Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Tulǵataný

Ómiri eren, bolashaǵy kenen

Қайсыбір қаламгердің: «Адам болашағының қалай болуын туған жері белгілей алмайды. Бірақ өскен ортасының табиғаты, айналасындағы адамдардың өмірге құштарлығы, дос-жолдастарының, етжақын ағайын-бауырларының жақсы қасиеттері – оның болашағына тікелей әсер етеді» дегенін оқыған едім. «Әркімнің туған жері – Мысыр шаһары» деген қанатты сөз осыған байланысты айтылатын шығар. Айдынды Алакөл өңірінің бір шетіндегі Еңбекші ауылы шағын ғана елді мекен болғанымен ырысы мен ынтымағы жарасқан, берекесі мен пейілі тасыған, ел құрметіне бөленген азаматтары көптеп түлеген қасиетті жер. Осы мақаламызда сөз еткелі отырған Байеке Қадіржанов сол Еңбекші ауылында 1923 жылғы 15 желтоқсан күні дүниеге келді.

admin
2026/02/10
Tulǵataný
0
Өмірі ерен, болашағы кенен

Túrmys tauqymeti onyń basyna erte úiirildi, 1935 jyly qyryq jas shamasynda sheshesi Núrlyhan qaitys bolsa, kelesi jyly asqar taudai ákesi Qadirjan Musinov qaiǵyly qazaǵa úshyrady. Mal kúzetetin ákesin qandyqol bir qaraqshy mert etken. Sóitip, Baieke es bilip, etegin jappai, búǵanasy bekip, qabyrǵasy qatpai jatyp taǵdyr talqysyna túsedi. «Adam bolatyn bala alysqa qaraidy» demekshi, qara basyna qandai qiyndyq tússe de qasqaiyp qarsy túra alatyn jigit bolyp erjetti. Ysharal qalasyndaǵy internatta túryp, mektepte oqydy. Jarty nan jep, jarty qúrsaq júrse de qúlshyna oqyp, synyptastarynyń aldyna shyqty. 1939-1940 jáne 1940-1941 oqu jyldary ozat oqushy retinde, úlgili, tártipti bolǵany úshin Maqtau gramotasyn alyp túrdy. Segizinshi synypty bitirgende berilgen kuáliginde on segiz sabaqtyń bárine «óte jaqsy» degen baǵa kórsetilgen. Komsomol qataryna qabyldandy.

Endi qanaty qataiyp, oń-solyn aiyra bastaǵan kezde basyna taǵy bir súrapyl búlt úiirildi. 1941 jyly soǵys bastalyp, Baieke 1942 jyldyń 26 aqpan kúni onjyldyqty bitirmei jatyp, áskerge shaqyrylyp, maidanǵa attandy. Osydan bir-eki ai ǵana búryn on segizge tolǵan jas bozdaq úrys dalasyna qarai kete bardy. Oq pen ot ortasyna bet aldy.

Áueli Túrikmenstannyń Ashhabad qalasynda jayau ásker uchilishesinde alty aidai oqydy. 1942 jyldyń 7 qyrkúieginde CHkalov oblysynyń Saraktash stansysyndaǵy №9 atqyshtar polki qúramasyna qosylady. Odan ári maidan shebine jóneltiledi. Kóp úzamai-aq, yaǵni, 24 qyrkúiek kúni alǵash úrysqa qatysady. Avtomatshy retinde Velikie Luki qalasy úshin ótken shaiqas kezinde oń iyǵy men moinynan jaralanyp, gospitalyǵa túsedi.

Emdelip shyqqannan keiin, kishi komandirler dayarlaityn kursqa jiberilip, kishi serjant dárejesin alady. Kóp úzamai kishi leitenanttar dayarlaityn kursta 4 ai oqyp, kishi leitenant bolǵannan keiin, qaita maidanǵa attanady. Batys maidanynyń Orsha túbindegi bir úrysqa vzvod komandiri dárejesinde qatysqan ol oń tizesine oq tiip, jaraqat alady. Gospitalьde taǵy da emdelip shyǵyp, qaitadan Batys maidany jauyngerleriniń qataryna qosylady. Qaramaǵyna vzvod beriledi. Qiyan-keski soǵys kezinde, taǵy da jaralanady. Búl joly oq oń qolyna tiedi. Bip jarym aidai emdeledi. Táuir bolǵannan soń óz bólimshesine taǵy jiberiledi. Sonda az uaqyt ishinde 3 ret jaralanyp, 3 ret maidanǵa oraldy. 1944 jyldyń 3 mausymynda súrapyl úrys bastalyp, qorǵanysta jatqan jauyngerler jauǵa qarsy shabuylǵa shyǵyp, ilgeri lap qoyady. Olardyń arasynda fashisterdi ókshelei quyp kele jatqan Baieke bir mezgilde qalpaqtai úshady. Sol ayaǵy qatty jaraqattanǵan, biraq ózi aman. Búl tórtinshi ári sońǵy retki jaraqattanuy edi. Aqyry sol ayaǵyn kesuge tura keldi. Mine, osydan keiin ol elge qaitaryldy. «Bastan qúlaq sadaǵa» desek te jalǵyz ayaqpen ómir súru ońai ma? Áueli baldaqpen júrdi, odan soń aǵash ayaq kidi.

