Basy: Jetisudyń dalasy jar, Prjeval ueziniń SHyǵys jaǵynda. Tekes dariyasy dúniedegi eń biik Hantáńiri shyńynan bastalady. Jáne dalanyń jan-jaǵy tau jáne qysy-jazy qar úzilmeidi. Suyq jeriniń kóbi qazaq, birazyraq qalmaq túrady. Qalmaq rahymsyz, jaman halyq. Qyrt minezdi, eshkimge jolamaityn halyq. Ol jaqtan qaitqan qazaq-qyrǵyz, qalmaqtan kóp qorlyq kórgenin aitty. Biraq ondaǵy qazaq, sarty da bosqyndardy tonauǵa kelgende qalmaqtan kem soqpapty.
Bosqyndar Aqsu, Úshtúrpan Prjevalь uezderiniń Ońtústik jaǵyna, Tyanь SHanь tauynyń kúngei betinde qashqan. Búl jaqta qar qalyń, kún jyly bolady. Otyryqshy júrty sart, qalmaq, qazaq azyp-tozyp, tonalyp qaitqan.
(Búdan bylai birsypyra jer óship qalǵan)
Tyanь SHanь tauy jal bolyp baryp, Júldyz, Baq degen jerde alasaryp, kezek-kezek jai bolady. Tekes jaǵyndaǵy qalmaqtyń kóbisi egin salmaidy. Aqsu jaǵynda qashqarlyq eginshi halyq bolady. Qúljadaǵy (Tekes) konsul Prudenskii qalmaqtarǵa, ásirese, qytai dúngenderine erik berip qoya berse kerek. Onyń dálelin tauyp, Petrogradqa jedelhat soǵyp mausym aiynda ornyna túsirmek. Qashqar konsuly bosqyndarǵa kóz salyp, Qytai gubernatorynyń aldynda olardy qorǵaǵany bar.
Bosqyn qazaq-qyrǵyz qashyp bara jatqanda jolshybai maldan ábden aiyrylǵan, alyp qashqan bir-eki kiiz, on shaqty uyq, qazan-oshaq, bir-eki kórpe siyaqty nárse. Barǵan jerde joldan aman qalǵan maldy qalmaq tartyp alǵan. Úi-jaiyn tonaǵan, búdan qalǵanyn ashtan óler bolǵan soń, ózderi satqan. Qashyp, bosyp, bireudi-bireu bilmei, bóten adamdar bir-biriniń qyz-qatynyn satqan retteri de bolǵan.
Tekeske barǵan bosqyndarǵa qaraǵanda Úshtúrpan, Aqsu jaǵy búdan táuirirek boldy. Sonda da múnsha kóp ash, jalańash janǵa tamaq, kiim qaidan jetedi? Búlarda ashtyqtan qolyndaǵy mal jáne basqa dúnielerin satqan. Onan soń qyz-qytandaryn sata bastaǵan. Qystan qyrylyp shyǵyp, qystan qysylyp shyǵyp, kóktemde elge qarai shúbyrdy. Jolshybai qalǵan biren-saran malyn óltirip, kempir-shal, bala-shaǵany qyryp qaitty. Búryn myńdap qoi, júzdep jylqy-siyr aidaǵan qazaq-qarǵyzdyń baiy bir-eki tósek-oryn, onshaqty qoi adapǵ jayaulap qaitty. Qaitqan el topyrlap, birine-biri senьei, atadan úl, anadan qyz, auyldan auyr aiyrylyp, toz-toz boldy. Tekeske qashqan qyrǵyzdyń birsypyrasy eline jetti. Jarym-jartysy Jarkent uezine, birsypyrasy Almaty ueziniń SHyǵys jaǵyna keldi. Azyraǵy jolshybai Qúdjada, Ateke qyrǵyzdardyń Qytaida qalǵandary da bar. Jáne 150 úi Almatynyń Batys jaǵynda, Sarbaǵysh (SHabdan áuletteri) alty jerde tozyp júr. Pishpek uezinen qashqan qyrǵyzdardyń Aiteke, Sarbaǵyshtan ózgeleriniń kóbi-aq eline qosyldy. Naryn alabyndaǵy qyrǵyzdardyń kóbi eline keldi. Alaqol, Semiz bel, Zauke, Barsqauyn, Ton, Ekijeti ógiz, Alaholdyń sazynda, Alabashqa keldi. Kúrmekti, Keńsu, Birnazar, Túp, Túrgen qyrǵyzdary Almaty ueziniń SHyǵys jaǵyna keldi. 14 úlys alban óz jerine kelgenimen, búrynǵy jerinen qysylyńqyrap otyr. Joǵaryda aitylǵan elderdiń bárinen qiyn bolǵandar Ton men Alaqolda otyrǵandar. Odan soń Toqpaq tóńiregindegi Sarbaǵysh, Aiteke, SHamsy, Tynaly eli odan táuirirek. Almatynyń kún SHǵysyndaǵy qaityp kelgen qyrǵyz ben adbandar, búlarǵa qatar Qashqardaǵy 3 úlys (Niyazbek, Juanaryq jáne Boryqshy). Kóp elge sińip táuirirek bolǵany Narynnyń 12 úlysy. Pishpektiń juas tau qyrǵyzy ózgelerden táuir.
