كىم، نە بەردى؟
بۇل ويىننىڭ بىرنەشە ءتۇرلى نۇسقاسى بار. الايدا، بۇل نۇسقا ءبىزدىڭ ورتامىزدا كەڭ تارالعان. ول نەگىزىنەن بالالاردىڭ تابيعاتقا، قورشاعان ورتاعا، تۋعان جەرگە ەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن تۋدىرۋدى ماقسات ەتە وينالاتىن تويىن.
جۇمباعىمنان ءجۇتىلدىم،
ورگە قاشىپ قۇتىلدىم.
قوينىم تولدى جەمىسكە،
جەمىسىمدى جەرگە بەردىم.
جەر جۇسانىن بەردى.
جۇساندى قويىما بەردىم.
قويىم قوزىسىن بەردى.
قوزىمدى اپاما بەردىم.
اپام قارا سيىردىڭ ءسۇتىن بەردى.
ءسۇتىمدى پىسىرىپ وتىرسام،
كوبەلەك كەلىپ كولىپ ەتتى.
كوبىگىن ءىشىپ ول كەتتى.
جاپالاق كەلىپ جالىپ ەتىپ،
جارىمىن ءىشىپ ول كەتتى.
ساۋىسقان كەلىپ ساڭق ەتتى،
سارقىتىن ءىشىپ ول كەتتى.
قارعا كەلىپ قاڭق ەتتى،
باسىنا ءشومىش تاڭق ەتتى.
الدىرىق، بۇلدىرىق
ءسابيدىڭ ءتىلىنىڭ تەز شىعۋى ءۇشىن وينالاتىن ويىننىڭ ءتۇرى. ءۇيدىڭ ىشىنەن كىشىگىرىم ءۇي جاساپ، بالالار سوعان كىرىپ، شىعىپ وسى ولەڭدى ايتادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ ءتىلى سوزگە بەيىمدەلىپ، جاتتىق، تازا سويلەۋگە جاتتىعادى.
اعاتايىم، بۇعاتايىم،
سارى اتانعا جۇك ارتايىن.
حان قايدا كەتتى.
تۇزعا كەتتى.
قاشان كەلەر؟
جاز كەلەر، جاز كەلمەسە، كۇز كەلەر.
الدرىق، بۇلدىرىق،
سەن كىرىپ سەن شىق.
كۇش سىناسۋ
بۇل قازاق بالالارىنىڭ اتكەنشەكتىڭ ەكى باسىنا وتىرىپ الىپ، وينايتىن ويىنى. وسى ارقىلى ولاردىڭ اقىل-ويىن جەتىلدىرىپ، سەزگىرلىگىن ارتتىرادى.
اق تەرەك كوك تەرەك،
شاۋىپ الدىم بايتەرەك.
قانجىعادان قان شىقپاس،
توقىمدىقتان تەر شىقپاس،
قابىرعالى، كامشالى،
جامان تورعاي شامشالى.
قارا سۋدان حات كەلدى،
حات بىزگە باپ كەلدى.
بەسىك جىرى
بەسىك جىرىنىڭ دا سان ءتۇرلى نۇسقاسى بار. بۇل ءبىز وسكەن وڭىردە كەڭ تاراعان ءتۇرى. مۇندا ءسابيدىڭ اتا-اناعا وپالى، ەل-جۇرتىنا جاعىمدى، كوكىرەگى وياۋ، تۋعان جەرىنە دەگەن قۇرمەتى ەرەك بولۋىن ارمانداعان جىر ءتۇرى. بەسىك جىرىن تەك اپالار عانا ايتپاعان ءسابي ومىرگە كەلىپ، شىلدەحانا كۇزەتكەن دە بالالار ەكىگە ءبولىنىپ الىپ، وسى جىردى جاتقا ايتىپ سايىسقا تۇسەدى. وعان ۇلكەندەردە قوسىلىپ، جاڭا شۇماقتار ەنگىزىپ، ءتۇرىن، مازمۇنىن بايىتا بەرەدى. «ەل بولامىن دەسەڭ بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن ماقالدىڭ ءتۇپ-توركىنى وسىنى كورسەتەدى. بەسىك جىرىن ايتۋدى قازىردە جالعاستىرۋ كەرەك.
ءالدي-ءالدي اپپاعىم،
قويدىڭ ءجۇنى قالپاعىڭ.
