن السا, انداس وتباسى 2009 جىلى قىتايدا «ۇرپاق تەربيەسىندەگى مەملەكەتتىك ۈلگىلى وتباسى» دەگەن ماراپاتقا يە بولدى. بۈگىندە وتباسى مۈشەلەر وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ماراپاتتاردىڭ جەڭىس تۇعىرىنان تۈسپەي كەلەدى. وسىنداي وتباسى ۆنەگەسىن ەۋلەتتىڭ نەمەرە-جيەندەرى جالعاستىرۋدا.

بۈگىنگە دەيىن جەتكەن كۆزدى ەرى قاراي ساقتاۋ دا ۈلكەن تەجىريبەلىكتى قاجەت ەتەدى. بۇل تۇرعىدا وتباسىنىڭ كىشى كەلىنى اتادان ميراس بولىپ قالعان مۇرانى اپامىزدان ۈيرەنىپ, ارى قاراي جالعاۋدى ۆز مىندەتى دەپ سانايدى.
«وسىعان دەيىن وتباسىمىز دەرىپتەپ كەلە جاتقان قۇندى جەدىگەرلدەردى ەرى قاراي ساقتاپ قالۋعا تىرىسامىز. انامىزدىڭ ايتۋى, ۈيرەتۋى بويىنشا ەربىرىن مايلاپ قاقتاۋ ەدىستەرىن تولىق تۈسىنۋ قاجەت. ەدەت-عۇرىپپەن ساقتاۋعا نيەتىمىز بار», دەيدى كەلىنى.