Qúlja mańynda 700 úi qazaq-qyrǵyz jiyny 2 myń shamaly adam, Aqsu jaǵynda 700 úidei qalypty (Ekijet ógizden 500 úidei). Ár úlystan qalǵan 10-20 úidei tolyp jatyr. Múnyń bárin sanaǵanda, Qytaida áli de bolsa, 7 myńdai adam qalsa kerek. Búlardyń jaiy qaitqandardykindei. Ásirese, nasharlary – Qúlja jaǵyndaǵy qyrǵyzdar.
Byltyr Jetisu oblysynda topalań bolyp, 40 myń úiden asa el qashty. Qansha jan, qansha mol oiran bolyp, tiri qalǵandary biyl biylǵy jazdy kórdi. Qairan júrtym, qairan elim dep kúńirenip jylaǵan dauys qúlaqtarymyzǵa estilip, ókpe-júrekterimizdi lyqytty. Átteń elge jetsek, kóterilip keter edik dep arman qyldy. Jau jaǵadan alǵanda, it etekten alady degenge búl beisharalar taǵy dushar boldy. Jazdai kún bir tambai, salǵan egin qara jer bolyp, shań aspanǵa shyǵyp, shóptiń tamyryna deiin júlynyp, búkil Túrkistan ualayaty Jetisudyń Pishpek, Almaty, Jarkent, Naryn jerleri bári tap-taqyr boldy. Qapal, Lepside búrynǵydai bolmasa, ózderine jeterlik astyq shyqty. Jyǵylǵanǵa júdyryq boldy. Qapal, Lepsiniń mújyqtary astyq satuǵa qyzyqpady. Aqsha alǵanmen aqshaǵa satyp alar búiym bolmady. Eptep satyp alyp tasuǵa kólik tabylsa, jolshybai kólikke shóp tieitin boldy. Qazyna júmysy men poselke atymen júrgen adamdar Lepsi men Almaty arasyna (500 shaqyrym) 17 kún júretin boldy. Búlar eń shapshań júrdik degenderimiz. Áulie Atadan temirjolǵa sheiin (90 shaqyrym) 100-200 som bolatyn boldy. Osyndai qiyamet qiynshylyq basqa tústi. Qashqan qyrǵyzdardyń jaiyn qarasaq, jan-jaǵynan qamau siyaqty kórinip túr. Kún Batys jaǵynda Pishbek, Merke, Áulie ata, búkil Túrkistan, ash jolda júp joq, poshta attary qyryldy. Búl jaqtan astyqqa ketedi dep bolmaidy. Ash hylyq, óz ústine astyq jibermeidi. Qyrǵyzdyń Soltústik jaǵynda ash Toqpaq, búgin bolma sa, erteń ashtyqqa kiresiń dep qimyldap otyrǵan Almaty, ash Jarkent, búlardan asyryp astyqty Qapaldan tauyp alyp, qyrǵyzǵa jetkizedi-au dep oilai almaimyz. SHyǵys jaǵynda Ystyqkóldiń túkpirinde byltyrdan tyǵylyp qalǵan qyrǵyzǵa ósh krestьyandar, byltyrǵy kórgen oqiǵalardy úmytpai, astyqtaryn bermei jáne jibertpei otyr. Satyp alyp qoiǵan aistyqtardy alyp beredi degen soldat jáne atty qazaq olardyń sózin sóilep otyr. Búl astyq kóp bolmasada birsypyra ash qyrǵyzǵa táuir bolar edi. Ońtústikte Qashqar múnda mandymdy astyq kórinbeidi. Bir jaǵynan Rossiyanyń Qytaiǵa satatyn nárseleri senimnen joǵalǵan. Bizdiń 1 som aqshamyz onda 10-12 tiyn, myń somymyz onda júz myń somnyń ornyna júredi. Búlai bolǵan soń o jaq, bu jaqtan dáme etuimiz bekerge tán bolyp túr. Joǵarǵy sebepke, aitylǵan sózderge qaraǵanda qyrǵyzdardyń jailary bylaisha bolyp túr: 10 úlys Pishpektiń tau qyrǵyzdarynda óz kúnin ózi kóre alatyn azyn-aulaq astyq bar. Narynnyń 12 úlysy bizdiń sózimizge toqtam qylyp, bereke-birlik aityp, óz arasynan izdeu qyldy. Bidai jiyp, aqshaǵa baǵalap, aralaryndaǵy ash-jalańashqa berip jatyr. Jáne 2-3 myń puttai astyqty Qoshqardaǵy 3 úlys aǵaiyndaryna jiberdi. Tártipti el, aldynda inabatty SHoqa batyrdyń balasy Qahtydai adamdar jáne kazak ofitseri Pikimovtai komissar bolyp, Búl Naryn jaǵynan kóńilimiz kóterilgendei boldy.