قۇرىم كيگىز تۇبەگىڭ،
اسىق جىلىك شۇمەگىڭ.
تالدان يگەن بەسىگى،
اپاسىندا نەسىبى.
جاقسى بولىپ ەرجەتسەڭ،
قەتپەس اتا ەسىمى.
ءالدي-ءالدي، ءالدي قاق،
ۇلكەن بولىپ جىلقى باق.
قاس، كۇنەستىڭ بويىنان،
قاسقىر مەنەن تۇلكى قاق.
ءالدي-ءالدي بوپەشىم،
قاراشىعىم كوكەشىم.
قاي ۋاقىتتا ەرجەتىپ،
ادام بولار ەكەنسىڭ.
ءالدي-ءالدي ابايىم،
اتقا توقىم جابايىن.
سەنىڭ شەشەڭ قىدىرماش،
قايدان ىزدەپ تابايىن.
ءالدي-ءالدي، اق بوپەم،
اق بەسىككە جات بوپەم.
قۇنان قويدى سوي بوپەم،
قۇيرىعىنا توي بوپەم.
ءتاي-ءتاي بالام، ءتاي بالام،
قۇيرىعىڭا ماي بالام.
قاز-قاز بالام، قاز بالام،
قۇلىنشاعىم تاي بالام.
ءالدي-ءالدي، اق بوبەك،
قۇنان قويدى سوي بوبەك.
قۇيرىعىنا توي بوبەك،
مەن ءبىر جاققا كەتكەندە،
ءبىر جاپىراق قوي بوبەك.
ءالدي-ءالدي، اپپاعىم،
قوزى ءجۇنى قالپاعىم.
قويدىڭ ءجۇنى بايپاعىم،
ەشكى ءجۇنى ارقانىم.
جىلقى ءجۇنى شىلبىرىم،
تۇيە ءجۇنى كەبەنەك.
سيىر ءجۇنى پومەزەك،
وينا بالام ورمەلەپ.
بالام مەنىڭ قايدا ەكەن،
بالام مەنىڭ تويدا ەكەن.
تويدا ناعىپ ءجۇر ەكەن،
الما تەرىپ ءجۇر ەكەن.
الماسىنان قانە ەكەن،
جاڭا تەرىپ ءجۇر ەكەن.
وسىدان كەيىن جىر اياعىن انانىڭ اق تىلەگىمەن جالعاسى كەتەدى:
الديلەگەن اپاسى،
ەرجەتكەندە دانا بول.
جەل جاعىما پانا بول،
كۇن جاعىما سايا بول.
ءالدي بالام بولارسىڭ،
ءتىرى بولساڭ تولارسىڭ.
جامان استەن اۋلاق قاش،
جاقسى جۇرسەڭ وڭارسىڭ.
ءالدي بالام ەسەن بول،
ءتىلىڭ جۇيرىك شەشەن بول.
ەرجەتكەندە ەستى بول،
كورە-كورە كوسەم بول.
ءالدي بالام وقىرسىڭ،
ۇققانىڭدى توقىرسىڭ.
ەرتەڭ ادام بولارسىڭ،
قۇشاعىمدا وتىرسىڭ.
ءالدي بالام باتىر بول،
باسقا سايا شاتىر بول.
باتىر بولىپ ەرجەتسەڭ،
ازاماتسىڭ اقىل مول.
ءالدي بالام جىلاما،
جىلاعانىڭ بولاما.
بوران سوقتى دالاعا،
توڭاسىڭ وعان قاراما.
ءاللاي بالام ەركەسىڭ،
جۋىپ قويدىم كورپەسىن.
كوتەرەيىن كوكەشىم،
توڭدىرمايىن جەلكەسىن.
ءالدي بالام اپپاعىم،
قوزى ءجۇنى قالپاعىڭ.
ءوز ورنىڭدا ۇيىقتاشى،
بەسىگىڭ بار شاپ-شاعىن.
ءالدي بالام كۇنىشىم،
دەم الىسىم تىنىسىم.
قۇدايىم بەرگەن قارعاشىم،
باق داۋلەتىم ىرىسىم.
وسىلايشا، بەسىك جىرىن تىڭداپ، ونى ءوزى ويناپ ەرجەتكەن بالا وسكەندە ۇلشتىنا ادال، سالت-داستۇرگە جەتىك، ازاماتتىعى مەن مارتتىگى قاتار جەتىلگەن ادام بولىپ ەرجەتەدى.
