Iá, «Ónerdiń joly auyr jol», – dep hakim Abai aitqandai, onyń biigine tek qajyry men qairaty bekem, jolai kelgen qiyndyqqa moimaityn bir betkei jandar ǵana shyǵa alatynyn ómir san márte dáleldep berdi. Múny elu jyldyq izdenisin osy salaǵa arnaǵan Dina NÚRǴALIQYZYNYŃ eńbek jolynan ańǵaruǵa da bolady. «Árkimniń tuǵan jeri mysyr sháћari» demekshi, adam balasyna kindik qany tamyp, kindik bauy kesilgen jerdiń ystyq bolatyny anyq. Dina apamyz 1940 jyly qazirgi Múqyry auylynda dúniege keldi. Biraq balalyq, jastyq shaǵy búginderi Zyliha Tamshybaeva auyly atanyp ketken Amangeldi auylynda ótedi. Óitkeni, ákesi Núrǵali Álishev osynda kóp jyldar bas esepshi bolyp júmys istegen. Otan qorǵauǵa da osy auyldyń azamattarymen birge attanyp, ot pen oqtyń arasynan aman-esen auylǵa oralady. Alaida, soǵys salǵan jaraqattyń saldarynan 1946 jyly dúnie salady. Endi ǵana 6 jasqa shyqqan qyz bala sheshesiniń tárbiesinde ósedi.
– Dei túrǵanmen, auyl arasy emes pe? Ol kez búgingidei bailyqqa bola bauyryn úmytyp ketetin zaman emes. Bauyrmaldyq pen tuystyqtyń úiyǵan shaǵy. Úlkendi imanyndai syilap, kishini kóziniń qarashyǵyndai qorǵashtaudy abyroi dep biletin tús edi. Tuysqandar, kórshi-qolań kómegin ayamady. Ásirese, Qojahmet Álishev atamyz kóp súieu boldy. Nesin jasyraiyn, sonau otyzynshy jyldary jeti balasyn jelkildetip ósirip otyrǵan otbasydan 1932-33 jyldardaǵy asharshylyqta ákem men osy inisi ekeui aman qalǵan eken. Olar san qiyndyqty bastan keshirip, endi ǵana jetilgende ákemdi qatal taǵdyr aldy da ketti. Taǵy da shańyraǵymyzǵa qara búlt úiirilip, qala berdik. Biraq ómirge qaisarlana úmtyluǵa tura keldi. Meniń keiingi kúnderdegi kezdesken qiyndyqqa moiymai, alǵan betimnen qaitpaityn minezim osy kezde qalyptasqan shyǵar, – dep kúrsindi apamyz.
Iá, múndai taǵdyr sol tústaǵy adamdardyń árbiriniń basynda bar edi. Sondyqtanda «Kóppen kórgen úly toi» olardy basqasha ómirge, senimge baulydy. Aldaǵy kúnge degen armanmen ózin qamshylady, jigerin janydy. Endi bir jaǵynan, sol tústaǵy qazaq auyldarynyń deni soǵystyń azaban basynan keship jatty. Búl da bala júrektiń qaiǵysyn jeńildete tústi. Onyń ústine, soǵys órtin kórip, auylǵa tiri oralsa da, auru arqalap qaitqan azamattardyń qinalysyn kórip óskendikten be bolashaqta dáriger bolsam dep armandady. Taǵy da soǵan ózin daiyndai bastady. Biraq orta mektepti bitirip, qújattaryn Almatydaǵy medinstitutqa tapsyrǵanymen, oquǵa qabyldanbai qaldy. Osydan keiin óner jolynda baǵyn synap kóruge bekindi. Nátijesinde, 1956 jyly halyq ártisi, qazaqtyń birtuar úldarynyń biri – Qanabek Baiseitovtiń bastamasymen Abai atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń janynan ashylǵan hor-vokaldyq studiyasyna qabyldanady. Atalǵan studiya 1958 jyly Máskeude ótetin qazaq aqyn-jazushylarynyń 10 kúndigine baratyn teatr ártisterin daiyndau maqsatymen qolǵa alynǵan bolatyn. Mine, osylai, eńbek jolyn hordyń ánshisi bolyp bastaidy.