Eń qiyn bolyp túrǵan Alaqoldaǵy – 7 úlys qyrǵyz. Búlardyń komissaryna 60 myń som jiberip edik. Astyq satyp ala alǵan, ala almaǵanyn bilmedik (Narynǵa 40 myń jiberdik), Toqpaq tóńiregindegi qyrǵyzdar úshin Pishpek komissaryna 60 myń som jiberdik. Búl jerde bidai bolmasa da, jaqyndaǵy dúngenderde kúrish kóp eken. Jarkent uezindegi qyrǵyz, qazaq úshin 60 myń som jiberdik. Jarkent komieti (Ásirese doktor Taubek Esenqúlov) jazdai ayanbai astyq tasyp júr. Qúljadaǵy jańa konsulǵa sonda qalǵan qazaq-qyrǵyz úshin 60 myń jiberdik. Jańa úkimet shyǵarǵan 5 milliondy, bosqynnan qalǵan qazaq-qyrǵyzdardy endi búdan bylai tiri saqtauǵa jaratpaqshy boldy. Jetisudan keibiri tysqary jibertudi qoiǵyzyp, bárin satyp alyp, bosqyndarǵa taratpaqshy boldy. Biraq 5 million qysqa qarsy kelip, arzan uaqytta, bar uaqytta ásh nárse ala almadyq. Qolymyzdan kelgenshe qyldyq. Biraq jazǵa sheiin qanshasy tiri qalyp, qanshasy qyrylaryn boljai almaimyz. Joǵarǵyǵa qaraǵanda, qashqandardan 47 % qyrylǵan. Qys qatty bolsa, azyq-túlik tasu qiyn bolsa qyrylǵannyń esebi 60 protsentke jeter. Odan Qúdai saqtasyn. Talai ólim-jitimnen qalǵan, talai qorlyq-zorlyq kórgen beishara tiri bauyrlarym endi aman qalsyn dep tileimiz.
Endi byltyrǵy bolǵan búlinshilikte halyqtyń ózine tigen shyǵyndaryn kórseteiik:
1) qashqan tútin shamasy 40 myń. Maldyń bárin atqa baǵalaǵanda – Jarkent uezinde úi basyna – 21 at eken. Perjevalь, ásirese Naryn onan bai bolmasa, kedei emes edi. Úi basyna – 20 at dep esep qylsaq, at baǵasyn 10 somnan salsaq (búl az salǵan), bir úidiń maly 1000 som – bári (1000h40000) 40 million.
2) Maldan basqa sharuashylyǵy – úi jai, egin, taǵy ózgelderi (Jetisu qazaq-qyrǵyzdyń pud jiyny) 24,5 % jáne maly 73,5%. Múndai bolǵanda, múnysy 13,5 million.
3) Ózge Rossiyada qalǵan Qytaiǵa jetpei qaitqandary 5 myńdai, 500 somnan sanaǵanda 2,5 million. Barlyǵy 56 million som. Krestьyandardyń kórsetken ziyany – 32 million, jinaqtaǵanda 30 million som. Búzylǵan kópirler, joldar jáne búl turaly shyqqan shyǵymdar 4 million – sonda barlyǵy 90 million bolady. 90 million búlinshilik ziyany kóp bolsasa, az emes.
Madiyar.
«Qazaq» gazeti, №255, 2-3-better.
Túp núsqa arab harpinde.
Audarǵan Qajet Andas.