Jarty janyn elin, jerin qorǵau úshin bergen Baieke Qadirjanov múgedekpin dep qol qusyryp otyra almady. Jiyrma eki jasqa endi kelgen keudesinde jany, boiynda taudai talaby bar jigit endi eńbek maidanyna aralasty. Ózi oqyǵan Eńbekshi ortalau mektebinde múǵalim bolyp isteidi. Qyzmettegi biliktiliginiń arqasynda 1945 jyldyń 13 tamyzynda Qarabúlaq jetijyldyq mektebiniń direktory bolady. Al 1948 jyldyń 27 jeltoqsanynda XII Alakól audandyq komsomol konferentsiyasynda audandyq komitetiniń birinshi hatshysy bolyp taǵaiyndalady.

Sol tústaǵy qoǵamdyq, sayasi júmystarǵa aralasa júrip, bilimi men tájiribesin jetildiru kerektigin tereń sezgen Baieke ártúrli kedergige qaramai, tabandylyq kórsetudiń arqasynda Abai atyndaǵy Qazaqtyń múǵalimder institutyn, odan keiin Máskeudegi Joǵary partiya mektebin bitiredi.

Kópti kórgen, biliktiligi myǵym, talaby taudai mamannyń osydan bylai qyzmet baspaldaǵy da joǵarylai beredi. 1951 jylǵy nauryzdan 1953 jyldyń qyrkúiegine deiin Taldyqorǵan obkom partiyasynda núsqaushy, 1954 jyly birneshe ai Taldyqorǵan qalalyq partkomitetiniń ekinshi hatshysy, 1956 jyly Joǵary partiya mektebin bitirip kelgennen keiin, Taldyqorǵan oblystyq partkomitetinde bir-eki ai núsqaushy, odan soń 1959 jyldyń tamyz aiyna deiin ákimshilik jáne sauda-qarajat bóliminiń meńgerushisi qyzmetterin atqardy. Sol jyly, Taldyqorǵan oblysy Almaty oblysyna qosyluyna bailanysty, B. Qadirjanov Semei obkomynyń ákimshilik jáne sauda-qarajat bóliminiń meńgerushisi qyzmetine jiberildi. 1961-1968 jyldary Semei oblystyq kásiptik-tehnikalyq bilim beru basqarmasynyń bastyǵy bolyp istedi.

Baieke Qadirjanovtyń ómiri men qyzmetiniń asa súbeli kezeńi onyń Taldyqorǵanǵa qaityp oraluyna bailanysty. 1968 jyldyń basynda Taldyqorǵan oblysy qaita qúrylǵanda ol oblystyq kásiptik-tehnikalyq mektep bilim beru basqarmasynyń bastyǵy bolyp taǵaiyndaldy. Osy qyzmette zeinetkerlikke shyqqanǵa deiin tabany aumai 12 jyl boiy abyroily qyzmet atqardy. Múnda da iskerlik tanytyp, qúlshyna eńbektenip,  jastardyń kásibi mamandyq aluyna da, bilimderin kóteruine de úlken mán berip, biliktiligin, kúsh-qairatyn júmsady. Jańadan kásiptik-tehnikalyq uchilisheler ashuǵa bel buyp, qai jerde qandai oqu ornyn ashu kerek, ol úshin qansha qarajat kerek degen máselelerdi obkom, oblispolkom ǵana emes, respublikalyq mekemeler, tipti, Ministrler keńesi men Ortalyq partiya komitetiniń aldyna únemi qoiyp otyrǵan. Uchilisheler úilerin ǵana emes, salyqty túzetetin komplekster, audandar men qalalarda stadiondar saluǵa da kóńil bólgen. Sóitip, úlken nátijege jetken. Ol kelgende oblysta jeti ǵana uchilishe bolsa, ony jiyrma ekige jetkizgen. Olarda san myńdaǵan bala oqyp shyqty.

