حالقىمىز قاشان دا دالاداي كەڭ، ايداي اسەم، سۋداي تازا مىنەزدى. ال قاتايسا بولاتتان دا بەرىك. دۇنيە تاريحىن پاراقتاپ كورسەڭىز بار بولمىسىن تاسقا جازىپ قالدىرعان جالعىز حالىق – قازاق. “قاس ساق” اتالىپ الىسقاننىڭ بەلىن ۇزگەن، ورتا عاسىرداعى تۇركى الەمىنە جارقىن ىزدەر قالدىرعان، جىبەك جولىنىڭ بەل ورتاسىندا تۇرىپ شىعىس پەن باتىستىڭ مادەنيەتىنە وتكەل بولعان، جاسانىپ تيگەن جوڭعاردى جەر بەتىنەن ماڭگىلىككە جوعالتقان تەكتى اۋلەتتىڭ تەگى ءبىز.
«جارلى بولساڭ دا ارلى بول» دەگەن قاعيدانى ۇستانىپ، ءومىرى ەشكىمگە جاماندىق جاساۋدى ساناسىنا سىڭىرمەگەن اتا-بابالارىمىز ءبىر مەزگىل قاتىگەزدىكتى جۇرەگىنە جۇپتاعان جانداردىڭ قۇربانى بولىپ كەلدى. تاريحىمىز ويراندالىپ تىلىمىزدەن، دىنىمىزدەن، ۇلتتىق مۇرامىزدان ايىرىلىپ قالا جازدادىق. ول از بولعانداي توتاليتارلىق جۇيە قازاقتى ۇركىتىپ شەت ەلگە قۋدى، ونەر مەن مادەنيەتتەن اۋلاق ءجۇرسىن دەپ قالعانىن اۋىلعا ايدادى. جىلت ەتكەن دارىندى قۇردىمعا جىبەرىپ وتىردى. سونىڭ زاردابىن ءالى كۇنگە تارتىپ كەلەمىز.
الماتى قالاسىنداعى ماقاتاەۆ كوشەسى مەن قوناەۆ داڭعىلىنىڭ قيىلىسىنداعى «جەتىم بۇرىش» تۋرالى كەيبىرەۋلەردىڭ ايتپاعان ءسوزى، تاقپاعان كىناسى قالمادى. ونداعى ۋاقىتشا جالعا تۇراتىن باسپانا ىزدەپ جۇرگەن جانداردى اۋىل قايىرشىلارىنا دەيىن تەڭەدى. ءوز ەلىندە، ءوز جەرىندە «قايىرشى» اتانۋدان ارتىق ازاپ جوق شىعار. ءتىپتى كەيبىرەۋى قازاقتىڭ قامىن ويلاعان ادامشا ۇكىمەتكە ءۋاج ايتىپ كوسەمسىگەنى تاعى بار. قازاق جەرىنىڭ اۋاسىن جۇتىپ، نانىن جەپ كولكىلدەپ جۇرگەنىن ەسكەرمەي توپتاسقان ادامدار شوعىرىنان وي تاۋىپ، بالكوندا سامالداپ وتىرىپ اركىم اۋزىنا كەلگەنىن ايتا بەرەدى. مۇنىڭ ءوزى «باسى اۋىرماعاننىڭ قۇدايمەن شارۋاسى جوقتىڭ» كەرىسى ەمەي نە؟ ءبىز سول “جەتىم بۇرىشتىڭ” شىنايى مانىنە ءۇڭىلىپ كورەلىكشى.
وسىدان 20 جىل ىلگەرى ازداعان تيىن-تەبەنىمەن جالعىز سومكەسىن ارقالاپ الماتىعا جۇمىس ىزدەپ كەلگەن قازاقتىڭ جىگىتى بۇگىنگى كۇنگە كەلگەن دە بانكير بولىپ جايلى ورىندىقتا وتىر. حان سارايىنداي ءۇي تۇرعىزىپ، الىس-جاقىن شەت ەلدەرمەن ۇلكەن شارۋا تىندىرىپ جۇرگەن قاراكوز قانداستارىمىز قانشاما! سولار العاشىندا وسى اتىشۋلى مەكەنگە، ياعني “جەتىم بۇرىشقا” سوقپاي كەتتى دەپ ايتا الاسىزبا؟ بۇل جەر تاۋ مىنەزدى قازاق ۇل-قىزدارىنىڭ وسى داۋىرلىك سىناق الاڭى ىسپەتتى. سىننان سۇرىنبەي وتكەندەر ومىردەن سۇبەلى سىباعاسىن الىپ جاتىر. سەبەبى، قاندا بار قاسيەت قاشاندا تەگىنە تارتادى. ويتكەنى، ەلدىڭ ناعىز قوجاسى دا، انە، سولار. وتكەنگە سالاۋات، ولگەنىمىز ءتىرىلىپ، وشكەنىمىز جانىپ جاتىر. ەل بولدىق، ەڭسەمىز كوتەرىلدى. دەسە دە الدىمىزدا ءالى دە بولاشاققا اپارار جول جاتىر.
تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلداردا مال باعۋدان باسقانى بىلمەيتىن حالىق قالاي ەل باسقارا ەكەن دەپ ويلاعاندار دا بولدى. بىراق ساۋساقپەن سانارلىق جىلدار اياسىندا تالايلار تاڭداي قاعا تاڭعالا قارايتىن ورەگە تابان تىرەدىك، ءتىپتى بىزدەن ۇيرەنگىسى كەلەتىندەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. نەگە؟ بۇل – قازاق دەگەن حالىقتىڭ قايسارلىعى، دانالىعى جانە تالانتتىلىعى. سول قايسار حالىقتىڭ جاڭا عاسىرىن بويىندا ۇلتتىق جىگەرى بار، اتا ءداستۇرىن ويىنا ءسىڭىرىپ وسكەن ۇرپاق جاسايتىن بولادى. سوندىقتان ولاردىڭ كورە-كورە كوسەم بولۋى ءۇشىن «بولاشاق» ستيپەندياسى اۋىل بالالارىنا كوبىرەك بولىنسە نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
تاس قالادا تۇرىپ تاستاي ءبىلىم الۋعا بولادى. ال قازاقى قاسيەتتىڭ قايماعى بۇزىلماعان اۋىلدان دا ەل تىزگىنىن ۇستايتىن ەرلەردىڭ كوپتەپ شىعاتىندىعىنا كوزىمىز جەتكەن جوق پا؟
قاجەت انداس
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