POLOJENIE KIRGIZ-KAZAHSKIH BEJENTSEV
SEMIRECHENSKOI OBLASTI
Semirechinskii krai – goristyi. Na vostochnoi storone Prjevalьskogo uezda. Zemli Tekesa nachinayutya s samogo vysokogo pika – Han–Tengri. Okrujeny gorami. Na vershinah i zimoi i letom lejit sneg.
V holodnyh raionah projivayut kazahi, estь kalmyki. Kalmyki – bezdushnyi, plohoi narod. Vspylьchivyi, ni s kem ne obshayushiisya narod. Vernuvshiesya s teh mest kirgiz-kazahskie bejentsy, govoryat o mnogih bedah i stradaniyah, kotorye prichinili im kalmyki.
Pri grabejah bejentsev, ot nih ne otstavali tamoshnie sarty i daje kazahi.
Bejentsy bejavshie v gory Tyanь-SHanь, ostanovilisь na ego vostochnoi storone, k yugu ot Aksuskogo, Ushturpanskogo i Prjevalьskogo uezdov. Zdesь mnogo snega, no teplaya pogoda. Osedlye narody-sarty, kalmyki, kazahi.
Bejentsy vernulisь obratno, bez skota, bez imushestva, ograblennye, golodnye.
Gory Tyanь-SHanь tyanutsya do mest nazyvaemyh Juldyz, Bak. Kalmyki projivayushie v Tekesskoi storone, v osnovnom ne zanimayutsya zemledeliem. A kashgartsy (Aksu) – zemledelьtsy. Konsul Prodyanskii nahodyashiisya v Kulьdje (Tekes) blagosklonno otnositsya k kalmykam, osobenno k kitaiskim dunganam, predostaviv im nekotorye lьgoty. Narod sobiraetsya podatь na nego jalobu v Petrograd (telegrammoi), ukazav na ego nechestnostь, i prositь otstranitь ego ot del. Kashgarskii konsul vidya polojenie bejentsev, zashishal ih, zastupalsya za nih pered kitaiskim gubernatorom.
Kirgiz-kazahskie bejentsy, v puti poteryali pochti vesь svoi skot, imushestvo, ih postepenno nastigali russkie otryady i grabili.
Ostavalosь – para voiloka, desyatok jerdei dlya yurty, posuda, odna-dve sukna napodobie odeyala. Na kitaiskoi territorii utselevshii skot zabrali kalmyki, razgrabili nehitryi skarb. Ostatki nachali prodavatь sami bejentsy, daby ne umeretь s golodu. Byli sluchai prodaji jenshin.
Po sravneniyu s bejentsami pribyvshimi v Tekes, polojenie bejentsev popavshih v Ushturpan, Aksu nenamnogo luchshe. No kak prokormitь stolьko golodnyh lyudei, vo chto ih odetь? I oni toje prodavali ostatki skota, imushestva, nachali prodavatь jenshin. Koe-kak perezimovav, chutь ne vymerli, vesnoi dvinulisь obratno na svoi zemli, no namnogo menьshei chislennostьyu. Smertyam ne bylo kontsa – stariki, deti, bolьnye…
Kirgiz-kazahskie bai u kotoryh ranьshe byli mnogochislennye stada, teperь bredut peshkom za pyatьyu-desyatьyu baranami.
Istrepannyi golodnyi narod vozvrashalsya na svoyu Rodinu. Bejavshie iz Tekesa kirgizy doshli do svoih zemelь. CHastь iz nih pribyla v Jarkentskii uezd, a chastь k vostoku ot Almatinskogo uezda. Estь i nevozvrashentsy, ostavshiesya v Kulьdje. Ostalisь kirgizy i v Kitae. I eshe 150 domov – k zapadu ot Almaty. Kirgizy Sarbagysha (iz roda SHabdan) brodyat v poiskah pristanisha. Bejentsy iz Pishpekskogo uezda vossoedinilisь so svoim narodom, krome bejentsev Aiteke,Sarbagysha. Narynskie kirgizy v bolьshinstve svoem, toje vernulisь k svoim. Bejentsy Alakola, Semizbela, Zauke, Barskauyna, Tona, Ekijety Oguza ostanovilisь na territorii Alakola.
Alabashtsy pribyli v Ton. Kirgizy Kurmekty, Kensu, Birnazara, Tupa, Turgenya pribyli v Almatinskii uezd. Albany 14-ti volostei, hotь i vernulisь k sebe, no raspolojilisь nemnogo v storone ot prejnego mesta.