Zeinetkerlikke shyqqannan keiin, Respublika auyr industriya qúrylysy ministrliginde kadrlar basqarmasy bastyǵynyń orynbasary bolyp istedi. Biraq jastaiynan soǵystyń auyr azabyn kórgen, eńbekke aralasqannan beri de tynymsyz júmys istep, el igiligin arttyruǵa úlesi sińgen Baieke ómirden erte ketti. Soǵystan qalǵan jarasy syr berip, alpysqa qaraǵan shaǵynda, 1983 jylǵy  7-tamyz kúni dúnie saldy. Biraq, artynda abyroily iz qaldy, onyń ómir joly keiingi úrpaqqa úlgi-ónege.

Qashanda adal eńbek, mańdai termen tapqan bailyqtyń qadiri ústem bolady. «Halyq – tarazy» degendei, qoǵamnyń tynyshtyǵy, ómirdiń ózgerisi, júrttyń jaǵdaiyn jaqsartuǵa baǵyttalǵan eńbektiń óteui de mol bolady. Bar sanaly ǵúmyryn osyndai maqsattarǵa arnaǵan Baieke Qadirjanovtyń da tókken teri ótelip, talai biik marapttarǵa ie boldy. Onyń soǵys jáne eńbek maidanyndaǵy epligi men eńbegi joǵary baǵalandy. El qorǵau jolyndaǵy eren eńbekteri úshin  Qyzyl -Júldyz, «Qúrmet belgisi» ordenderi men toǵyz medalьdiń iegeri atandy. Birneshe Qúrmet gramotasy, tósbelgimen marapattaldy. Olardyń ishinde «Qazaqstan kásiptik-tehnikalyq bilim beru úzdigi», «KSRO kásiptik-tehnikalyq bilim beru úzdigi» tósbelgilerin erekshe atai ketuge bolady.

Qoǵamdyq qyzmettegi qomaqty úlesteri úshin VII, XIII Taldyqorǵan qalalyq partiya konferentsiyasyna, H Taldyqorǵan oblystyq partiya konferentsiyalaryna delegat bolyp qatysty. Sondai-aq, oblystyq komitetterge múshe bolyp sailanǵan. 1950 jyly Alakól audandyq, Semei qalalyq (birneshe márte) Taldyqorǵan oblystyq keńesterine deputat boldy.

Ómirden ótkennen keiin de el-júrty  eskerusiz qaldyrǵan joq. Taldyqorǵan  qalasynda bir kóshege aty berildi, sonda túrǵan úiine eskertkish taqta qoiyldy. Alakóldiń jaǵasyna búdan 50 jyl búryn saldyrǵan «Jalyn» oqusport lagerine aty berilip, keńse úiiniń qabyrǵasyna memorialdyq taqta ilindi. Atalǵan «Jalyn» oqusport lageri áli kúnge deiin júmys istep, sauyqtyru ornyna ainalǵan. Múnda jyl saiyn 1000-1500 adam demalady. Búl kúnge deiin 50 myńǵa juyq kisi bolyp, kólge shomylyp, densaulyǵyn jaqsartqan. Áli de elge qyzmet ete beretini anyq.

«Otan – otbasynan bastalady» degen úlaǵatty úǵym bar. Qandai damyǵan, quatty memleket bolsa da jekelegen otbasynan qúralady. Eldiń erteńi de sol otbasynan shyqqan árbir azamattyń erik-jigerine, eńbegine, biliktiligine bailanysty. Adamzat ataulynyń ózi osy otbasy qúrylymynan ótu arqyly qalyptasqan. Uaqyt jáne kúndelikti tájiribe kórsetip otyrǵandai, otbasy máselesi ár úide ártúrli dástúrmen qalyptasady. Óitkeni ár otbasynyń qalyptasqan ózindik mentaliteti bar. Oǵan qosa, otbasyna qatysty ústanǵan erekshelikteri de bolatyny belgili.

Bala kúninen taǵdyr tauqymetin tartqan, soǵystan keiingi qaita qúru jyldaryndaǵy qiyndyqty elmen birge eńsergen, qoǵamdyq, sayasi qyzmetterde qarapaiym halyqtyń ortasynda júrgen Baieke Qadirjanov ta óz otbasyn berekeli, yntymaqty ústap, balalaryn parasatty, inabatty, bilimdi etip ósiruge baryn saldy. Osy tústa ómirdiń san synaǵynan súrinbei ótken Baieke bala, nemere súigen baqytty adam.