Basynda biraz qinalsa da, Káuken Kenjetaev, Roza Jamanova, Ermek Serkebaev, Baiǵali Dosymjanov, Álken Músabekova siyaqty teatr sańlaqtarynyń tálim-tárbiesiniń arqasynda ortaǵa tez kóndigip ketedi. Tipti, 1958 jyly hordyń ánshisi retinde Máskeuge baryp, joǵary baǵa alyp qaitady. Osydan keiin onyń júmysqa yjdaǵattylyǵy men jauapkershiligin eskergen újym jauapty qyzmetterdi de júktep, komsomoldyń sekretary, kásipodaq úiymynyń múshesi bolyp sailanady. Búl endi ǵana 18-ge kelgen jas qyzǵa ońai bolǵan joq. Dese de, Qanabek Baiseiitov, Batyr Amangeldiev, Jeksenbai Erkinbekov siyaqty bilikti mamandar men basshylardyń jol kórsetuinde ár tapsyrmany tyńǵylyqty oryndap, kózge túsip otyrdy. Teatrmen birge qazaqtyń keń dalasyn aralap, el-júrttyń jaǵdaiymen tanysu múmkindigine ie bolsa, shet elge de shyǵyp, kóz ayasyn, kóńil auanyn keńeitip qaitty. Árine, búl turaly talai qyzyq áńgimelerdi óruge bolar edi, biraq, apamyz aitqandai, ómirdegi eń úlken tabysy – atamyz Qajymúqan Úsenovpen tanysyp, shańyraq kótergeni. Atamyz oryssha oqyǵan, tik minezdi bolǵanymen, júregi júmsaq, qazaqtyń salt-dástúri men ádet-ǵúrpyna jetik adam bolypty. Áskeri salada úshqysh bolyp júrip, 1958 jyly áskerden bosap Q. Satpaev atyndaǵy politehnikalyq institutyna «PGS» mamandyǵy boiynsha bilimin jalǵastyrady. Osy jerde tabysqan eki jas qyryq jyldan astam birge júrip qyzmet etti.Úlaǵatty úrpaq ósirip, bir áulettiń aqylgói aqsaqaly men ájesine ainaldy.
Árine, óner jolyna túsken adamǵa otbasyndaǵy otaǵasynyń túsinistikpen qaraǵany eń mańyzdy. Óitkeni, ailap alys saparǵa ketu, tipti, úi sharuasyna, bala tárbiesine qaraityn uaqyttyń shyqpai qalatyn kezderi bolady. Múndaida «Sen salarda, men salar bolyp jatsa…» úidiń berekesi, júmystyń bereketi bolmaityny anyq. Dina apamyzdyń da búgingi biikke jetuine atamyzdyń baisaldy baiyptylyǵy úlken kómek bolǵany shyndyq. Ol kisiniń azamattyq túlǵasy jóninde joldas-joralarynyń auzynan jii estimiz. Al otbasynyń qorǵany bolǵan aǵamyz turaly oiyn bylaisha tarqatty:
– Birde shet elge gastrolьdiq saparmen 23-shi qańtarda jolǵa shyqtyq. Ózińizde bilersiz, sol jyldary búl kún erekshe qúrmetpen atalyp ótiletin. Otbasy, bala-shaǵańmen máre-sáre bolatyn kez. Alaida, biz joldamyz. Sodan 8-shi nauryzda elge qaittyq. Búl da merekeli kún. Osy uaqyt aralyǵynda aǵalaryń meniń joqtyǵymdy bildirmei, balalardy qalaǵan jerine aparypty, dos-jarandaryn qúttyqtap, tuys-tuǵandardy da aralap, birin qaldyrmai qydyryp shyǵypty. Búl Qajymúqandai erkektiń qolynan ǵana keletin sharua. Atań ekeuimiz Janar, Timur, Aida esimdi úsh bala tárbielep ósirdik. Olar oquyn bitirip, óz aldyna otau bolyp ketkenshe barlyq qiyndyǵy men tárbiesin ózi arqalap keldi. Sondyqtan, balalarymnyń minezi menen góri ákelerine tartyp ketken, – dep kózin bir syǵymdap aldy apamyz.
Endi bir jaǵynan, atamyzdyń osyndai azamattyǵyna apamyzdyń da úlesi mol bolǵan kórinedi. 1964 jyly oquyn bitirgen Qajymúqan Úsenov joldamamen qazirgi Kerbúlaq audany, Sarbúlaq auylyna qyzmetke barady. Ol kezde úili barandy bolyp alǵan Qajekeńniń bala-shaǵany Almatyǵa qaldyryp, shalǵai auylǵa baryp qyzmet isteui ońai emes. «Auylǵa bara almaimyn» dep syltau aituǵa taǵy bolmaidy. Eńbegi elenip, elge tanyla bastaǵan Dina qasietti teatrdy qiyp ketkisi kelmeidi.
Iá, ómirdiń keide adamdy eki údai oiǵa salatyn kezi bolady. Múndaida batyl qadam jasaudyń keleshegińe keń jol ashatyn tústary da az bolmaidy. Aqyry Dina sahnadan qol úzip, otbasymen birge bolashaqqa nyq qadam basuǵa bekidi. Sodan, 1965 jyly sol kezdegi Taldyqorǵan oblysy, Gvardiya (Qazirgi Kerbúlaq audany) audandyq Mádeniet úiine júmysqa túrady. Keiinnen Kóksu audanyna auysyp, taǵy da mádeniet salasynda ter tógedi. Sol jyldary kúndelikti júmysyn atqara júrip, muzyka mektebin qúruǵa qúlshyna kirisip, jańa oqu ornynyń direktory bolyp taǵaiyndaldy. Endi sahnadaǵy aktrisa ústaz bolyp jastardy halyqtyq ónerge bauli bastaidy. Búl uaqytta qanshama jas darynnyń jolyn ashqanyn sausaqpen sanap bere almasaq ta, búgingi óner jolynda júrgen tanymal ónerpazdyń deni Dina apanyń tárbiesin alǵanyn el biledi. Osy eńbeginiń nátijesinde, 1974 jyly Taldyqorǵan oblystyq kórkemónerpazdar úiiniń direktory bolyp auysady.
Araǵa bir jyl salyp oblystyq I. Jansúgirov atyndaǵy Mádeniet saraiynyń direktory qyzmetine kirisedi. Sol jyldary Mádeniet saraiynyń janynan qúrylǵan tórt ansamblь halyqtyq ataq aldy. Sonyń biri – «Altyn dán» ansambli búginde respublikaǵa, tipti, shet elderge tanymal. Onyń ústine halyq múrasyn nasihattaumen de júrt kóńilinen shyǵyp keledi. Búl turaly bir kezderi atalǵan ansamblьde júmys atqarǵandar rizashylyqpen eske alady. Osydan keiin, Dinany Taldyqorǵan qalalyq atqaru komitetiniń mádeniet bólimine meńgerushi etip taǵaiyndaidy. Óitkeni, mádeniet salasy qiyndyǵy mol orynnyń biri edi. Sondyqtan ony óz júmysyna úqypty adamnyń basqaruyn talap etedi. Basshylyqtyń úmitin jauapkershilikpen qabyldap alǵan Dina bas-ayaǵy tórt jylda qalanyń mádeniet salasynda qordalanyp qalǵan máselelerdi sheship, júrt seniminen shyǵady. Endi ony 1981 jyly oblystyq B. Rimova atyndaǵy drama teatryna direktor etip jiberedi. Árine, óner adamdarymen júmys jasaudyń mashaqatyn árkim de biledi. Biraq búl tapsyrmany apamyz quana qabyldaidy. Sebebi, otyz jyl qol úzip ketken sahnaǵa qaita oralǵaly otyr. Álbette, Almatyda jiyp-tergen tájiribesi bolǵandyqtan júmysqa senimmen kiristi.
Adam perishte emes qoi, júmys babynda nemese basshy retinde keibir qatelikter bolǵan shyǵar. Biraq búgingi atalǵan teatrdyń maqtanyshyn arttyryp júrgenderdiń deni Dina apanyń shákirtteri. Olar osyndai tálimgerdiń tálimin kórgenin iltipatpen eske alady. Arada bir mezgil «Qazakkumulyator» zauotyna qarasty qazaq balabaqshasynyń meńgerushisi bolyp, baldyrǵandar tárbiesine de baryn salǵany taǵy bar. Qysqasy, 1995 jyly zeinetkerlikke shyqqansha oblystyń qoǵamdyq júmystaryna belsene qatysyp, mádenietimizdi máiektetuge qosqan úlesi orasan mol boldy. Zeinetkerlikke shyqqan soń da Dina apa eńbegimiz sińdi, endi jailanyp bir demalaiyq degen joq. Taǵy da jastarǵa ata-babamyzdyń salt-dástúri men ádet-ǵúrpyn nasihattap, olardyń ruhani bailyǵyn kemeldendiruge belsene kiristi. Nátijesinde, 2003 jyly «Ardager ájeler» ansamblьin qúruǵa bir kisidei atsalysty. Onyń yqpalymen búginderi oblystyń barlyq eldi mekenderinde atalǵan óner újymy qúrylyp, is-sharanyń shyraiyn keltirip júrgenin túrǵyndar tolyq biledi. Ótken jyly oblystyq «Áje – otbasynyń altyn qazyǵy» atty baiqaudan kóńiline oi túigen ata-analardyń kóptigi atalǵan bastamany júrttyń jyly qabyldaǵanyn aiǵaqtaidy.
Al «Ata-baba dástúri – úrpaqqa amanat» bastamasymen qolǵa alynǵan sharanyń jas buynǵa bereriniń mol ekenin júrt túsindi. Osydan birer jyl búryn bastau alǵan shara atalar men ájelerdiń úrpaq tárbiesindegi rólin dáripteu arqyly mektep oqushylaryn bilikti de bilimdi, imanjúzdi etip tárbieleuge yqpal etude. Ótken jyly atalmysh baǵdarlama ayasynda Taldyqorǵan qalasyndaǵy mektepterde tárbie saǵattary úiymdastyrylyp, onyń qorytyndysy shyǵaryldy. Jeńimpazdar marapattalyp, olardyń tájiribesi ózge oqu oryndarynda úlgi retinde qoldanylyp keledi. Nátijesinde, múndai sharalar biylǵy jyly oblys aumaǵyndaǵy 749 mektepte qolǵa alyndy. Osy oraida, búl sharanyń sátti úiymdastyryluyna Dina Núrǵaliqyzynyń kóp ter tókkenin aita ketken jón. Qazirgi uaqytta oblystyq ájeler komitetiniń tóraiymy bolyp ónimdi eńbek etude.
Dina apamyz: «Meniń osy biikke jetkenim birinshiden, qúdai qosqan qosaǵym Qajymúqan Úsenovtiń qoldauy bolsa, ekinshiden, ónerde de, ómirde de ústazym bolǵan, oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy, halqynyń qalauly aqsaqaly Egeubek Dalbaǵaev aǵamnyń jol kórsetip, núsqau berip otyrǵandyǵynda», – deidi aǵynan jarylyp. Iá, «Adam úrpaǵymen myń jasaidy» degendei, óser eldiń ósietin aityp, úrpaqty bereke men birlikke úiytatyn osyndai atalar men apalary bar búgingi úrpaq baqytty. Sondyqtan olar qandai da biik mártebe men ataqqa laiyqty dep sanaimyz. Biyl Dina apamyz jetpiske keldi. Osyǵan orai, aitar oiymyzdy bylaisha túiindesek artyq bolmas dep oilamyn:
Aq tilekte bir keremet mán bar, shyn,
Túla boiy kirshigi joq talǵamsyń.
Aramyzda Zereler joq keshegi,
Degenmenen Dina apa, sen barsyń.
Jetpis degen eleuli jas, eńseli,
Qadir tútyp, qúrmetteidi el seni.
Júbyn jazbai Qajymúqan atamen,
Sanaly úrpaq ósirgen,
Bir úlgili otanasy qazaqtyń,
Dep sanaimyn men sizdi.
Sizder basqan árbir joldyń narqy bar,
Kerektisin kezikken jan qalqyp al.
Óser eldiń ósietin aitatyn,
El baqytty sizdei dana qarty bar.