Iz vseh perechislennyh, osobo postradavshimi yavlyayutsya bejentsy nyne nahodyashiesya v Alakole i Tone. Byvshee naselenie okrestnostei Tokpaka – Sarybagysha, Aiteke,SHamsy, Tnaly, hudo – bedno osvoilosь.
Vernuvshiesya kirgizskie bejentsy, albany, i bejentsy pribyvshie iz Kashgara (3-ulusa-Niyazbek, Juanaryk, Borykshy) takje postepenno nalajivayut svoi byt.
Prinyatye svoim narodom 12 Narynskih volostei, takje Pishpekskie kirgizy prihodyat v sebya, po sravneniyu s drugimi ih polojenie luchshe.
V okrestnostyah Kulьdji 700 domov, okolo 2000 kirgiz-kazahov, v Aksuskoi storone ostalisь 700 domov, (iz Ekijet oguza – 500 domov).
Ostavshihsya po 10-20 domov s kajdoi volosti ochenь mnogo. Esli vseh ih pereschitatь, to okajetsya, chto v Kitae ostalisь eshe okolo 7000 chelovek. Ih polojenie ne luchshe vernuvshihsya. Osobenno ploho delo u Kulьdjinskih kirgizov.
V proshlom godu v Semirechenskoi oblasti byli pogromy, goneniya, i bolee 4000 domov bejali. Skolьko lyudei poleglo. Plach o neschastnyh kazahah, plach o budushem svoego naroda, ne mojet ne volnovatь dushu. Oni jivy byli edinoi tselьyu, – doiti, dobratьsya do svoego naroda, znali, chto bratьya ih ne brosyat v bede, podderjat. Kak govoritsya: «Kogda vrag hvataet tebya za gorlo, a sobaka kusaet tebya za nogu» tebe pomojet brat.
Tak i etih neschastnyh jdala novaya beda – vse leto ne bylo ni kapli dojdya, vesь posev zasoh na kornyu. Vsya Turkestanskaya zemlya – Pishpek, Almaty, Jarkent, Naryn, vezde golaya zemlya. V Kapale, Lepsy, toje net urojaya, hvatit tolьko dlya sebya. Zdeshnie mujiki ne toropyatsya prodavatь urojai, da i ne budut. Potomu, chto na vyruchennye denьgi kupitь nechego.
Esli vyezjali iz Lepsy v Almaty (500 km) po gosudarstvennym delam, na loshadyah putь zanimal 17 dnei. I eto – bystrym hodom. Ot Aulie – Ata do jeleznoi dorogi (90 kilometrov) 100-200 rublei. Vot takie trudnosti, vot takie tseny svalilisь na nashi golovy.
Kak pomochь kirgizskim bejentsam. Na zapade – Pishpek, Merke, Aulie Ata, vesь Turkestan, vsyudu golod, pochtovye loshadi pali. Nelьzya skazatь, chto otsyuda poidet pomoshь. Kakuyu pomoshь mojet okazatь golodnyi narod. S severnoi storony – Tokpak, ele svodyashie kontsy s kontsami polugolodnyi Almaty, golodnyi Jarkent. My ne mojem daje predstavitь, chto hleb naidut v Kapale i dostavyat ego golodayushim kirgizam. S vostochnoi storony spryatavshiesya u Isykkulya, vrajdebno otnosyashiesya k kirgizam, russkie krestьyane, kotorye do sih por mstyat za proshlogodnie pogromy, pryachut svoi urojai i navryad li pomogut. A nadeyatьsya na to, chto soldaty i konnye kazaki pomogut zabratь u russkih krestьyan kuplennyi urojai, ne stoit, oni na storone krestьyan. Etot hleb, hotь ego i nemnogo, ochenь neobhodim golodayushim kirgizam.
S yujnoi storony – Kashgar, zdesь toje s hlebom napryajennoe polojenie. Izlishkov net. S odnoi storony tovary postavlyaemye Rossiei Kitayu ne polьzuyutsya sprosom. Nash odin rublь tam stoit 10-12 kopeek, okazyvaemaya pomoshь budet v desyatь raz menьshei. Tak, chto ne stoit dumatь, chto budet okazana pomoshь gosudarstva s takimi ubytkami. Ishodya iz perechislennogo mojno podytojitь, chto polojenie kirgizov takovo: U 10-ti Ulusov Pishpekskih gornyh kirgizov estь vozmojnostь kak-to prokormitь sebya nekotoroe vremya. 12 narynskih ulusov, prislushavshisь k nashim slovam, nachali sbor urojaya (hleba) vnutri sebya, proizveli otsenku, nachali vydavatь golodayushim. Takje otpravili 2-3 tysyachi pudov bratьyam treh ulusov, nahodyashihsya v Kashgare. My s uvajeniem otnosimsya k drujnomu, «splochennomu narodu Naryna, kotoryi provodit blagorodnuyu rabotu vo glave s Kahtydai SHakabatyruy,kazatskogo ofitsera, komissara Pikimova.
My ne perejivaem za nih. Samoe tyajeloe polojenie u kirgizov 7-mi ulusov v Alakole. My poslali ih komissaru 60 000 rublei. Neizvestno kupil on na nih prodovolьstvie, hleb, ili net. Ksati, v Naryn my poslali- 40000 rublei. Dlya kirgizov golodayushih v okrestnostyah, Tokpaka, my poslali 60000 rublei Pishpekskomu komissaru. Esli tam net zerna, to mojno kupitь risu sosednih dungan, u nik horoshii urojai. Risa mnogo. V Jarkentskii uezd poslali 60000 rublei dlya golodayushih kirgiz-kazahov. Jarkentskii komitet (osobenno doktor Taubek Esenkulov) vse leto vedet raboty po perevozke hleba. Konsulu v Kulьdje vyslali – 60000 rublei dlya pomoshi ostavshihsya tam kirgiz-kazaham.
Vydelennye novym pravitelьstvom 5 millionov rublei prednaznachalisь dlya spaseniya ostavshihsya v jivyh bejentsev.
Nekotorye v Jetysu predlagali pokupatь prodovolьsvie, hleb, odejdu, v obshem pokupatь vse, i raspredelyatь ih sredi bejentsev. No denьgi postupili lishь pered samoi zimoi, poetomu my ne mogli zakupitьsya, poka vse bylo deshevle i vse mojno bylo naiti. No my rabotaem, i delaem vse vozmojnoe, odnako ne mojem skazatь, chto vse bejentsy utseleyut.
Ishodya iz privedennyh ranee dannyh 47 protsentov bejentsev ne dojili do segodnyashnego dnya. Esli zima budet surovoi i budut trudnosti s perevozom prodovolьstviya, to vozmojno chislennostь umershih sredi bejentsev mojet vyrasti do 60 protsentov. Da hranit Allah ot takogo. My molimsya, i delaem vse vozmojnoe, chtoby hlebnuvshie stolьko gorya, nashi neschastnye bratьya byli jivy.
A teperь privedem nekotorye dannye i podschety ubytkov ot proshlogodnei smuty.
1) Kolichestvo hozyaistv bejentsev – okolo 40000. Kolichestvo skota v pereschete na stoimostь odnoi lashadi:
Na odnu semьyu – Jarkentskii uezd – 21 loshadь Prjevalьskii uezd, osobenno Narynskii uezd ne bednee, primem – 20 loshadei na semьyu,
TSena loshadi – 10 rublei (eto deshevo)
Skot odnogo doma stoit – 1000 rublei
Vsego (1000h4000) – 40 millionov rublei.
2) Poteri krome skota (imushestvo, urojai i dr.). Urojai kirgiz-kazahov Semirechьya – 24,5 %, razrushennye, razgrablennye hozyaitsva, doma – 73,5%.
Eto sostavit – 13,5 millionov rublei.
3) Obosnovavshiesya v drugih mestah, ne doshedshie do Kitaya vozvrashentsy – okolo 5000, primem 500 rublei na dom – 2,5 milliona rublei.
Vsego – 56 millionov rublei
Usherb nanesennyi krestьyanami – 32 milliona rublei (okruglyaem – 30 millionov).
Razrushennye postroiki, mosty, dorogi i drugoi usherb – 4 milliona rublei.
Vsego – 90 millionov rublei.
90 millionov usherba, esli ne bolьshe.
CHislenostь kirgiz-kazahov – 5 millionov chelovek
Postradavshih – odna pyataya chastь – eto 1 million chelovek. Usherb na kajdogo primem, samuyu malostь – 15 rublei, eto budet 15 millionov rublei (eto za odin god).
Madiyar
Gazeta «Kazah», №255. str.2-3.
Material podgotovlen po perevodu Kajeta Andasa.
Perevod na russkii yazyk – Sabyrjan Kaliev.
Istochnik: informatsionnoe agentstvo “Q-Andas”.
Jalǵasy bar…