Halqymyzdyń san ǵasyrdan bergi danalyǵyna qúlaq assaq, «Adamnyń baqyty – balada» degen eken. Kez kelgen adam ómir boiy, qúny jete almaityn «baqyt» degen qúdiretti sózdiń ólshemi, ómiriniń jalǵasy úrpaǵymen keletinine mán bermeui múmkin. Bireu baqytty bailyqtan  tapqysy kelse, endi bireuleri dańq pen ataqtan , mansap pen qyzmetten izdestiredi. Múnyń bári túsingen adamǵa qoldyń kiri siyaqty nárse. Adamǵa naǵyz baqytty – tárbieli úrpaǵy ǵana syilai alady. Baieke Qadirjanovty jar tańdaudan jańyldyrmai, úrpaq tárbiesinen adastyrǵan joq. Alla oǵan meiirin tógip, aqyldy da symbatty Záituna degen jar qosty. Ekeuiniń ómiri jarasty, syilastyǵy myǵym boldy. Ómirge 3 úl, 3 qyz ákelip, bilimdi, bilikti etip  tárbielep ósirdi. Balalary Áliya, Janas, Timur, Ǵaliya, Berik, Ásiya áke amanatyn ardaqtap, ana tárbiesin keiingi buynǵa jalǵastyryp júr. Bári de joǵary bilim alǵan, tańdaǵan mamandyǵynyń iesi, ósip-jetilgen, el qatarly eńbek etip, ákeleriniń atyn óshirmei, ataǵyn aspandatyp júrgen úrpaq.

Osy tústa Baieke aǵa tuǵan balasyndai kórip ketken kúieubalasy Maqsút Qúljanov jaily airyqsha toqtala ketken jón. Ol dárigerlik mamandyǵyn alǵannan keiin, júmysyna jauapkershilikpen qarap, asa eńbekqorlyq kórsete otyryp, Qazaqstan Respublikasy Densaulyq saqtau ministriniń orynbasarlyq qyzmetine deiin káterilgen azamat. Meditsina ǵylymynyń doktory, professor, Dúniejúzilik densaulyq saqtau úiymy (VOZ) komitetiniń múshesi, Qoǵamdyq densaulyq saqtau joǵary mektebiniń irgetasyn qalap, taǵy da 14 jyl rektor bolǵan. Sonymen qatar, Birikken Últtar Úiymynyń ǵylymi-zertteu jónindegi keńesiniń múshesi, Evropalyq jáne Aziya-Tynyq múhittyq Qoǵamdyq densaulyq saqtau mektepteri A

assotsiatsiyasynyń direktorlar keńesiniń múshesi, YUNISEF, Dúniejúzilik bank, Zdravplyus, Britandyq keńes, taǵy da basqa halyqaralyq úiymdarmen iskerlik qarym-qatynas jasaǵan bilikti maman.

«Adam úrpaǵymen myń jasaidy» – deidi dana halqymyz. Úrpaq jalǵastyǵymen adamzat balasy myń emes, odan da kóp ǵasyr jasaidy. «Nadan júrttyń kúni qarań, keleshegi túman» dep Myrjaqyp Dulatov jazǵandai, egemendi elimizdiń tiregi – bilimdi úrpaq. Sondyqtan da  sanaly úrpaqty tárbieleu, ony qoǵam múshesi retinde tanytu kez kelgen ata-ananyń mindeti. Qoryta kelgende, sońynda  óshpes  múrań, ol – óziń tárbielegen úrpaǵyń boluy kerek jáne solai bolmaq. Búl túrǵydan da Baieke Qadirjan artynan sanaly úrpaq, saliqaly bolashaq ósip, órbip kele jatqan túlǵa. Nemereleri Aijan, Janar, Timur, Asan, Omar, Marianna, Zarina, Álen, Janna ósip-jetip atalarynyń aruaǵy jebep, qazirgi zamanǵa sai tirlik etude. SHóbereleri Aipara, Adelь, Allora, Aliya, Laura, Kamila, Adilya, Erik, Damir, Alma, Elina, Karim, Kamilya, Diana, Amir atalarynyń salǵan izin jarqyrata jalǵastyratyny anyq.

Búl, Baieke Qadirjannyń tútas ómiriniń qadau-qadau tústary ǵana. «Adam adamnan tálim alady» degendei, búl jazbamyz bolashaǵyn adamzat órkenietimen, qoǵam ózgerisimen, adamdardyń parasat-paiymymen úshtastyra órkendetemin degen jastarǵa oi salsa boldy.  Bizdiń maqsatymyz da osy.

Qajet Andas

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 12
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
Tulǵataný

«Aqqu aǵai» atanǵan úlaǵatty ústaz

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
Tulǵataný

Tókken terdiń qadiri

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
Tulǵataný

Ústaz ananyń haty

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
Tulǵataný

Tauylymdy taqdyr

May 13, 2026
«Апа, сен болмасаң»
Tulǵataný

«Apa, sen bolmasań»

May 12, 2026
Бегзат өмір
Tulǵataný

Begzat ómir

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz