باسى:
بۇل اعاش تەڭەنە ارعى اتامىز ۇلتاراق باتىردان بىزگە دەيىن جەتكەن تابارىك. قىزايلار توقتابارلىقتا تۇرعاندا 1860-1865 جىلدارى شاۋەشەك قالاسىندا تسين وكىمەتىنە قارسى بور باتىر مەن قوڭىز باتىر (قۇربان قاجى) باسشىلىعىنداعى كوتەرىلىسكە قىزايلاردا قاتىسقان. وعان ءبىر دالەل رەتىندە بايەكە بولىستىڭ مانساپتان قالۋىنا سەبەپكەر بولعان مىنا ءبىر تاريحي جاعداي دا دالەلدەپ بەرەدى.
ءبىر دە ىلە گەنارال مەكەمەسىنىڭ تارباعاتايداعى ءىس باسقارماسىنىڭ جاۋاپتىسى چي ءلۇن بايەكە بولىسپەن رەنجىسىپ قالىپ، ونى بولىستىقتان قالدىرۋدىڭ سىلتاۋىن ءبىر رەتكى سەزدە:
– سەن ۇكىمەتىمىزدىڭ شاۋەشەكتەگى قورعانىس ورنىنا باي يان حۋ (بور باتىر) مەن قوڭىز باتىردى ايداپ سالىپ، بۇلىك تۋدىرماپپا ەدىڭ قالىق اتتى قازاقتاردىڭ ىشىندە توڭكەرىسشىلەردى باستاپ، «اىلايلاپ، قىزايلاپ» شاپقانداعى داۋىسىڭ ءالى مەنىڭ قۇلاعىمدا جاڭعىرىپ تۇر. تسين حاندىعىنا قارسى بۇلىككەە قاتىسقانسىڭ، سەنى جازالايمىن»، – دەپ جاساۋىلدارىنا بۇيرىق بەرىپ، بايەكەنى اباقتىعا جاپتىرادى. كەيىن قۇدايمەندە تورە، ساسان، بۇقاش، شانتۋ، شىدە، سىلامجان قاتارلى ەل اعالارى ۇلىقپەن تىلدەسىپ، پارا بەرىپ، بايەكەنى تۇرمەدەن شىعارىپ الادى. مىنە، بۇل دەرەكتە قىزايلاردىڭ شاۋەشەك كوتەرىلىسىنە قاتىسقانىن ايعاقتايدى. ەل ارسىندا بۇدان وزگەدە تالاي قىزىق اڭگىمە بار. بىراق، ونى بىلەتىن كونەكوزدەردىڭ كوبى بۇگىن ومىردەن ءوتىپ كەتتى.
سول كوتەرىلىسكە بابامىز ۇلتاراق باتىردا قاتىسىپ، تالاي شەپتى بۇزىپ، ەرلىگىمەن تانىلعانى انىق. سول جورىقتاردا بابامىز قاراكەرەيدىڭ انداناس (انداس دەپتە اتالادى) باتىرىمەن ۇزەڭگى سوعىستىرىپ، قۇشاق ايقاستىرعان دوس بولىپتى. كەيىن انداناس باتىر جورىقتا ءجۇرىپ، تسين اسكەرلەرىمەن جالعىز ءوزى شايقاسىپ جۇرگەندە، ابايسىزدا قۇيعا باتىپ، قاپىسىز قايتىس بولادى. سول دوستىعىنىڭ قۇرمەتىنە ءبىر بالاسىنىڭ اتىن انداس دەپ قويامىن دەپ سەرت ەتكەن ەكەن. سول ەسىم ماعان بۇيىرىپتى. سول سوعىستا جۇرگەندە بابامىز بۇل اعاش تەگەنەنىڭ شاۋەشەكتەگى ءبىر اعاش شەبەرىنە جاساتقان ەكەن. بالا كەزىمىزدە تەگەنەنمەن قاتار ءشومىشى، ساپتاياعى، تاعى دا باسقا اعاش ىدىستار بولۋشى ەدى. مادەني توڭكەرىس كەزىندە ءبىر رەتكى ءۇيدى ءتىنتۋ كەزىندە وسى تەگەنە عانا امان ساقتالىپ قالدى. ونىڭ دا سەبەبى بار ەدى. جارىقتىق شەشەمىز تۇرمىسقا ءسال ۇقىپسىزداۋ ادام بولدى. سول كۇنى تەگەنگە قۇيعان ايرانى اشىپ كەتىپ، وىن دەر كەزىندە جۋۋدان ەرىنىپ، اكەم تۇسكى اسقا كەلىپ-كەتكەنشە جاسىرا تۇرماق بولىپ، تەگەنەنى ات قورعا اپارىپ، بەتىن شوپپەن باستىرىپ قويا سالادى. تىنتۋشىلەر بۇنى كورمەي قالادى. كەيىن تىعىپ، جاسىرىپ، وسى كۇنگە جەتكىزدىك. ءبىر قىزىعى بۇل تەگەنەنىڭ بوياۋى وسى كۇنگە دەيىن ءالى سول قالپىن بۇزعان جوق.
جادىگەر بۇگىندە انداس وتباسى قورىندا ساقتاۋلى تۇر.

تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9، ISBN 978
https://kazneb.kz/ru/bookView/view؟brId=1657755&simple=true#
جالعاسى بار…











